Flawonoidy – czym są? Rodzaje, źródła i właściwości flawonoidów
Joanna Orzeł

Flawonoidy – czym są? Rodzaje, źródła i właściwości flawonoidów

Flawonoidy to fitozwiązki, czyli substancje naturalnie występujące w roślinach, o niezwykle bogatym działaniu prozdrowotnym. Ich wpływ na organizm jest tak korzystny, że wyizolowana w 1930 roku jako pierwsza z tej grupy rutyna uznana została za nowo odkrytą witaminę – nazwano ją witaminą P. Do teraz, po latach badań i po tysiącach kolejnych odkrytych związków z tej grupy, zdarza się usłyszeć tę nazwę jako zbiorcze określenie flawonoidów. Co to za substancje i jakie mają dokładnie właściwości? Dowiedzmy się więcej. 

Słowo „dieta” stereotypowo kojarzy się z wyrzeczeniami, ograniczeniami, rygorem i nudnym, jałowym wręcz jadłospisem. Cóż za błędne przekonanie! Zalecenia dietetyków od dawna promują komponowanie posiłków różnorodnych, a im więcej kolorów znajdzie się na talerzu, tym lepiej. Warzywa i owoce powinny stanowić podstawę naszego żywienia, ciesząc wszystkie zmysły. Tak stworzony posiłek cieszy oko, kubki smakowe, a dodatkowo ta feeria barw jest nośnikiem cennych dla zdrowia substancji. 

Flawonoidy – co to za związki? 

Flawonoidy to bardzo zróżnicowana grupa naturalnych związków o strukturze polifenolowej i pochodzenia roślinnego. Chemicznie zbudowane są z piętnastowęglowego szkieletu w układzie C6-C3-C6, a jego pierścienie węglowe mogą ulegać licznym modyfikacjom, m.in. hydroksylacji lub glikozylacji, co spowodowało, że do flawonoidów już zalicza się ponad 10 000 związków, a liczba ta sukcesywnie rośnie. 

Nazwa flawonoidów pochodzi od łacińskiego słowa flavus, oznaczającego „żółty”. To one, gromadząc się w liściach, kwiatach, owocach (głównie w tkance zewnętrznej – skórce), nadają im barwę, a często również smak i zapach. Chronią rośliny przed szkodliwym wpływem promieniowania ultrafioletowego, bronią przed owadami, grzybami, a także pełnią funkcje hormonów i regulatorów wzrostu. 

Rodzaje flawonoidów

Ze względu na różnorodność w budowie strukturalnej flawonoidy podzielono na sześć klas: 

  • izoflawony (np. daidzeina, genisteina), 
  • flawonole (np. kwercetyna, kemferol), 
  • flawanole (np. epikatechina, epigallokatechina, katechina), 
  • flawony (np. apigenina, luteolina, diosmina), 
  • flawanony (np. naryngenina, hesperedyna), 
  • antocyjany (np. cyjanidyna, pelargonidyna). 

Flawonoidy – działanie i właściwości. Jak wpływają na organizm? 

Flawonoidy mają zastosowanie w profilaktyce i terapii wielu chorób ze względu na następujące właściwości: 

  • mają silne działanie przeciwutleniające: m.in. zmiatają wolne rodniki i chelatują jony żelaza i miedzi – metali, które indukują proces oksydacji; 
  • działają przeciwnowotworowo, a dodatkowo niektóre flawonoidy mogą zwiększać skuteczność leków stosowanych w chemioterapii; 
  • mają aktywność przeciwzapalną i przeciwalergiczną – np. silnie działająca kwercetyna, która nie tylko hamuje syntezę mediatorów zapalnych, ale również uniemożliwia uwalnianie histaminy; 
  • podobieństwo budowy flawonoidów (głównie z grupy izoflawonów) do estrogenów warunkuje ich działanie estrogenne, dzięki czemu mają zastosowanie w łagodzeniu objawów menopauzy jako bezpieczna alternatywa dla hormonalnej terapii zastępczej; 
  • zmniejszają ryzyko występowania zakrzepów krwi, mają działanie przeciwmiażdżycowe, obniżają ciśnienie krwi, wzmacniają i uelastyczniają ściany naczyń krwionośnych, wspomagając leczenie żylaków i hemoroidów (np. diosmina); 
  • badania wskazują, że niektóre spośród flawonoidów mają działanie przeciwcukrzycowe, a kwercetyna chroni diabetyków przez zachorowaniem na zaćmę; 
  • mogą być potencjalnymi składnikami terapii przeciwwirusowych: np. bajkalina i kwercetyna hamują replikację wirusa HIV; 
  • działają moczopędnie oraz hepatoprotekcyjnie
  • opóźniają procesy starzenia oraz mają zastosowanie w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych: chorobie Alzheimera i Parkinsona; działają uspokajająco i przeciwlękowo. 

Flawonoidy w kosmetyce 

Flawonoidy mają zastosowanie w kosmetyce głównie ze względu na swoje działanie antyoksydacyjne. Cenione są też za ochronę drobnych naczyń krwionośnych: wzmacniają odporność ich ścianek na uszkodzenia. Wspomagają funkcje ochronne skóry, broniąc ją przed szkodliwym wpływem promieniowania UV. Występują głównie w kremach i innych preparatach do skóry twarzy, działając kojąco, nawilżająco, przeciwstarzeniowo. Łagodzą dolegliwości cery naczynkowej. Uszczelnienie naczyń krwionośnych ma również duże znaczenie w preparatach antycellulitowych. 

Flawonoidy – gdzie występują? Zawartość w poszczególnych produktach 

Flawonoidy to naturalne składniki naszej diety, które są dostępne na wyciągnięcie ręki – jak zatem wygląda ich przeciętne spożycie? Zależy ono w dużej mierze od zwyczajów żywieniowych i oscyluje w okolicy 3–70 g na dzień. Prócz warzyw i owoców doskonałym źródłem flawonoidów są herbaty (głównie zielona i czarna) oraz czerwone wino. 

Należy zaznaczyć, że podczas obróbki termicznej wiele flawonoidów zostaje uszkodzonych lub usuniętych, warto więc pamiętać o częstym spożywaniu warzyw w formie surowej, nieprzetworzonej. 

Jakie są główne źródła flawonoidów w diecie człowieka? Poniżej w niektórych produktach żywnościowych podana jest zawartość związków flawonoidowych: 

  • izoflawony: soja (1 mg/g ziarna), produkty sojowe, rośliny strączkowe; 
  • flawonole: cebula (0,3 mg/g), jabłka (0,03 mg/g), herbata (10–25 mg/l), sałata, brokuły, ciemne winogrona, jagody bzu czarnego, kapusta; 
  • flawanole: herbata (1 mg/ml), ciemna, gorzka czekolada (>70% kakao – 0,8 mg/g), czerwone wino (270 mg/l), jabłka, kiwi (4,5 mg/kg); 
  • flawony: seler, czerwona papryka, pietruszka, cytryna, tymianek; 
  • flawanony: pomarańcze, grejpfruty (125-250 mg/l soku); 
  • antocyjany: winogrona, czerwone wino (26 mg/l), wiśnie (4,5 mg/kg), truskawki (0,15 mg/kg), czarna porzeczka, czarny bez, aronia, borówka czernica. 

Flawonoidy w preparatach 

Popularną alternatywą lub dodatkiem dla flawonoidów przyjmowanych z żywnością są coraz liczniejsze suplementy diety zawierające wysokie dawki tychże związków. W aptekach dostępne są preparaty w postaci tabletek, kapsułek, syropów, głównie przeznaczone dla osób dorosłych, niektóre również dla dzieci. 

Powszechnie znane i stosowane są leki i suplementy jedno- lub wieloskładnikowe z kwercetyną (jako popularne preparaty na alergię), rutyną (często z witaminą C jako produkt wzmacniający odporność), diosminą i hesperedyną w leczeniu chorób naczyń krwionośnych. Izoflawony znajdują się w preparatach łagodzących dolegliwości czasu menopauzy, sylimaryna działa ochronnie i wzmacnia wątrobę. Flawonoidy są składnikiem wyciągów z liści miłorzębów, które znajdziemy w preparatach usprawniających pamięć i funkcje poznawcze. 

Przed użyciem leku lub suplementu diety należy zawsze zapoznać się z ulotką preparatu, a ewentualne wątpliwości skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. 

Flawonoidy – przeciwwskazania, skutki uboczne 

Flawonoidy spożywane wraz z dietą uważa się obecnie za w pełni bezpieczne. Preparaty doustne z flawonoidami również są dobrze tolerowane – obawy budzi jednak możliwość przyjmowania zbyt dużej łącznej dawki tych związków z obu ww. źródeł. Nadmierne dawki flawonoidów prawdopodobnie mogą zmniejszać biodostępność niektórych pierwiastków, kwasu foliowego i witamin, a także blokować lub zmniejszać wchłanianie antybiotyków. Zaleca się zachować około czterogodzinny odstęp między zażywanym antybiotykiem a preparatem flawonoidowym. 

Flawonoidy mogą wykazywać niekorzystny wpływ na funkcjonowanie tarczycy. 

To, na co najczęściej zwraca się uwagę podczas wzmożonej suplementacji, to ryzyko, że w pewnych warunkach i dużych stężeniach flawonoidy mogą działać prooksydacyjnie, czyli wzmagać utlenianie się cząsteczek. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Szparagi – rodzaje, właściwości, zastosowanie, przepisy. Dlaczego warto je jeść?

    Szparagi to warzywa o unikalnym smaku. Z roku na rok stają się coraz bardziej popularne wśród wielbicieli zdrowej i smacznej kuchni. Sezon na szparagi trwa stosunkowo krótko, warto więc wykorzystać go w pełni, zwłaszcza że warzywa te nie tylko dobrze smakują, ale posiadają również ciekawe właściwości prozdrowotne. Czym dokładnie charakteryzują się szparagi i dlaczego warto je jeść? 

  • Karotenoidy – jaki mają wpływ na nasz organizm? Właściwości i źródła karotenoidów

    Intensywna barwa żywności z pewnością niejednokrotnie sprawiła, że mieliśmy na nią większą chęć niż na jej nieatrakcyjną, „wyblakniętą” wersję. Wiele jest substancji barwnych, które nadają apetyczny wygląd warzywom, owocom czy produktom białkowym. Są to chlorofile, polifenole czy karotenoidy, wiele z nich wykazuje prozdrowotne właściwości. Warto wiedzieć dlaczego i kiedy korzystnie jest spożywać bogate w nie produkty spożywcze. Podpowiadamy, czym są karotenoidy i jakimi właściwościami się charakteryzują? 

  • Burak czerwony – jakie ma właściwości lecznicze i wartości odżywcze? Sok z buraka a nowotwór

    Burak to niskokaloryczne warzywo, bogate w witaminy i składniki mineralne. Zawiera także antocyjany oraz flawonoidy, którym przypisuje się właściwości przeciwnowotworowe. Sok z buraka najlepiej wykonać z wykorzystaniem wyciskarki wolnoobrotowej, dzięki której napój będzie bogaty w więcej cennych wartości odżywczych, niż wówczas, kiedy skorzystamy ze zwykłej sokowirówki. Buraka włącza się często do diety osób, które walczą z nadwagą i otyłością, chcą obniżyć poziom cholesterolu we krwi lub tym, którym dokucza zgaga. Jakie jeszcze właściwości ma burak zwyczajny, czy to prawda, że z powodzeniem stosowany jest w terapii przeciwnowotworowej oraz co poprawi smak soku z tego warzywa? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Krzem a krzem organiczny – czym się różnią, który jest lepiej przyswajalny? Właściwości i suplementy na piękne włosy i paznokcie

    Krzem to pierwiastek, który wielu osobom kojarzy się z preparatami na piękne włosy i paznokcie, natomiast niewielu z działaniem przeciwmiażdżycowym, przeciwcukrzycowym i przeciwnowotworowym. W aptekach i sklepach zielarskich dostępnych jest wiele preparatów z krzemem zarówno w formie jednoskładnikowej, jak i w połączeniu z borem lub jodem. Na niedobór krzemu najbardziej narażone są kobiety i osoby starsze.

  • Siarka – właściwości lecznicze, nadmiar i niedobór w organizmie, suplementacja

    Siarka (S, łac. sulphur) jest pierwiastkiem o intensywnej, żółtej barwie. W przyrodzie występuje w postaci gazów, w stanie wolnym albo w postaci związków chemicznych. Każdemu znana jest dzięki zapałkom, gdzie jest składnikiem łatwopalnej masy pokrywającej główki drewienka. Siarka jest również jednym z makroelementów występujących w organizmie człowieka. Pomimo niewielkiej ilości, znajduję się w każdej komórce i wchodzi w skład wielu białek i niektórych węglowodanów oraz bierze udział w licznych reakcjach.

  • Cholina (witamina B4) – dlaczego jest tak istotna dla kobiet w ciąży? Występowanie, właściwości, dawkowanie

    Cholina, to bardzo istotny związek dla rozwoju płodu (głównie w kontekście układu nerwowego), a ponadto biorący udział w szeregu procesów metabolicznych cholesterolu i związków tłuszczowych. W organizmie „witamina B4" występuje głównie w fosfolipidach, takich jak lecytyna i sfingomielina. Oprócz tego cholina przyczynia się do utrzymania właściwej struktury komórek, wpływa na pracę mięśni, układ oddechowy i mózg. Wyniki badań naukowych potwierdziły również, że przyczynia się ona do poprawy pamięci długotrwałej. Czy cholina chroni przyszłą mamę przed wystąpieniem stanu przedrzucawkowego, co ma ze sobą wspólnego cholina i inozytol oraz jak dawkować „witaminę B4"?? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Skrobia modyfikowana – czy trzeba jej unikać?

    Skrobia to znana wszystkim, naturalna substancja pochodzenia roślinnego. Co jednak począć ze skrobią modyfikowaną? Czy proces modyfikacji powinien nas niepokoić? A może nie taki diabeł straszny, jak go malują nasze skojarzenia? Co to jest skrobia modyfikowana i czy należy jej unikać – tego dowiemy się z artykułu. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij