Sepsa – przyczyny, objawy, leczenie posocznicy

Sepsa, inaczej posocznica, to nadmierna odpowiedź organizmu na infekcję. Jest to stan zagrożenia życia, który bez wdrożenia szybkiego leczenia może prowadzić do uszkodzenia tkanek, niewydolności narządów, a nawet do śmierci. Najczęstszą przyczyną sepsy są bakterie, ale mogą ją wywołać także inne patogeny. Jak objawia się posocznica?

1. Czym jest posocznica? Czy powinniśmy bać się sepsy? 
2. Jakie są przyczyny sepsy?  
3. Jak objawia się sepsa i jak ją rozpoznać? 
4. Ile trwa leczenie sepsy?
5. Czy da się zapobiec posocznicy? 

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są przyczyny sepsy,
• jak objawia się sepsa,
• czy da się jej zapobiec.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, że sepsa to nie konkretna choroba, lecz groźna reakcja organizmu na zakażenie, która może w krótkim czasie doprowadzić do niewydolności narządów i śmierci. Dowiesz się, jakie infekcje najczęściej prowadzą do jej rozwoju oraz kto jest szczególnie narażony na jej wystąpienie. Poznasz także charakterystyczne objawy, które powinny wzbudzić czujność i skłonić do natychmiastowej reakcji. Artykuł wyjaśnia również, dlaczego w przypadku sepsy kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia.

Czym jest posocznica? Czy powinniśmy bać się sepsy? 

Sepsa (łac. sepsis), nazywana również posocznicą, jest zagrażającą życiu dysfunkcją narządów spowodowaną nieprawidłową odpowiedzią organizmu na zakażenie. Może prowadzić do niewydolności wielonarządowej, wstrząsu septycznego, a nawet śmierci. Przed 2016 r. w diagnostyce wykorzystywano kryteria SIRS (zespołu ogólnoustrojowej reakcji zapalnej), które obecnie nie są już podstawą definicji sepsy.

Pacjenci z podejrzeniem sepsy wymagają natychmiastowej hospitalizacji w celu wdrożenia leczenia i zahamowania postępu zakażenia oraz nadmiernej reakcji zapalnej organizmu, związanej m.in. z uwalnianiem cytokin i interleukin (białek uczestniczących w odpowiedzi immunologicznej, których nadprodukcja zaburza homeostazę).

Jakie są przyczyny sepsy?  

Do najczęstszych przyczyn sepsy zalicza się zarówno z pozoru niegroźne, występujące powszechnie jednostki chorobowe, takie jak m.in.: zakażenia układu moczowego, zęba czy zapalenia płuc, jak i gorzej rokujące zakażenia w obrębie jamy brzusznej i przydatków, zakażenia z przerwaniem ciągłości skóry lub odleżyny pourazowe, a także niedobory odporności (głównie u dzieci).  

W literaturze opisywane są również zakażenia jatrogenne, czyli związane ze środowiskiem medycznym, w tym przypadku spowodowane procedurami medycznymi wykonywanymi bez zachowania reżimu sanitarnego (jako powikłanie wniknięcia patogenu do organizmu), np. wraz z cewnikiem do pęcherza moczowego, kaniulami dożylnymi, drenami, podczas żywienia pozajelitowego, w trakcie prowadzenia mechanicznej wentylacji płuc czy przetaczania krwi. Do tzw. flory szpitalnej sprzyjającej rozwojowi sepsy należą głównie drobnoustroje oportunistyczne, w tym bakterie takie jak Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa oraz Acinetobacter baumannii, a także grzyby, np. Candida albicans. Spośród wirusów zdolnych do wywołania ciężkich stanów ogólnoustrojowych, w tym sepsy lub zespołów przypominających sepsę, szczególnie niebezpieczny jest wirus Ebola.

Czy istnieją czynniki predysponujące do sepsy? 

Do czynników predysponujących do sepsy zaliczamy:

• starszy wiek (powyżej 70. roku życia), 
• okres niemowlęcy, 
• przyjmowanie leków immunosupresyjnych, np. pacjenci onkologiczni,
• kobiety w ciąży,
• kobiety w okresie połogu. 

Jak objawia się sepsa i jak ją rozpoznać? 

Pacjent, u którego rozwija się sepsa (czyli zagrażająca życiu dysfunkcja narządów spowodowana nieprawidłową odpowiedzią organizmu na zakażenie), może prezentować szereg charakterystycznych objawów, takich jak:

• podwyższona temperatura ciała – powyżej 38ºC lub znacznie obniżona – poniżej 36°,
• przyspieszona akcja serca – powyżej 100 uderzeń na minutę (tachykardia),  
• tachypnoe (oddechy wzrastają do ponad 30 na minutę). 

Chory może mieć także zaburzenia świadomości spowodowane m.in. niedotlenieniem mózgu, kumulacją toksyn nieskutecznie usuwanych przez płuca czy nerki. Na ciele możemy zaobserwować liczne obrzęki, dodatkowym objawem dopełniającym obraz kliniczny może być wysypka pod postacią wybroczyn. Ważne jest różnicowanie rodzaju zmian skórnych. Aby ocenić, czy mamy do czynienia z sepsą meningokokową, zaleca się wykonanie tzw. testu szklanki. Do skóry zmienionej chorobowo należy przyłożyć bok szklanki, jeśli wysypka nie zblednie pod uciskiem, to znak, że musimy PILNIE udać się do lekarza. U pacjentów, nawet tych, którzy nie chorują na cukrzycę, glikemia wynosi powyżej 140 mg/dl.   

Rozpoznanie sepsy opiera się na ocenie klinicznej stanu pacjenta oraz wynikach badań laboratoryjnych i mikrobiologicznych. Badanie bakteriologiczne krwi (posiew) umożliwia identyfikację patogenu, jednak czas oczekiwania na wynik może wynosić do kilku dni, dlatego leczenie wdraża się natychmiast, jeszcze przed jego uzyskaniem. Zważywszy na to, że posocznica jest stanem nagłym i wymagającym natychmiastowego leczenia, w celu potwierdzenia uogólnionego zakażenia krwi wykonuje się również: 

• gazometrię krwi tętniczej i żylnej, 
• morfologię krwi oraz badanie parametrów stanu zapalnego (OB, CRP), 
• badanie poziomu prokalcytoniny, 
• badanie funkcji nerek i wątroby, 
• RTG płuc, USG i TK narządów jamy brzusznej.  

Ile trwa leczenie sepsy?

Czas leczenia zależy od stanu ogólnego pacjenta oraz występowania chorób towarzyszących. Podczas leczenia sepsy należy skupić się zarówno na przyczynie wystąpienia uogólnionego zakażenia organizmu, jak i na jego objawach.

Najważniejsze jest szybkie rozpoznanie i natychmiastowe wdrożenie leczenia, w tym:

• antybiotykoterapia – najlepiej w ciągu 60 minut od pobrania posiewu krwi, 
• intensywne nawadnianie płynami dożylnymi, 
• usunięcie źródła zakażenia (np. zakażony dren czy cewnik). 

W przypadku łagodnej sepsy większość pacjentów wraca do zdrowia. W ciężkich stanach chorzy trafiają na Oddział Intensywnej Terapii, gdzie mogą wymagać:

• wentylacji mechanicznej, 
• dializoterapii, 
• sztucznego żywienia. 

Długość leczenia dyktowana jest odpowiedzią pacjenta na leczenie, zazwyczaj trwa od 7 do 10 dni. Z powodu piorunującego tempa rozwinięcia się wstrząsu septycznego śmiertelność wynosi nawet 40%. Umieralność na posocznicę u dzieci wynosi od 4 do 30%.  

Powikłań poinfekcyjnych może być wiele, uzależnione są one od przebiegu sepsy. Stanem budzącym czujność kliniczną jest rozwijająca się niewydolność wielonarządowa, tj. mózgu, serca, nerek i wątroby. Kolejnym etapem niewystarczającej odpowiedzi organizmu na leczenie jest zgorzel – śmierć tkanki (głównie może zajmować dystalne części kończyn górnych i dolnych). Jest to bardzo poważne powikłanie mogące prowadzić do amputacji palców, a nawet części kończyn.  

Sepsa u dzieci 

Posocznica u dzieci, a zwłaszcza niemowląt, jest wyjątkowo niebezpieczna. Młode organizmy nie mają jeszcze odpowiednio wykształconego układu immunologicznego. Przyczyny sepsy u dzieci i dorosłych są takie same. W pediatrii postawienie rozpoznania może być problematyczne, gdyż może manifestować się jak zwykła infekcja.  

Czy da się zapobiec posocznicy? 

Niestety nie istnieje antidotum przeciwko sepsie. Można natomiast zaszczepić się profilaktycznie przeciwko patogenom, które mogą ją wywołać, tj. Haemophilus Influenzae typu B, Streptococcus Pneumoniae, Neisseria Meningitidis – jest to immunoprofilaktyka czynna. Stosowanie się do obowiązkowego kalendarza szczepień, wraz z rozszerzeniem o iniekcje zalecane, znacznie obniży nasilenie objawów w przypadku niefortunnego zakażenia.  

Dorośli w przypadku powtarzających się zakażeń powinni skierować się do lekarza celem konsultacji i rozpatrzenia stosowania szczepionki podskórnej lub doustnej zawierającej typowe patogeny. Równie istotna jest profilaktyka higieniczna, która znacząco obniża ryzyko zakażenia:

• regularne mycie rąk, 
• unikanie dzielenia się pokarmami i napojami, 
• dezynfekcja powierzchni, 
• regularne kontrole stomatologiczne.

Po kontakcie z osobą chorą na posocznicę należy wdrożyć chemioprofilaktykę, która polega na podaniu antybiotyków osobie narażonej maksymalnie do 7 dni od kontaktu.