Kwas foliowy – suplementacja w ciąży, niedobór i nadmiar - portal DOZ.pl
Kwas foliowy (witamina B9) – funkcja w organizmie, suplementacja, niedobór, nadmiar
Alicja Świątek

Kwas foliowy (witamina B9) – funkcja w organizmie, suplementacja, niedobór, nadmiar

Kwas foliowy to jedna z witamin grupy B, którą należy suplementować nie tylko w okresie ciąży lub jej planowania, ale także w każdym innym przypadku, kiedy nie dostarczamy jej odpowiedniej ilości wraz z pożywieniem. Witamina B9 w formie preparatu syntetycznego jest przyswajalna w 100%, zaś ta spożywana wraz z pokarmem lepiej wchłania się wówczas, kiedy produktów nie poddano wcześniej obróbce termicznej. Za co odpowiada kwas foliowy w organizmie oraz jakie są skutki niedoboru i nadmiaru witaminy B9? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Kwas foliowy – co to jest?

Witamina B9, czyli kwas foliowy, jest bardzo ważnym składnikiem prawidłowej diety, ponieważ wykazuje szeroki zakres aktywności biologicznej i wielokierunkowe  działanie na organizm człowieka. Substancja ta wpływa pośrednio, jak i bezpośrednio na metabolizm komórek. Aktywną postacią kwasu foliowego jest tetrahydrofolian (TH4-folian), określany także folianem. Ten biologicznie czynny metabolit kwasu foliowego odgrywa istotną rolę w licznych przemianach aminokwasów oraz innych składników, które są kluczowe dla syntezy kwasów nukleinowych. Niedostateczna ilość kwasu foliowego w organizmie może prowadzić do poważnych zaburzeń wzrostu i rozwoju organizmu oraz zakłócenia właściwego przebiegu procesów metabolicznych.

Rola kwasu foliowego w organizmie

Prawidłowy poziom kwasu foliowego w organizmie warunkuje jego właściwe funkcjonowanie. Aktywna postać kwasu foliowego pełni kluczową rolę w metabolizmie niektórych aminokwasów i kwasów nukleinowych. Witamina B9 jest niezwykle istotna dla właściwego działania układu nerwowego, a jej niedobór może prowadzić do powstawania wad cewy nerwowej. Właściwe stężenie kwasu foliowego jest bardzo istotne zwłaszcza w tkankach płodu, układu krwiotwórczego i przewodu pokarmowego, czyli we wszystkich miejscach, w których zachodzą podziały komórkowe. Ważną funkcją kwasu foliowego jest również regulowanie poziomu homocysteiny w organizmie, której nadmiar może doprowadzić do zaburzeń sercowo-naczyniowych oraz miażdżycy. Niedobór witaminy B9 może doprowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej, leukopenii, małopłytkowości, a także powoduje wzrost ryzyka wystąpienia udaru mózgu, choroby niedokrwiennej serca oraz innych zaburzeń układu krwionośnego.

Polecane dla Ciebie

Kwas foliowy a ciąża

Kwas foliowy i jego aktywne metabolity, czyli foliany, są jednymi ze szczególnie polecanych preparatów dla kobiet w ciąży lub planujących powiększenie rodziny, ponieważ dostarczenie w okresie ciąży odpowiedniej ilości witaminy B9 jest kluczowe dla prawidłowego rozwoju płodu. Foliany zapobiegają wystąpieniu wad cewy nerwowej oraz powstawania innych wad wrodzonych, jak chociażby uszkodzenia kończyn, serca, układu moczowego oraz warg i podniebienia. Dodatkowo odpowiedni poziom kwasu foliowego zmniejsza ryzyko poronienia.  

Kwas foliowy – norma, niedobór, nadmiar

W warunkach fizjologicznych, przy prawidłowej podaży kwasu foliowego, jego poziom w surowicy krwi waha się przedziale: 6 – 20 ng/ml. Poziom witaminy B9 poniżej 5 ng/ml w surowicy świadczy o niedostatecznym dostarczeniu tego składnika wraz z pożywieniem. Deficyt kliniczny kwasu foliowego klasyfikowany jest wówczas, gdy jego poziom w surowicy spadnie poniżej 3 ng/ml. Podstawowymi przyczynami niedoboru kwasu foliowego są:

  • niewłaściwa dieta (uboga w ten składnik),
  • zwiększone zapotrzebowanie związane z ciążą i laktacją,
  • zaburzone wchłanianie oraz metabolizm folianów,
  • długotrwałe stosowanie niektórych leków (np. przeciwbólowych, przeciwpadaczkowych, doustnych środków antykoncepcyjnych oraz antagonistów kwasu foliowego).

Obniżony poziom kwasu foliowego w organizmie skutkuje niedokrwistością megaloblastyczną oraz obniżeniem poziomu leukocytów (białych krwinek) i płytek krwi. Może to doprowadzić do zaburzeń układu sercowo-naczyniowego, pojawienia się miażdżycy oraz innych poważnych chorób.  Z kolei nadmierna suplementacja kwasu foliowego i jego pochodnych (ok. 15 mg dziennie przy braku stwierdzonych niedoborów) zazwyczaj nie powoduje działanie toksycznego. Mogą jednak wystąpić alergiczne reakcje skórne oraz łagodne objawy niepożądane ze strony przewodu pokarmowego i układu nerwowego.

Niedobór kwasu foliowego – objawy neurologiczne

Kwas foliowy odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Związane jest to z jego udziałem w syntezie adrenaliny, noradrenaliny i dopaminy, czyli kluczowych dla organizmu neurotransmiterów. W licznych badaniach wykazano korelację pomiędzy niedoborem kwasu foliowego a powstawaniem zaburzeń ze strony układu nerwowego (depresja, padaczka, psychoza, demencja oraz choroby rdzenia kręgowego i nerwów obwodowych – mieloneuropatie). Dodatkowo witamina B9 wpływa na utrzymanie prawidłowego stężenia homocysteiny we krwi.  Niedostateczna podaż folianów w diecie przekłada się na podwyższenie poziomu homocysteiny, co może spowodować miażdżycę tętnic oraz zwyrodnienia neuronów. W konsekwencji może wystąpić niedokrwienie mózgu, mikrozawały, demencja naczyń oraz choroba Alzheimera.

Co łączy kwas foliowy (witamina B9) z witaminą B12?

Podwyższony poziom witaminy B9 w organizmie maskuje początkowe objawy niedoboru witaminy B12, co może doprowadzić do opóźnionej diagnozy i rozpoczęcia leczenia.

Problem ten pojawia się u ok. 10 – 15% populacji osób powyżej 60. roku życia. Zbyt późne rozpoznanie może wówczas prowadzić do zaburzenia funkcji poznawczych. Dlatego, o ile lekarz nie zaleci inaczej,  nie zaleca się suplementowania kwasu foliowego w dawce powyżej 0,1 mg/dzień.

Najlepsze źródła kwasu foliowego. Jak suplementować kwas foliowy?

Głównym źródłem kwasu foliowego dla człowieka  jest pokarm. Jedynie znikome ilości są syntetyzowane przez mikroflorę jelitową. W naturze kwas foliowy występuje w postaci folianów. Znacznie większą ilość tych substancji można znaleźć w produktach roślinnych niż zwierzęcych. Spośród roślin najwięcej folianów dostarczają warzywa liściaste, jak sałata, szpinak, a także brokuły. Ważne, aby produkty te były nieprzetworzone, tzn. w surowej postaci, ponieważ podczas obróbki termicznej zawartość substancji czynnych ulega znacznemu obniżeniu i są one mniej przyswajalne. Aktywne metabolity kwasu foliowego można znaleźć również w wątróbce, drożdżach i jajach. Wchłanianie w przewodzie pokarmowym folianów pochodzących z naturalnych źródeł wynosi 50 – 90%. Natomiast syntetyczny kwas foliowy podawany w postaci leków i suplementów diety jest zazwyczaj w 100% przyswajalny w naszym organizmie. Na proces wchłaniania tej substancji nie wpływa natomiast pora jego stosowania, dlatego może być przyjmowany zarówno rano, jak i wieczorem.

Zapotrzebowanie na kwas foliowy jest zróżnicowane, w zależności od płci, wieku oraz stanu organizmu. Amerykańska Organizacja FDA (ang. Food and Drug Administration) ustaliła, że spożycie kwasu foliowego w odniesieniu do powyższych czynników powinno wynosić 0,07 – 0,13 mg/dzień. W przypadku kobiet planujących zajście w ciąże suplementację kwasem foliowym zaleca się rozpocząć ok. 12 tygodni przed planowaną ciążą. Zazwyczaj stosowaną dawką kwasu foliowego u kobiet w ciąży oraz w okresie laktacji jest 0,4 mg/dobę. Jednak, zwłaszcza w tej grupie kobiet odpowiednią dawkę należy skonsultować z lekarzem prowadzącym ciążę.
  1. K. Sikorska-Zimny, Występowanie oraz wpływ kwasu foliowego na organizm ludzki, „ptfarm.pl”, [online], https://www.ptfarm.pl/pub/File/Bromatologia/2013/4/BR%204-2013%20s.%20496-501.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.wes
  2. L. Kapka-Skrzypczak i in., Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji, „researchgate.net”, [online], https://www.researchgate.net/publication/339273951_Kwas_foliowy_-skutki_niedoboru_i_zasadnosc_suplementacji, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  3. D. Bomba-Opoń i in., Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, „perinatologia.umed.pl”, [online], http://perinatologia.umed.pl/wp-content/uploads/2018/02/56597-143992-2-PB.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  4. E. Cieślik i in., jes, „phie.pl”, [online], http://www.phie.pl/pdf/phe-2013/phe-2013-3-594.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  5. E. Cieślik i in., Kwas foliowy – występowanie i znaczenie, „phie.pl”, [online],  http://www.phie.pl/pdf/phe-2012/phe-2012-1-001.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  6. E. Cieślik i in., Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dla kobiet w wieku rozrodczym, „h-ph.pl”, [online], http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2011/hyg-2011-4-431.pdf,   [dostęp:] 10.01.2021 r.
  7. J. Gaszyńska, Kwas foliowy – rola i zasadność suplementacji u różnych grup pacjentów, „woia.pl”, [online], https://www.woia.pl/dat/attach/836_praca-specjalizycyjna---mgr-joanna-gaszynska.pdf,  [dostęp:] 10.01.2021 r.
  8. H.Czeczot, Kwas foliowy w fizjologii i patologii, „phmd.pl”, [online], https://phmd.pl/api/files/view/2780.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jak działają glikokortykosteroidy? Czy są bezpieczne?

    Kortykosteroidy są to hormony kory nadnerczy wytwarzane w sposób naturalny w naszym organizmie i warunkujące wiele procesów życiowych. Hormony te wykazują bardzo silne i różnorodne działania (np. przeciwzapalne, przeciwobrzękowe, przeciwalergiczne, immunosupresyjne, regulujące przemiany węglowodanów, białek i tłuszczów), które można z powodzeniem wykorzystywać w leczeniu rozmaitych chorób. Era kortykosteroidoterapii rozpoczęła się w 1951 roku, kiedy to amerykański biochemik i farmakolog Robert Burns Woodward zsyntetyzował hormon kory nadnerczy – kortyzon.

  • Jak dawkować paracetamol osobom dorosłym, dzieciom i kobietom w ciąży?

    Paracetamol jest jednym z bardziej popularnych leków sprzedawanych  bez recepty (OTC). Stosowany między innymi w ostrych, umiarkowanych i przewlekłych bólach głowy, gardła i zębów, a także bólach miesiączkowych i migrenach. Cechuje go względne bezpieczeństwo stosowania. W przypadku silnego bólu, można go łączyć z innymi substancjami, np. z morfiną. Jak wygląda właściwy sposób dawkowania paracetamolu, jaka jest maksymalna i bezpieczna dawka dzienna oraz czy kobiety w ciąży mogą zażywać ten lek? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Domowe sposoby na wzmocnienie odporności – jak w prosty sposób wzmocnić organizm?

    Stosowanie domowych sposobów na odporność może okazać się bardzo dobrym rozwiązaniem, które z jednej strony pomoże w uniknięciu rozwoju infekcji, a z drugiej wspomoże terapię lekami, poprzez pobudzenie układu immunologicznego. W poprawie kondycji układu odporności istotne jest przestrzeganie kilku zasad, zaczynając od codziennego obowiązku zjedzenia pożywnego śniadania, kończąc na suplementacji żelaza i kwasów omega-3, których być może w pełni nie dostarczamy wraz z posiłkami. Dbając o naszą odporność niezmiernie istotne jest dbanie o nasz układ pokarmowy. Jakie suplementy przyjmować, czego unikać, a nad czym popracować w trosce o odporności? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Suplementy z krzemem i z krzemem oragnicznym – właściwości

    Krzem to pierwiastek, który wielu osobom kojarzy się z preparatami na piękne włosy i paznokcie, natomiast niewielu z działaniem przeciwmiażdżycowym, przeciwcukrzycowym i przeciwnowotworowym. W aptekach i sklepach zielarskich dostępnych jest wiele preparatów z krzemem zarówno w formie jednoskładnikowej, jak i w połączeniu z borem lub jodem. Na niedobór krzemu najbardziej narażone są kobiety i osoby starsze.

  • Foliany – właściwości i źródła folacyny i kwasu foliowego

    Foliany, czyli folacyna i kwas foliowy stanowią szeroką grupę związków, będącymi pochodnymi pteryny, które różnią się stopniem utlenienia i charakteryzują się aktywnością biologiczną kwasu foliowego. Kwas foliowy nie ma toksycznego charakteru, niemniej jego zbyt duże dawki mogą utrudniać rozpoznanie niedokrwistości wywołanej niedoborem witaminy B12. Jakie są objawy niedoboru folianów, co stanowi najlepsze źródła tych związków w pożywieniu oraz jaka jest zalecana dawka dzienna folianów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Jak działa acyklowir? Czy jest bezpieczny dla kobiet w ciąży i dzieci?

    Acyklowir to pochodna guanozyny, którą z powodzeniem stosuje się podczas leczenia opryszczki, półpaśca, ospy wietrznej, cytomegalii i wirusa EBV. Występuje w formie tabletek i kremów i roztworów do infuzji. Kto może stosować acyklowir, a jakie są przeciwwskazania i czy kobiety w ciąży oraz matki karmiące mogą bezpiecznie sięgać po acyklowir w preparatach bez recepty? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kwas foliowy metylowany – czy kobiety bez mutacji MTHFR także powinny go suplementować?

    Istnieje grupa kobiet, która ze względu na to, że posiada mutację genu MTHF nie może właściwie metabolizować kwasu foliowego do jego aktywnej postaci, która jest niezbędna m.in do prawidłowego rozwoju płodu. Te pacjentki, w trakcie przygotowywania się do zajścia w ciążę, jak i będąc w ciąży, powinny suplementować około 0,4 mg kwasu foliowego i metafoliny, czyli zmetylowanej formy kwasu foliowego. Dowiedz się więcej o kwasie foliowym w zmetylowanej formie, czytając niniejszy artykuł.

  • Zioła na uchyłki jelita grubego

    Zła dieta, która jest oparta na produktach wysokoprzetworzonych i o niskiej zawartości błonnika pokarmowego, może doprowadzić do wystąpienia uchyłkowatości jelit, będącej chorobą cywilizacyjną. Uważa się również, że pewne znaczenie w pojawianiu się uchyłków jelit mają predyspozycje genetyczne, co udowodniło zidentyfikowanie genów odpowiedzialnych za powstawanie uchyłkowatości. Jakie zioła będą najlepsze dla prawidłowej pracy jelit i dlaczego przy siemieniu lnianym należy pić dużą ilość wody?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij