Cynk – właściwości, objawy niedoboru i suplementacja. Kiedy warto rozważyć jego suplementację?

Cynk jest jednym z niezbędnych składników mineralnych, który uczestniczy w wielu procesach zachodzących w organizmie. Wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, bierze udział w syntezie DNA i białek, podziałach komórkowych oraz gojeniu ran. Jest również ważny dla prawidłowego funkcjonowania zmysłu smaku i może mieć znaczenie dla zmysłu węchu.

1. Czym jest cynk?
2. Jakie są najważniejsze właściwości cynku?
3. Przyczyny i objawy niedoboru cynku
4. Nadmiar cynku – przyczyny i objawy
5. Suplementacja cynku
6. Cynk – interakcje z innymi suplementami
7. Suplementy z cynkiem – które wybrać?
8. Zapotrzebowanie na cynk – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się

• czy cynk wpływa na płodność męską i prawidłowy poziom testosteronu we krwi,
• czy cynk pomaga zachować zdrową skórę, włosy i paznokcie,
• jaką formę cynku w tabletkach wybrać.

Znaczenie cynku dla funkcjonowania organizmu sprawia, że zarówno jego niedobór, jak i nadmierna podaż mogą mieć niekorzystne konsekwencje dla zdrowia. W artykule wyjaśniamy również, ile mg cynku dziennie potrzebuje organizm oraz czy suplementacja tego pierwiastka może wpływać na parametry nasienia, w tym liczbę i jakość plemników.

Czym jest cynk?

Cynk jest pierwiastkiem śladowym – składnikiem występującym w minimalnych, śladowych ilościach w organizmie. Zapotrzebowanie na mikroelementy jest mniejsze w porównaniu z makroelementami. Objawy niedoborów najczęściej rozwijają się stopniowo. 

Jakie są najważniejsze właściwości cynku?

1. Cynk pełni ważne funkcje w metabolizmie komórkowym, uczestniczy w syntezie DNA i białek oraz jest niezbędny do prawidłowego działania wielu enzymów. Pierwiastek ten wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego, procesy wzrostu i rozwoju, a także prawidłowe funkcjonowanie zmysłu smaku i węchu.
2. Cynk jest ważny dla zachowania zdrowej skóry, a jego niedobór może prowadzić m.in. do zmian skórnych, wypadania włosów oraz zaburzeń gojenia ran. Bierze udział w procesach związanych z ochroną komórek przed stresem oksydacyjnym.
3. Jest również potrzebny do prawidłowego funkcjonowania narządu wzroku.
4. Cynk występuje także w komórkach beta trzustki, gdzie uczestniczy w procesach związanych z syntezą, magazynowaniem i wydzielaniem insuliny. W ziarnistościach wydzielniczych komórek beta insulina jest przechowywana w postaci kompleksów stabilizowanych przez jony cynku.
5. Znaczne ilości cynku znajdują się w układzie rozrodczym mężczyzny, m.in. w prostacie i nasieniu. Pierwiastek ten jest ważny dla prawidłowego funkcjonowania męskiego układu rozrodczego oraz procesu spermatogenezy. Niedobór cynku może wiązać się z zaburzeniami funkcji rozrodczych.
6. Cynk może również ograniczać powstawanie niektórych lotnych związków siarki odpowiedzialnych za nieprzyjemny zapach z ust. Z tego względu jest stosowany jako składnik niektórych produktów przeznaczonych do higieny jamy ustnej i wspomagających ograniczenie halitozy.

Przyczyny i objawy niedoboru cynku

Do niedoboru cynku w organizmie może doprowadzić dieta – nieprawidłowa i uboga w pokarmy będące źródłem tego pierwiastka. Przyczyną obniżonego poziomu cynku mogą być także zaburzenia wchłaniania, związane z chorobami układu pokarmowego, takie jak celiakia, stany zapalne jelit i trzustki. Niski poziom tego pierwiastka zaobserwowano również u osób starszych oraz ze znacznymi oparzeniami.

Z kolei przyjmowanie dużych dawek żelaza może ograniczać wchłanianie cynku, zwłaszcza gdy oba składniki są stosowane jednocześnie. Dlatego osoby przyjmujące suplementy zawierające wysokie dawki cynku i żelaza powinny skonsultować sposób ich stosowania z lekarzem lub farmaceutą.

Niedobór cynku może objawiać się:

• zmianami skórnymi,
• osłabieniem funkcjonowania układu odpornościowego,
• zaburzeniami zmysłu smaku i węchu,
• opóźnionym gojeniem ran.

Nadmiar cynku – przyczyny i objawy

Podczas dostarczania cynku wyłącznie w postaci źródeł pokarmowych nie obserwuje się objawów jego nadmiernego poziomu. Nadmiar tego pierwiastka stwierdza się natomiast przy niewłaściwej suplementacji. 

Skutkiem nadmiernej podaży cynku, szczególnie w przypadku długotrwałego stosowania wysokich dawek, mogą być zaburzenia gospodarki miedzią. Długotrwałe przyjmowanie zbyt dużych ilości cynku może prowadzić do niedoboru miedzi, a w konsekwencji m.in. do niedokrwistości i zaburzeń funkcjonowania układu odpornościowego. Nadmiar cynku może również powodować:

• nudności,
• bóle brzucha,
• wymioty i inne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Suplementacja cynku

Zgodnie z zaleceniami średnie zapotrzebowanie na cynk wynosi 6,8 mg dziennie dla kobiet i 9,4 mg dziennie dla mężczyzn. Zapotrzebowanie może być jednak większe m.in. w okresie ciąży i karmienia piersią.

Na przyswajalność cynku wpływa skład diety. Jego wchłanianie może być ograniczone przede wszystkim przez fityniany, obecne m.in. w produktach pełnoziarnistych, nasionach roślin strączkowych, orzechach i nasionach. Z tego względu dieta bogata w produkty zawierające fityniany może zmniejszać biodostępność cynku.

Cynk – interakcje z innymi suplementami

Cynk może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami i składnikami diety.

1. Jego jednoczesne przyjmowanie z antybiotykami z grupy tetracyklin i chinolonów może zmniejszać wchłanianie zarówno cynku, jak i antybiotyku.  Cynk może również zmniejszać wchłanianie penicylaminy.
2. Niektóre leki mogą wpływać na poziom cynku w organizmie. Przykładem są tiazydowe leki moczopędne, które zwiększają wydalanie cynku z moczem i przy długotrwałym stosowaniu mogą przyczyniać się do obniżenia jego poziomu.

Suplementy z cynkiem – które wybrać?

Na rynku aptecznym dostępne są preparaty z cynkiem w postaci: kapsułek, tabletek i płynów. Bardzo dobrą przyswajalnością charakteryzuje się tzw. cynk chelat aminokwasowy. Równie dobre wchłanianie wykazują suplementy cynku w połączeniu z diglicynianem oraz glukonianem.

Zapotrzebowanie na cynk – najczęściej zadawane pytania

Czy niedobór cynku w organizmie może powodować wypadanie włosów?

Tak, niedobór cynku może powodować wypadanie włosów, jednak objaw ten może mieć wiele innych przyczyn, dlatego najważniejsza jest diagnostyka podłoża.

Czy nadmiar cynku we krwi prowadzi do niedoboru miedzi?

Tak, długotrwałe przyjmowanie dużych dawek cynku może prowadzić do niedoboru miedzi. Nadmiar cynku zmniejsza wchłanianie miedzi w jelitach, co przy dłuższym stosowaniu może prowadzić do obniżenia jej poziomu w organizmie. Niedobór miedzi może z kolei powodować m.in. niedokrwistość, osłabienie odporności oraz zaburzenia neurologiczne. Ryzyko dotyczy przede wszystkim suplementacji wysokimi dawkami. Dla osób dorosłych górny tolerowany poziom spożycia cynku wynosi 40 mg na dobę, uwzględniając cynk pochodzący z diety, suplementów i innych źródeł. Nie oznacza to jednak, że jednorazowe przekroczenie tej wartości prowadzi do niedoboru miedzi – znaczenie ma przede wszystkim dawka i czas stosowania.

Jakie formy cynku są dobrze przyswajalne?

Dobrą przyswajalnością charakteryzują się m.in. formy organiczne, takie jak cytrynian, glukonian czy diglicynian.

Jakie są źródła cynku w diecie?

Dobrymi źródłami cynku są przede wszystkim mięso, ryby, owoce morza, jaja i produkty mleczne. Cynk znajduje się również w nasionach roślin strączkowych, orzechach, nasionach oraz produktach pełnoziarnistych. Warto pamiętać, że cynk z produktów pochodzenia zwierzęcego jest na ogół lepiej przyswajalny niż ten pochodzący ze źródeł roślinnych.