Goitrogeny – czy musimy ich unikać? Czym są i jak wpływają na tarczycę?
Joanna Orzeł

Goitrogeny – czy musimy ich unikać? Czym są i jak wpływają na tarczycę?

Słowo dieta u większości z nas powoduje skojarzenie z procesem odchudzania (redukcji masy ciała). Tymczasem odnosi się ona do codziennego sposobu żywienia każdego z nas. W zależności od tego, jakich wyborów spożywczych dokonujemy, menu może być przykładowo zbilansowane i odpowiadające zapotrzebowaniu naszego własnego organizmu lub całkowicie odbiegać od potrzeb naszego ciała w danym momencie.  

Pamiętajmy, że potrzeby dietetyczne związane są nie tylko z zapotrzebowaniem na energię, podstawowe budulce organizmu czy witaminy i minerały. To jak powinniśmy konstruować naszą codzienną dietę zależy również od schorzeń, które są dla każdego z nas indywidualnym zagadnieniem. Zdecydowana większość z nas wie, że osoby zmagające się z cukrzycą powinny szczególną uwagę zwracać na podaż cukrów. Osoby zmagające się z chorobami układu sercowo-naczyniowego powinny natomiast unikać produktów zawierających wysokonasycone tłuszcze. Zalecenie usunięcia z diety goitrogenów dostają natomiast osoby cierpiące na schorzenia tarczycy. Czym są te substancjie, gdzie jest ich najwięcej i czy da się bez nich żyć?  

Goitrogeny – czym są? 

Osoby mające problemy z tarczycą z pewnością słyszały o goitrogenach oraz o tym, że powinny ich unikać. Dla reszty społeczeństwa nazwa ta może brzmieć obco. Goitrogeny to grupa substancji chemicznych, które naturalnie występują w żywności i charakteryzują się właściwościami antyodżywczymi.

Ich działanie polega na obniżeniu wchłaniania jodu niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania tarczycy.  

Substancje goitrogenne – rodzaje 

Do goitrogenów zaliczane są głównie tioglikozydy, glikozydy cyjanogenne, niektóre polifenole oraz hemaglutyniny. Inny podział to: giotryny, tiocyjaniany oraz flawonoidy. Giotryny i tiocyjaniany występują w roślinach kapustowatych. Powstają one w głównej mierze, gdy rozdrabniamy (kroimy lub żujemy) produkty spożywcze je zawierające.

Flawonoidy natomiast są składnikami większości pokarmów roślinnych i ogólnie uznawane są za substancje pozytywnie wpływające na nasze zdrowie. Jednak niektóre mogą mieć negatywny wpływ działanie tarczycy. Przykładem są te występujące w nasionach soi. 

Działanie goitrogenów – jakie są skutki spożywania? 

Goitrogeny inaczej nazywane są substancjami wolotwórczymi. Alternatywna nazwa pochodzi od skutków ich spożywania, pośród których znajduje się między innymi powstawanie wola, czyli przerostu tarczy związanego z niedoborem jodu.  

Zaburzenie wchłaniania jodu z żywności (zmniejszenie przyswajalność lub zaburzenie pracy hormonów regulujących jego wchłanianie) to główne niepożądane działanie tych antyodżywczych substancji. W konsekwencji upośledzona zostaje praca tarczycy (działanie peroksydazy oraz wydzielanie hormonu TSH), a co za tym idzie normalna funkcja metabolizmu w całym organizmie.   

Dowiedz się więcej, czym są wole tarczycowe?

Co ciekawe, po raz pierwszy negatywny wpływ goitrogenów na działanie tarczycy zaobserwowano już 1928 roku. Był to wniosek z eksperymentu, w którym zaobserwowano przerost tarczycy u królików spożywających duże ilości surowej kapusty.  

Polecane dla Ciebie

Goitrogeny w żywności – warzywa wolotwórcze 

Ze względu na zawartość goitrogenów spośród wszystkich warzyw możemy wyróżnić te o właściwościach wolotwórczych. Zaliczamy do nich warzywa krzyżowe (wszelkie kapusty, brokuły, kalafior, brukselka), a także rzepę, rukolę, kalarepę, rzodkiewkę, gorczycę, chrzan, szpinak, jarmuż, rzepak, soję i maniok.     

Jak przygotowywać produkty z zawartością goitrogenów? 

Czy to oznacza, że wymienione warzywa powinniśmy wykreślić z diety? Otóż nie. 

Co ważne i warte podkreślenia: samo spożywanie roślin wolotwórczych nie spowoduje przerostu tarczycy.

Unikanie w diecie goitrogenów jest zalecane osobom, które na co dzień zmagają się z chorobami tarczycy, np. z niedoczynnością tarczycy czy chorobą Hashimoto. Co więcej, unikanie nie oznacza całkowitej ich eliminacji. Nic się nie stanie, jak od czasu do czasu zjemy surówkę z kapusty czy zupę kalafiorową. Podczas przygotowania produktów roślinnych zawierających goitrogeny osoby wrażliwe powinny podążać za zasadami, dzięki którym w znacznym stopniu można obniżyć ich zawartość w finalnym daniu.  

Jak spożywać produkty goitrogenne? Przede wszystkim nie powinno się jeść ich na surowo. Warzywa należy gotować w odkrytym naczyniu, ponieważ goitrogeny ulatniają się z parą wodną. Alternatywnie produkty, takie jak szpinak czy jarmuż, można zblanszować, a później zamrozić. Takie postępowanie również obniży poziom niepożądanych substancji wolotwórczych. 

Nie tylko substancje goitrogenne powinny wzbudzić czujność osób zmagających się z chorobami tarczycy. Należy również zwrócić uwagę na pora i regularność przyjmowania leków, a także inne aspekty, które powinniśmy szczegółowo omówić z lekarzem prowadzącym, farmaceutą lub dietetykiem. 

  1. C. J. Eastman i in., The Iodine Deficiency Disorders, "www.ncbi.nlm.nih.gov" [online],  https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK285556/, [dostęp:] 19.04.2021. 
  2. B. Kościński, i in., Rola diety w profilaktyce i leczeniu wybranych jednostek chorobowych, [w:] Nowe trendy w dietetyce, pod red. K. Krzystyniaka i J. Klonowskiej, Wyższa Szkoła Inżynierii i Zdrowia w Warszawie, Warszawa 2019. 
  3. J. Vanderpas, Nutritional epidemiology and thyroid hormone metabolism, „Annual Review of Nutrition”, nr 26 2006 
  4. V. Rungapamestry i in., Effect of cooking brassica vegetables on the subsequent hydrolysis and metabolic fate of glucosinolates, „The Procedings of Nutrition Society”, nr 66 (1) 2007.
  5. R. Jurczak, Istotne składniki odżywcze w diecie osób z chorobą Hashimoto, „Acta Salutem Scientiae”,  nr 1 2019.  

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Bursztyn – pochodzenie, właściwości i zastosowanie

    Jednym z nieodzownych elementów nadbałtyckiego krajobrazu są miejsca, w których kupimy wyroby z bursztynu. Choć pierwsze skojarzenie z tym minerałem to biżuteria, producenci oferują również nalewki, maści i wiele innych produktów. Czym jest bursztyn i jak powstaje? Czy ma właściwości lecznicze? Jak rozpoznać ten prawdziwy?

  • Kwas elagowy – właściwości, występowanie, zastosowanie

    W naturze można odnaleźć niezliczoną ilość substancji aktywnych, które wykazują działanie ochronne i/lub lecznicze. Jedną z nich jest kwas elagowy, nad którym trwają intensywne badania. Dlaczego świat nauki tak ochoczo eksploruje jego właściwości? Sprawdziliśmy!

  • Johimbina – właściwości i zastosowanie

    Jednym z alkaloidów, których oddziaływanie na organizm ludzki zostało stosunkowo dobrze zbadane, jest johimbina. Znana jako „spalacz tłuszczu” lub składnik pomagający w problemach z uzyskaniem wzwodu członka. Czym zatem jest johimbina i jak działa na nasz organizm? Czy może wspomagać odchudzanie? I czy jest bezpieczna? Odpowiadamy.

  • Jak działa mentol? W jakich produktach można go znaleźć?

    Mentol, który kojarzymy ze świeżym zapachem i odświeżającym smakiem, wykazuje wiele właściwości leczniczych. Z tego względu znajdziemy go nie tylko w kosmetykach czy popularnych produktach spożywczych, ale także i farmaceutykach. Jakie zatem dokładnie działanie wykazuje mentol? Czy może być szkodliwy? Kto powinien ograniczyć jego stosowanie?

  • Garbniki – właściwości i zastosowanie

    Znane są od wieków, używane zarówno w przemyśle, farmakognozji, kosmetyce. Co zatem wiemy o garbnikach? Jakie są ich właściwości? W jakich produktach możemy je znaleźć?   

  • Dioksyny – toksyczność, objawy i skutki zatrucia

    Dioksyny należą do chorobotwórczych związków chemicznych, które od lat znajdują się na listach światowych organizacji dbających o zdrowie i życie ludzi oraz zwierząt, a także nadzorujących dobrostan środowiska. To substancje niemające żadnego praktycznego zastosowania, ale za to z długą listę skutków ubocznych ich obecności w organizmie. Czym są dioksyny i dlaczego są groźne?

  • Minerał mika – właściwości kosmetyków z łuszczykiem

    Mika, nazywana łuszczykiem, to minerał, który wykorzystuje się w wielu gałęziach przemysłu. Do branż, w których mika jest niezwykle ceniona, zalicza się przemysł kosmetyczny. Zwłaszcza producenci kosmetyków mineralnych korzystają z naturalnych złóż miki. Jakie cechy powodują, że ten minerał jest szczególnie ceniony? W jakich produktach można go znaleźć? Czy jest bezpieczny?

  • Wazelina – jak działa?

    Wazelina od lat cieszy się popularnością wśród ludzi w każdym wieku ze względu na jej uniwersalne zastosowanie. W poniższym artykule omawiamy wszystkie zalety i właściwości wazeliny, a także sprawdzamy, czy jej stosowanie jest bezpieczne.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij