Anemia – objawy, diagnostyka, leczenie - portal DOZ.pl
Krwinki czerwone krążące w ludzkim organizmie
Katarzyna Gintowt-Juchniewicz

Anemia – przyczyny, rodzaje, objawy, leczenie niedokrwistości

Anemia (niedokrwistość) to stan, w którym obniżenie ilości czerwonych krwinek bądź zbyt niska zawartość hemoglobiny w erytrocytach powodują niedostateczne utlenowanie tkanek. Przyczyny takiego stanu mogą być różne, najczęściej jest to niedobór żelaza, rzadziej niedobór kwasu foliowego i/lub witaminy B12. Inne czynniki powodujące niedokrwistość to np. utrata dużej ilości krwi czy choroby przewlekłe (nowotworowe, zapalne, zakażenia). Objawy anemii to głównie: osłabienie, bladość skóry, permanentne uczucie zimna, przyspieszony rytm serca, zawroty głowy. 

Anemia – na czym polega? Definicja WHO 

Anemia to inaczej niedokrwistość. Może być spowodowana przez wiele czynników, najczęściej są to zaburzenia bezpośrednio dotyczące krwi i jej składników. Najważniejszym z nich jest hemoglobina, czyli fragment czerwonej krwinki, który jest odpowiedzialny za tzw. wymianę gazową, co można w uproszczeniu przedstawić jako transport tlenu utlenowaną krwią z płuc do każdej komórki naszego ciała oraz powrót nadmiaru dwutlenku węgla. 

Według definicji WHO niedokrwistość możemy rozpoznać, gdy stężenie hemoglobiny spada poniżej normy.

Anemia to stężenie hemoglobiny poniżej:

  1. Łagodna anemia rozpoznawana jest przy wartościach: u mężczyzn <12g/dl, u kobiet <13g/dl, u kobiet ciężarnych <11g/dl.
  2. Umiarkowana niedokrwistość rozpoznawana jest przy wartości 8-9,9 g/dl.
  3. Ciężka niedokrwistość rozpoznawana jest przy wartości 6,5-7,9 g/dl.
  4. Zagrażająca życiu niedokrwistość rozpoznawana przy wartości <6,5 g/dl.

Anemia – rodzaje niedokrwistości

Po ocenie laboratoryjnej hematokrytu (jest to wskaźnik obrazujący stosunek objętościowy krwinek czerwonych do krwi pełnej) i określeniu stężenia hemoglobiny, specjalista może już rozpoznać anemię, ale na tym proces diagnostyczny się nie kończy. Aby wdrożyć odpowiednie leczenie, należy zróżnicować, jaki rodzaj niedokrwistości występuje u pacjenta. Większość z typów daje podobne objawy, a ma zupełnie inną przyczynę. 

Wśród niedokrwistości (anemii) wyróżniamy:

  1. Niedokrwistości pokrwotoczne – spowodowane utratą dużej ilości krwi.
  2. Niedokrwistości spowodowane zaburzeniami w wytwarzaniu erytrocytów:
  • Niedokrwistości spowodowane niedoborami – najczęściej występuje niedokrwistość z niedoboru żelaza, rzadziej z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego.
  • Niedokrwistości aplastyczne – ich przyczyną są niepełnowartościowe lub nieprawidłowo zbudowane krwinki czerwone, a także granulocyty i krwinki płytkowe. Ten rodzaj anemii występuje, gdy funkcje szpiku kostnego są upośledzone – jest to aplazja szpiku, inaczej niedokrwistość aplastyczna lub anemia aplastyczna. Niedokrwistości aplastyczne mogą być spowodowane toksynami, lekami czy promieniowaniem jonizującym oraz radioterapią.
  • Niedokrwistości hipoplastyczne – dotyczą przede wszystkim zmniejszonej produkcji krwinek czerwonych, ewentualnie z niewielkim uszkodzeniem granulocytów i układu płytkotwórczego. Niedokrwistość hipoplastyczna wrodzona to zespół Blackfana-Diamonda.
  • Niedokrwistości syderoblastyczne – ich przyczyną jest nieprawidłowa produkcja hemu (żelazoporfiryny) – składnika hemoglobiny, który nadaje białku (i krwi) czerwony kolor. Prowadzi to do zwiększenia liczby syderoblastów pierścieniowatych. Są one rodzajem erytroblastów, czyli komórek produkowanych w szpiku kostnym, z których powstają erytrocyty. 
  • Niedokrwistości megaloblastyczne – ich podłożem jest nieprawidłowa synteza DNA przy prawidłowej syntezie białek i RNA, która powoduje, że krwinki czerwone są znacznie większe niż u osób zdrowych, mają także nieprawidłową budowę oraz szybciej obumierają. Przyczyny takiego stanu to niedobór witaminy B12 i/lub kwasu foliowego.
  1. Niedokrwistości związane ze skróconym czasem życia erytrocytów:

Niedokrwistości hemolityczne – ich przyczyną jest przedwczesny i nieprawidłowy proces rozpadu erytrocytów – hemoliza (proces rozpadu krwinek czerwonych) jest szybsza niż zdolność odnawiania szpiku. Warto wspomnieć, że u zdrowej osoby krwinki czerwone żyją około 120 dni. Wyróżnia się:

  • zespoły hemolityczne wrodzone,
  • zespoły hemolityczne nabyte
  • zespoły hemolityczne mieszane. 

Polecane dla Ciebie

Niedokrwistość z niedoboru żelaza (mikrocytarna) – najczęstsza postać anemii. Czym się charakteryzuje?

Niedokrwistość z niedoboru żelaza (łac. anaemia sydreopenia) jest najczęstszą postacią anemii – żelazo (Fe) jest pierwiastkiem będącym podstawowym składnikiem hemoglobiny. Anemia syderopeniczna może być wynikiem przewlekłego krwawienia, na skutek którego dochodzi do zużycia ustrojowych zapasów żelaza.

Czynnikami predysponującymi do anemii są przewlekłe krwawienia z górnego i dolnego odcinka układu pokarmowego czy układu moczowego, a u kobiet dodatkowo obfite krwawienia miesiączkowe. Często niedokrwistość z niedoboru żelaza dotyczy także osób starszych z chorobami współistniejącymi lub rozwijającym się procesem nowotworowym czy też po operacjach z dużą utratą krwi. Innymi przyczynami anemii mikrocytarnej mogą być: ograniczone wchłanianie pierwiastka z przewodu pokarmowego, a także niedostateczna podaż żelaza w diecie czy wyniszczenie organizmu (np. w anoreksji).

Przeczytaj więcej na temat przyczyn i objawów niedoboru żelaza.

Anemia – objawy 

Podstawowe objawy anemii to ogólne osłabienie organizmu i szybsza niż wcześniej męczliwość. Pacjentowi z niedokrwistością doskwierać będzie słabsza koncentracja, mogą pojawić się bóle i zawroty głowy, kołatanie serca, duszności. Lekarz w badaniu fizykalnym może stwierdzić bladość skóry i błon śluzowych, przyspieszenie akcji serca (tachykardię) oraz niskie ciśnienie tętnicze krwi.

Dodatkowo mogą wystąpić: wzmożone wypadanie włosów, suchość skóry, kruchość paznokci i pękanie kącików ust, nadmierna senność. W ciężkiej anemii może dochodzić do omdleń i utraty przytomności. 

Anemia – diagnostyka

Lekarz może podejrzewać anemię już po przeprowadzeniu wywiadu z pacjentem (na podstawie objawów). Kolejnym krokiem jest wykluczenie innych chorób i poszerzenie diagnostyki. W pakiecie badań krwi w kierunku anemii zazwyczaj znajdują się:

  • morfologia krwi
  • stężenie żelaza, 
  • stężenie ferrytyny, 
  • TIBC (całkowita zdolność wiązania żelaza),
  • transferyna.

Dodatkowo przy wskazaniach oznacza się poziom witaminy B12 i kwasu foliowego. Na podstawie wyników można rozpoznać, z jakim rodzajem niedokrwistości mamy do czynienia.

Przeczytaj również, jakie są objawy i skutki niedoboru witaminy B12.

Anemia – leczenie

Leczenie anemii jest uzależnione od jej przyczyny. Podstawową metodą leczenia anemii z niedoboru żelaza jest stosowanie doustnych preparatów z tym pierwiastkiem. Należy je przyjmować na czczo lub pomiędzy posiłkami w dawce 150-200 mg. Terapia jest dosyć długa, gdyż należy ją stosować do uzyskania prawidłowych wyników badań krwi, a następnie kontynuować przez kolejne trzy miesiące, by uzupełnić braki pierwiastka w organizmie. W trakcie leczenia należy wykonywać kontrolną morfologię. 

W skrajnych przypadkach niezbędne jest podawanie żelaza dożylnie. W stanie zagrożenia życia przetacza się krew, podaje osocze lub wykonuje przeszczep szpiku kostnego.

Czym jest niedokrwistość chorób przewlekłych? 

Niedokrwistość chorób przewlekłych to rodzaj anemii, który towarzyszy chorobom nowotworowym, zapalnym, zakażeniom. W tym rodzaju niedokrwistości dochodzi do zaburzenia produkcji erytrocytów, na skutek tego krwinki czerwone żyją krócej. Jest to drugi co do częstości występowania rodzaj anemii, zaraz po niedokrwistości z niedoboru żelaza. 

Anemia sierpowata, inaczej niedokrwistość sierpowata, jest chorobą dziedziczną. Przyczyną objawów jest nieprawidłowa budowa hemoglobiny. Co ciekawe, nosiciele genu odpowiadającego za występowanie tego rodzaju anemii są odporni na malarię, dlatego na terenach występowania malarii żyje bardzo dużo osób chorujących na anemię sierpowatą lub będących nosicielami.

Niedokrwistość jest jednym z głównych objawów białaczki. W tej chorobie dochodzi do zmniejszenia linii komórkowych, w tym do zmniejszenia liczby czerwonych krwinek w organizmie. Dlatego u chorych z nowotworami krwi łatwo zauważyć, osłabienie, bladość czy spadek wydolności.

Anemia w ciąży

Ciąża i okres karmienia piersią to okres, gdy zapotrzebowanie organizmu na wiele substancji zwiększa się, w tym zapotrzebowanie na żelazo. Jeżeli stężenie hemoglobiny w ciąży spada poniżej 11 mg/dl, niezbędne jest wprowadzenie leczenia. 

Zignorowana niedokrwistość z niedoboru żelaza może przyczyniać się do poronień, przedwczesnych porodów, zmniejszenia masy urodzeniowej dziecka. Może dojść również do krwawień oraz zakażeń poporodowych.

Również noworodek może mieć niedobór tego pierwiastka – anemia u dzieci od pierwszych dni życia może powodować zmniejszenie apetytu, zahamowanie wzrostu i masy ciała, opóźnienie rozwoju oraz nawracające infekcje.

Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i leczenia anemii u dzieci.

Anemia – zapobieganie

By zapobiec anemii powinno się spożywać produkty bogate w żelazo, takie jak czerwone mięso, rośliny strączkowe czy warzywa liściaste. Pamiętajmy również, że kawa i herbata ograniczają wchłanianie żelaza, także postarajmy się ograniczyć ilość wypijanych filiżanek tych napojów.

Odpowiednia dieta zawierająca 10-15 mg żelaza jest niezbędna, lecz musimy pamiętać, że tylko około 10% spożywanej ilości wchłonie się do naszego organizmu.

  1. A. Szczeklik (red.), Interna Szczeklika. Choroby wewnętrzne, MP, Kraków 2019
  2. S. Taylor, D. Rampton, Leczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza – zagadnienia praktyczne, „Med. Prakt.” 2015, nr 6, s. 12–24.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Zespół niespokojnych nóg (RLS) – przyczyny, objawy, leczenie

    Zespół niespokojnych nóg (restless legs syndrome – RLS) to zbiór objawów neurologicznych związanych z przymusem poruszania kończynami dolnymi w trakcie spoczynku. Uważa się, że RLS może dotyczyć nawet 8% populacji i jest częstą przyczyną bezsenności. Jak dotąd, dokładne przyczyny występowania zespołu niespokojnych nóg nie zostały dokładnie wyjaśnione, choć wiadomo, że może posiadać on podłoże genetyczne, być związany z niedoborem żelaza lub przyjmowaniem niektórych leków. 

  • Kleszczowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, leczenie, szczepionka

    Kleszczowe zapalenie mózgu to odzwierzęca choroba zakaźna. Czynnikiem, który ją wywołuje jest ukąszenie kleszcza i przedostanie się do organizmu człowieka wirusa z rodzaju flawiwirusów (rzadko KZM może być spowodowane spożyciem niepasteryzowanego mleka zakażonego zwierzęcia). Objawy kleszczowego zapalenia mózgu obejmują m.in. wysoką gorączkę, silne bóle głowy, wymioty, nudności, objawy oponowe, zaburzenia świadomości, niedowłady, zaburzenia oddychania. Dowiedz się, jak wygląda leczenie KZM oraz jak mu zapobiegać.

  • Zapalenie stawu skokowego – przyczyny, objawy i leczenie stanu zapalnego w stawie skokowym

    Objawy takie jak ból i opuchlizna w stawie skokowym mogą wskazywać na istnienie  stanu zapalnego. Chociaż to rzadka przypadłość, dobrze jest wiedzieć, jakie leczenie jest wskazane w takim przypadku, a także czy istnieją domowe sposoby na zwalczenie zapalenia stawu skokowego.

  • Czym się różnią alergia, uczulenie, nietolerancja i nadwrażliwość?

    Potocznie często operujemy wymiennie pojęciami, takimi jak alergia, uczulenie, nietolerancja i nadwrażliwość – dla wielu są to wręcz synonimy. Czy jednak rzeczywiście oznaczają one dokładnie to samo? Warto poznać zasadnicze różnice między nimi.

  • Lipemia – przyczyny, objawy i leczenie

    Lipemia to zjawisko określające zmętnienie pobranej próbki krwi, spowodowanej akumulacją cząsteczek lipoprotein. Zaburzenia poziomu lipidów we krwi są dość powszechne i mogą dotykać nawet około 60% dorosłych Polaków. Najczęstszą postacią zaburzenia jest hipercholesterolemia wielogenowa mająca silny związek z nieprawidłową dietą. Do powikłań nieleczonej hipercholesterolemii należą miażdżyca tętnic szyjnych, zawał serca, udar mózgu.  

  • Guz Wilmsa – czym jest? Objawy, przyczyny

    Jednym z częstych nowotworów, jakie dotykają dzieci jest guz Wilmsa. Ta złośliwa choroba ma swoje źródło w nerkach, jednak przejawia się często w sposób, który jest łatwy do przeoczenia. Dlatego tak ważne jest, by znać objawy guza Wilmsa i odpowiednio wcześniej rozpoznać proces chorobowy oraz podjąć właściwe leczenie.

  • Remineralizacja szkliwa – czym jest?

    Pod wpływem różnych czynników szkliwo ludzkich zębów ulega stopniowemu niszczeniu. Istnieją jednak sposoby na powstrzymanie tego procesu – w tym celu niezbędna jest remineralizacja szkliwa. Jest to zabieg skuteczny zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych pacjentów.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij