Chelaty – czym są chelatowane formy minerałów?

Minerały to składniki odżywcze niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Uczestniczą w wielu procesach fizjologicznych, m.in. w przewodnictwie nerwowym, skurczach mięśni czy w utrzymywaniu równowagi elektrolitowej. Ich wchłanianie może być utrudnione przez różne czynniki, w tym np. przez postać chemiczną pierwiastka. Z tego względu rośnie zainteresowanie minerałami w formie chelatów – są to związki, w których jon metalu (np. cynku, żelaza, magnezu) jest połączony z aminokwasem lub kwasem organicznym. Takie połączenia mogą poprawiać biodostępność, ponieważ są stabilniejsze w środowisku żołądkowym i mogą wykorzystywać alternatywne mechanizmy transportu w jelitach. Czy minerały w formie chelatów rzeczywiście są lepiej przyswajalne? Jakie znaczenie w suplementacji mają formy chelatowane?

1. Czym są chelaty?
2. Czym różnią się chelatowane formy minerałów od innych form?
3. Najpopularniejsze minerały w formach chelatowanych
4. Minerały chelatowane – kiedy szczególnie warto po nie sięgnąć?
5. Chelaty – bezpieczeństwo, dawkowanie, interakcje
6. Podsumowanie

Czym są chelaty?

Chelaty to związki chemiczne powstałe w wyniku połączenia jonów pierwiastków (np. magnezu, cynku czy żelaza) z cząsteczkami organicznymi, najczęściej aminokwasami. Z biochemicznego punktu widzenia celem procesu chelatacji jest stworzenie stabilnej formy minerału, która będzie lepiej przyswajalna przez organizm. Chelaty przypominają formy, w jakich niektóre minerały naturalnie występują w żywności, choć kompleksy obecne w produktach spożywczych są często bardziej złożone. Ich struktura pozwala na stabilność w kwaśnym środowisku żołądka oraz potencjalnie lepsze wykorzystanie przez organizm.

Czym różnią się chelatowane formy minerałów od innych form?

Większość suplementów diety zawiera minerały w formie soli nieorganicznych, takich jak tlenki, siarczany czy węglany. Formy te mają zazwyczaj niższą przyswajalność i mogą wywoływać dolegliwości żołądkowo-jelitowe.

Ponadto ze względu na swoją strukturę chelaty mogą być mniej podatne na interakcje z substancjami hamującymi ich wchłanianie i dzięki temu skuteczniej docierać do miejsc docelowych w organizmie.

Najpopularniejsze minerały w formach chelatowanych

Chelat magnezu

Chelat magnezu (np. diglicynian magnezu) jest jedną z najlepiej tolerowanych i najskuteczniejszych form tego pierwiastka. Cechuje się wysoką przyswajalnością i rzadko powoduje biegunki – w przeciwieństwie do np. tlenku magnezu. 

Cynk chelatowany

Chelatowany cynk (np. jako chelat glicynianu cynku) wspiera odporność, kondycję skóry i gojenie się ran. Jest lepiej tolerowany przez żołądek niż popularny siarczan cynku.

Chelat żelaza

Chelat żelaza (np. żelazo bisglicynianowe) to forma o wysokiej biodostępności, która rzadziej powoduje skutki uboczne takie jak mdłości czy zaparcia. Co więcej, stosowanie tego typu preparatów zmniejsza ryzyko interakcji z innymi lekami. Żelazo chelatowane często zalecane jest osobom z anemią lub niskim poziomem ferrytyny.

Chelat miedzi

Chelat miedzi występuje zazwyczaj w formie diglicynianu. Miedź w tej postaci uczestniczy w produkcji czerwonych krwinek i wspiera działanie enzymów antyoksydacyjnych.

Chelaty wapnia

Chelat wapnia (np. jako chelat arginianu) bywa stosowany w celu poprawy wchłaniania tego minerału, szczególnie w diecie ubogiej w produkty mleczne. Jest łagodniejszy dla układu pokarmowego niż np. węglan wapnia.

Minerały chelatowane – kiedy szczególnie warto po nie sięgnąć?

Chelaty są polecane w sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania organizmu na minerały lub w przypadku problemów z ich wchłanianiem. Dotyczy to m.in. osób z chorobami przewodu pokarmowego (np. celiakia, IBS), kobiet w ciąży i karmiących piersią, sportowców, osób starszych, osób na dietach eliminacyjnych lub roślinnych.

Chelaty – bezpieczeństwo, dawkowanie, interakcje

Minerały w formie chelatów uznawane są za bezpieczne, o ile są stosowane zgodnie z zaleceniami producenta lub lekarza. Warto jednak pamiętać, że nadmiar minerałów – nawet w formie chelatowanej – może prowadzić do niepożądanych skutków. Co więcej, niektóre minerały konkurują o wchłanianie (np. cynk i miedź), dlatego ważne jest odpowiednie dawkowanie i czas ich suplementacji. Chelaty mogą wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, np. antybiotykami, dlatego warto skonsultować ich stosowanie z lekarzem.

Podsumowanie

Chelatowane minerały to pierwiastki połączone z tzw. czynnikiem chelatującym, czyli związkiem, który ma na celu zwiększenie ich wchłaniania w organizmie. Najczęściej w tym celu wykorzystuje się aminokwasy lub kwasy organiczne. Dla większości suplementów mineralnych – obok form soli organicznych i nieorganicznych – jest również dostępna forma chelatowana. Zastosowanie takiej postaci suplementacji może być szczególnie korzystne dla osób starszych oraz tych, które mają trudności z tolerowaniem tradycyjnych suplementów – np. z powodu problemów żołądkowych czy niskiej przyswajalności.