Kwas foliowy (witamina B9) – funkcja w organizmie, suplementacja, niedobór, nadmiar
Alicja Świątek

Kwas foliowy (witamina B9) – funkcja w organizmie, suplementacja, niedobór, nadmiar

Kwas foliowy to jedna z witamin grupy B, którą należy suplementować nie tylko w okresie ciąży lub jej planowania, ale także w każdym innym przypadku, kiedy nie dostarczamy jej odpowiedniej ilości wraz z pożywieniem. Witamina B9 w formie preparatu syntetycznego jest przyswajalna w 100%, zaś ta spożywana wraz z pokarmem lepiej wchłania się wówczas, kiedy produktów nie poddano wcześniej obróbce termicznej. Za co odpowiada kwas foliowy w organizmie oraz jakie są skutki niedoboru i nadmiaru witaminy B9? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Kwas foliowy (witamina B9) oraz jego aktywne metabolity w postaci folianów odgrywają bardzo istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu. Suplementacja kwasu foliowego zalecana jest przede wszystkim kobietom w ciąży oraz planującym bycie mamą, ponieważ znacząco zmniejsza on ryzyko wystąpienia wad rozwojowych płodu, a także obniża prawdopodobieństwo poronień. Dodatkowo kwas foliowy jest niezbędny dla właściwego działania układu nerwowego, krwiotwórczego oraz krążenia, dlatego jego prawidłowa podaż, a w przypadku niedoborów suplementacja jest niezwykle istotna dla utrzymania zdrowia.

Kwas foliowy – co to jest?

Witamina B9, czyli kwas foliowy, jest bardzo ważnym składnikiem prawidłowej diety, ponieważ wykazuje szeroki zakres aktywności biologicznej i wielokierunkowe  działanie na organizm człowieka. Substancja ta wpływa pośrednio, jak i bezpośrednio na metabolizm komórek. Aktywną postacią kwasu foliowego jest tetrahydrofolian (TH4-folian), określany także folianem. Ten biologicznie czynny metabolit kwasu foliowego odgrywa istotną rolę w licznych przemianach aminokwasów oraz innych składników, które są kluczowe dla syntezy kwasów nukleinowych. Niedostateczna ilość kwasu foliowego w organizmie może prowadzić do poważnych zaburzeń wzrostu i rozwoju organizmu oraz zakłócenia właściwego przebiegu procesów metabolicznych.

Rola kwasu foliowego w organizmie

Prawidłowy poziom kwasu foliowego w organizmie warunkuje jego właściwe funkcjonowanie. Aktywna postać kwasu foliowego pełni kluczową rolę w metabolizmie niektórych aminokwasów i kwasów nukleinowych. Witamina B9 jest niezwykle istotna dla właściwego działania układu nerwowego, a jej niedobór może prowadzić do powstawania wad cewy nerwowej. Właściwe stężenie kwasu foliowego jest bardzo istotne zwłaszcza w tkankach płodu, układu krwiotwórczego i przewodu pokarmowego, czyli we wszystkich miejscach, w których zachodzą podziały komórkowe. Ważną funkcją kwasu foliowego jest również regulowanie poziomu homocysteiny w organizmie, której nadmiar może doprowadzić do zaburzeń sercowo-naczyniowych oraz miażdżycy. Niedobór witaminy B9 może doprowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej, leukopenii, małopłytkowości, a także powoduje wzrost ryzyka wystąpienia udaru mózgu, choroby niedokrwiennej serca oraz innych zaburzeń układu krwionośnego.

Kwas foliowy a ciąża

Kwas foliowy i jego aktywne metabolity, czyli foliany, są jednymi ze szczególnie polecanych preparatów dla kobiet w ciąży lub planujących powiększenie rodziny, ponieważ dostarczenie w okresie ciąży odpowiedniej ilości witaminy B9 jest kluczowe dla prawidłowego rozwoju płodu. Foliany zapobiegają wystąpieniu wad cewy nerwowej oraz powstawania innych wad wrodzonych, jak chociażby uszkodzenia kończyn, serca, układu moczowego oraz warg i podniebienia. Dodatkowo odpowiedni poziom kwasu foliowego zmniejsza ryzyko poronienia.  

Kwas foliowy – norma, niedobór, nadmiar

W warunkach fizjologicznych, przy prawidłowej podaży kwasu foliowego, jego poziom w surowicy krwi waha się przedziale: 6 – 20 ng/ml. Poziom witaminy B9 poniżej 5 ng/ml w surowicy świadczy o niedostatecznym dostarczeniu tego składnika wraz z pożywieniem. Deficyt kliniczny kwasu foliowego klasyfikowany jest wówczas, gdy jego poziom w surowicy spadnie poniżej 3 ng/ml. Podstawowymi przyczynami niedoboru kwasu foliowego są:

  • niewłaściwa dieta (uboga w ten składnik),
  • zwiększone zapotrzebowanie związane z ciążą i laktacją,
  • zaburzone wchłanianie oraz metabolizm folianów,
  • długotrwałe stosowanie niektórych leków (np. przeciwbólowych, przeciwpadaczkowych, doustnych środków antykoncepcyjnych oraz antagonistów kwasu foliowego).

Obniżony poziom kwasu foliowego w organizmie skutkuje niedokrwistością megaloblastyczną oraz obniżeniem poziomu leukocytów (białych krwinek) i płytek krwi. Może to doprowadzić do zaburzeń układu sercowo-naczyniowego, pojawienia się miażdżycy oraz innych poważnych chorób.  Z kolei nadmierna suplementacja kwasu foliowego i jego pochodnych (ok. 15 mg dziennie przy braku stwierdzonych niedoborów) zazwyczaj nie powoduje działanie toksycznego. Mogą jednak wystąpić alergiczne reakcje skórne oraz łagodne objawy niepożądane ze strony przewodu pokarmowego i układu nerwowego.

Niedobór kwasu foliowego – objawy neurologiczne

Kwas foliowy odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Związane jest to z jego udziałem w syntezie adrenaliny, noradrenaliny i dopaminy, czyli kluczowych dla organizmu neurotransmiterów. W licznych badaniach wykazano korelację pomiędzy niedoborem kwasu foliowego a powstawaniem zaburzeń ze strony układu nerwowego (depresja, padaczka, psychoza, demencja oraz choroby rdzenia kręgowego i nerwów obwodowych – mieloneuropatie). Dodatkowo witamina B9 wpływa na utrzymanie prawidłowego stężenia homocysteiny we krwi.  Niedostateczna podaż folianów w diecie przekłada się na podwyższenie poziomu homocysteiny, co może spowodować miażdżycę tętnic oraz zwyrodnienia neuronów. W konsekwencji może wystąpić niedokrwienie mózgu, mikrozawały, demencja naczyń oraz choroba Alzheimera.

Co łączy kwas foliowy (witamina B9) z witaminą B12?

Podwyższony poziom witaminy B9 w organizmie maskuje początkowe objawy niedoboru witaminy B12, co może doprowadzić do opóźnionej diagnozy i rozpoczęcia leczenia.

Problem ten pojawia się u ok. 10 – 15% populacji osób powyżej 60. roku życia. Zbyt późne rozpoznanie może wówczas prowadzić do zaburzenia funkcji poznawczych. Dlatego, o ile lekarz nie zaleci inaczej,  nie zaleca się suplementowania kwasu foliowego w dawce powyżej 0,1 mg/dzień.

Najlepsze źródła kwasu foliowego. Jak suplementować kwas foliowy?

Głównym źródłem kwasu foliowego dla człowieka  jest pokarm. Jedynie znikome ilości są syntetyzowane przez mikroflorę jelitową. W naturze kwas foliowy występuje w postaci folianów. Znacznie większą ilość tych substancji można znaleźć w produktach roślinnych niż zwierzęcych. Spośród roślin najwięcej folianów dostarczają warzywa liściaste, jak sałata, szpinak, a także brokuły. Ważne, aby produkty te były nieprzetworzone, tzn. w surowej postaci, ponieważ podczas obróbki termicznej zawartość substancji czynnych ulega znacznemu obniżeniu i są one mniej przyswajalne. Aktywne metabolity kwasu foliowego można znaleźć również w wątróbce, drożdżach i jajach. Wchłanianie w przewodzie pokarmowym folianów pochodzących z naturalnych źródeł wynosi 50 – 90%. Natomiast syntetyczny kwas foliowy podawany w postaci leków i suplementów diety jest zazwyczaj w 100% przyswajalny w naszym organizmie. Na proces wchłaniania tej substancji nie wpływa natomiast pora jego stosowania, dlatego może być przyjmowany zarówno rano, jak i wieczorem.

Zapotrzebowanie na kwas foliowy jest zróżnicowane, w zależności od płci, wieku oraz stanu organizmu. Amerykańska Organizacja FDA (ang. Food and Drug Administration) ustaliła, że spożycie kwasu foliowego w odniesieniu do powyższych czynników powinno wynosić 0,07 – 0,13 mg/dzień. W przypadku kobiet planujących zajście w ciąże suplementację kwasem foliowym zaleca się rozpocząć ok. 12 tygodni przed planowaną ciążą. Zazwyczaj stosowaną dawką kwasu foliowego u kobiet w ciąży oraz w okresie laktacji jest 0,4 mg/dobę. Jednak, zwłaszcza w tej grupie kobiet odpowiednią dawkę należy skonsultować z lekarzem prowadzącym ciążę.
  1. K. Sikorska-Zimny, Występowanie oraz wpływ kwasu foliowego na organizm ludzki, „ptfarm.pl”, [online], https://www.ptfarm.pl/pub/File/Bromatologia/2013/4/BR%204-2013%20s.%20496-501.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.wes
  2. L. Kapka-Skrzypczak i in., Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji, „researchgate.net”, [online], https://www.researchgate.net/publication/339273951_Kwas_foliowy_-skutki_niedoboru_i_zasadnosc_suplementacji, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  3. D. Bomba-Opoń i in., Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, „perinatologia.umed.pl”, [online], http://perinatologia.umed.pl/wp-content/uploads/2018/02/56597-143992-2-PB.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  4. E. Cieślik i in., jes, „phie.pl”, [online], http://www.phie.pl/pdf/phe-2013/phe-2013-3-594.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  5. E. Cieślik i in., Kwas foliowy – występowanie i znaczenie, „phie.pl”, [online],  http://www.phie.pl/pdf/phe-2012/phe-2012-1-001.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.
  6. E. Cieślik i in., Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dla kobiet w wieku rozrodczym, „h-ph.pl”, [online], http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2011/hyg-2011-4-431.pdf,   [dostęp:] 10.01.2021 r.
  7. J. Gaszyńska, Kwas foliowy – rola i zasadność suplementacji u różnych grup pacjentów, „woia.pl”, [online], https://www.woia.pl/dat/attach/836_praca-specjalizycyjna---mgr-joanna-gaszynska.pdf,  [dostęp:] 10.01.2021 r.
  8. H.Czeczot, Kwas foliowy w fizjologii i patologii, „phmd.pl”, [online], https://phmd.pl/api/files/view/2780.pdf, [dostęp:] 10.01.2021 r.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Szparagi – rodzaje, właściwości, zastosowanie, przepisy. Dlaczego warto je jeść?

    Szparagi to warzywa o unikalnym smaku. Z roku na rok stają się coraz bardziej popularne wśród wielbicieli zdrowej i smacznej kuchni. Sezon na szparagi trwa stosunkowo krótko, warto więc wykorzystać go w pełni, zwłaszcza że warzywa te nie tylko dobrze smakują, ale posiadają również ciekawe właściwości prozdrowotne. Czym dokładnie charakteryzują się szparagi i dlaczego warto je jeść? 

  • Krzem a krzem organiczny – czym się różnią, który jest lepiej przyswajalny? Właściwości i suplementy na piękne włosy i paznokcie

    Krzem to pierwiastek, który wielu osobom kojarzy się z preparatami na piękne włosy i paznokcie, natomiast niewielu z działaniem przeciwmiażdżycowym, przeciwcukrzycowym i przeciwnowotworowym. W aptekach i sklepach zielarskich dostępnych jest wiele preparatów z krzemem zarówno w formie jednoskładnikowej, jak i w połączeniu z borem lub jodem. Na niedobór krzemu najbardziej narażone są kobiety i osoby starsze.

  • Multiwitamina – jakie właściwości ma kompleks witamin i minerałów? Które preparaty multiwitaminowe są najlepsze?

    Multiwitamina, kompleksy witaminowe, preparat wieloskładnikowy – to występujące w formie tabletek, kapsułek lub proszku do rozpuszczania w wodzie suplementy diety. W ofertach aptek dostępne są produkty, które można dobrać bardzo dokładnie do swoich potrzeb, indywidualnych niedoborów, wieku i płci. Zestawy witamin i minerałów to doskonałe połączenie wspomagające odporność i stymulujące wydolność organizmu. Na co zwrócić uwagę, wybierając najlepsze kompleksy witaminowe, jak dawkować multiwitaminę i czy zalecane witaminy dla kobiet różnią się od tych polecanych mężczyznom? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Siarka – właściwości lecznicze, nadmiar i niedobór w organizmie, suplementacja

    Siarka (S, łac. sulphur) jest pierwiastkiem o intensywnej, żółtej barwie. W przyrodzie występuje w postaci gazów, w stanie wolnym albo w postaci związków chemicznych. Każdemu znana jest dzięki zapałkom, gdzie jest składnikiem łatwopalnej masy pokrywającej główki drewienka. Siarka jest również jednym z makroelementów występujących w organizmie człowieka. Pomimo niewielkiej ilości, znajduję się w każdej komórce i wchodzi w skład wielu białek i niektórych węglowodanów oraz bierze udział w licznych reakcjach.

  • Cholina (witamina B4) – dlaczego jest tak istotna dla kobiet w ciąży? Występowanie, właściwości, dawkowanie

    Cholina, to bardzo istotny związek dla rozwoju płodu (głównie w kontekście układu nerwowego), a ponadto biorący udział w szeregu procesów metabolicznych cholesterolu i związków tłuszczowych. W organizmie „witamina B4" występuje głównie w fosfolipidach, takich jak lecytyna i sfingomielina. Oprócz tego cholina przyczynia się do utrzymania właściwej struktury komórek, wpływa na pracę mięśni, układ oddechowy i mózg. Wyniki badań naukowych potwierdziły również, że przyczynia się ona do poprawy pamięci długotrwałej. Czy cholina chroni przyszłą mamę przed wystąpieniem stanu przedrzucawkowego, co ma ze sobą wspólnego cholina i inozytol oraz jak dawkować „witaminę B4"?? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Skrobia modyfikowana – czy trzeba jej unikać?

    Skrobia to znana wszystkim, naturalna substancja pochodzenia roślinnego. Co jednak począć ze skrobią modyfikowaną? Czy proces modyfikacji powinien nas niepokoić? A może nie taki diabeł straszny, jak go malują nasze skojarzenia? Co to jest skrobia modyfikowana i czy należy jej unikać – tego dowiemy się z artykułu. 

  • Czerwień allura (E129) – właściwości i zastosowanie. Czy jest bezpieczna?

    Barwniki zarówno naturalne, jak i syntetyczne są używane w wielu gałęziach przemysłu w celu nadania produktom barwy, która przyciągnie wzrok konsumenta i w konsekwencji zwiększy szanse na zakup wybranego produktu. Wiele z tych barwników jest stosowanych zarówno w przemyśle spożywczym, kosmetycznym, farmaceutycznym, tworzyw sztucznych czy tekstylnym. Tak szerokie zastosowania mają zazwyczaj barwniki syntetyczne. Przykładem substancji o wszechstronnym zastosowaniu jest czerwień allura, której właściwości przybliżone zostały w poniższym artykule. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij