Flawonoidy – czym są? Rodzaje, źródła i właściwości flawonoidów - portal DOZ.pl
Flawonoidy – czym są? Rodzaje, źródła i właściwości flawonoidów
Joanna Orzeł

Flawonoidy – czym są? Rodzaje, źródła i właściwości flawonoidów

Flawonoidy to fitozwiązki, czyli substancje naturalnie występujące w roślinach, o niezwykle bogatym działaniu prozdrowotnym. Ich wpływ na organizm jest tak korzystny, że wyizolowana w 1930 roku jako pierwsza z tej grupy rutyna uznana została za nowo odkrytą witaminę – nazwano ją witaminą P. Do teraz, po latach badań i po tysiącach kolejnych odkrytych związków z tej grupy, zdarza się usłyszeć tę nazwę jako zbiorcze określenie flawonoidów. Co to za substancje i jakie mają dokładnie właściwości? Dowiedzmy się więcej. 

Flawonoidy – co to za związki? 

Flawonoidy to bardzo zróżnicowana grupa naturalnych związków o strukturze polifenolowej i pochodzenia roślinnego. Chemicznie zbudowane są z piętnastowęglowego szkieletu w układzie C6-C3-C6, a jego pierścienie węglowe mogą ulegać licznym modyfikacjom, m.in. hydroksylacji lub glikozylacji, co spowodowało, że do flawonoidów już zalicza się ponad 10 000 związków, a liczba ta sukcesywnie rośnie. 

Nazwa flawonoidów pochodzi od łacińskiego słowa flavus, oznaczającego „żółty”. To one, gromadząc się w liściach, kwiatach, owocach (głównie w tkance zewnętrznej – skórce), nadają im barwę, a często również smak i zapach. Chronią rośliny przed szkodliwym wpływem promieniowania ultrafioletowego, bronią przed owadami, grzybami, a także pełnią funkcje hormonów i regulatorów wzrostu. 

Rodzaje flawonoidów

Ze względu na różnorodność w budowie strukturalnej flawonoidy podzielono na sześć klas: 

  • izoflawony (np. daidzeina, genisteina), 
  • flawonole (np. kwercetyna, kemferol), 
  • flawanole (np. epikatechina, epigallokatechina, katechina), 
  • flawony (np. apigenina, luteolina, diosmina), 
  • flawanony (np. naryngenina, hesperedyna), 
  • antocyjany (np. cyjanidyna, pelargonidyna). 

Polecane dla Ciebie

Flawonoidy – działanie i właściwości. Jak wpływają na organizm? 

Flawonoidy mają zastosowanie w profilaktyce i terapii wielu chorób ze względu na następujące właściwości: 

  • mają silne działanie przeciwutleniające: m.in. zmiatają wolne rodniki i chelatują jony żelaza i miedzi – metali, które indukują proces oksydacji; 
  • działają przeciwnowotworowo, a dodatkowo niektóre flawonoidy mogą zwiększać skuteczność leków stosowanych w chemioterapii; 
  • mają aktywność przeciwzapalną i przeciwalergiczną – np. silnie działająca kwercetyna, która nie tylko hamuje syntezę mediatorów zapalnych, ale również uniemożliwia uwalnianie histaminy; 
  • podobieństwo budowy flawonoidów (głównie z grupy izoflawonów) do estrogenów warunkuje ich działanie estrogenne, dzięki czemu mają zastosowanie w łagodzeniu objawów menopauzy jako bezpieczna alternatywa dla hormonalnej terapii zastępczej; 
  • zmniejszają ryzyko występowania zakrzepów krwi, mają działanie przeciwmiażdżycowe, obniżają ciśnienie krwi, wzmacniają i uelastyczniają ściany naczyń krwionośnych, wspomagając leczenie żylaków i hemoroidów (np. diosmina); 
  • badania wskazują, że niektóre spośród flawonoidów mają działanie przeciwcukrzycowe, a kwercetyna chroni diabetyków przez zachorowaniem na zaćmę; 
  • mogą być potencjalnymi składnikami terapii przeciwwirusowych: np. bajkalina i kwercetyna hamują replikację wirusa HIV; 
  • działają moczopędnie oraz hepatoprotekcyjnie
  • opóźniają procesy starzenia oraz mają zastosowanie w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych: chorobie Alzheimera i Parkinsona; działają uspokajająco i przeciwlękowo. 

Flawonoidy w kosmetyce 

Flawonoidy mają zastosowanie w kosmetyce głównie ze względu na swoje działanie antyoksydacyjne. Cenione są też za ochronę drobnych naczyń krwionośnych: wzmacniają odporność ich ścianek na uszkodzenia. Wspomagają funkcje ochronne skóry, broniąc ją przed szkodliwym wpływem promieniowania UV. Występują głównie w kremach i innych preparatach do skóry twarzy, działając kojąco, nawilżająco, przeciwstarzeniowo. Łagodzą dolegliwości cery naczynkowej. Uszczelnienie naczyń krwionośnych ma również duże znaczenie w preparatach antycellulitowych. 

Flawonoidy – gdzie występują? Zawartość w poszczególnych produktach 

Flawonoidy to naturalne składniki naszej diety, które są dostępne na wyciągnięcie ręki – jak zatem wygląda ich przeciętne spożycie? Zależy ono w dużej mierze od zwyczajów żywieniowych i oscyluje w okolicy 3–70 g na dzień. Prócz warzyw i owoców doskonałym źródłem flawonoidów są herbaty (głównie zielona i czarna) oraz czerwone wino. 

Należy zaznaczyć, że podczas obróbki termicznej wiele flawonoidów zostaje uszkodzonych lub usuniętych, warto więc pamiętać o częstym spożywaniu warzyw w formie surowej, nieprzetworzonej. 

Jakie są główne źródła flawonoidów w diecie człowieka? Poniżej w niektórych produktach żywnościowych podana jest zawartość związków flawonoidowych: 

  • izoflawony: soja (1 mg/g ziarna), produkty sojowe, rośliny strączkowe; 
  • flawonole: cebula (0,3 mg/g), jabłka (0,03 mg/g), herbata (10–25 mg/l), sałata, brokuły, ciemne winogrona, jagody bzu czarnego, kapusta; 
  • flawanole: herbata (1 mg/ml), ciemna, gorzka czekolada (>70% kakao – 0,8 mg/g), czerwone wino (270 mg/l), jabłka, kiwi (4,5 mg/kg); 
  • flawony: seler, czerwona papryka, pietruszka, cytryna, tymianek; 
  • flawanony: pomarańcze, grejpfruty (125-250 mg/l soku); 
  • antocyjany: winogrona, czerwone wino (26 mg/l), wiśnie (4,5 mg/kg), truskawki (0,15 mg/kg), czarna porzeczka, czarny bez, aronia, borówka czernica. 

Flawonoidy w preparatach 

Popularną alternatywą lub dodatkiem dla flawonoidów przyjmowanych z żywnością są coraz liczniejsze suplementy diety zawierające wysokie dawki tychże związków. W aptekach dostępne są preparaty w postaci tabletek, kapsułek, syropów, głównie przeznaczone dla osób dorosłych, niektóre również dla dzieci. 

Powszechnie znane i stosowane są leki i suplementy jedno- lub wieloskładnikowe z kwercetyną (jako popularne preparaty na alergię), rutyną (często z witaminą C jako produkt wzmacniający odporność), diosminą i hesperedyną w leczeniu chorób naczyń krwionośnych. Izoflawony znajdują się w preparatach łagodzących dolegliwości czasu menopauzy, sylimaryna działa ochronnie i wzmacnia wątrobę. Flawonoidy są składnikiem wyciągów z liści miłorzębów, które znajdziemy w preparatach usprawniających pamięć i funkcje poznawcze. 

Przed użyciem leku lub suplementu diety należy zawsze zapoznać się z ulotką preparatu, a ewentualne wątpliwości skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. 

Flawonoidy – przeciwwskazania, skutki uboczne 

Flawonoidy spożywane wraz z dietą uważa się obecnie za w pełni bezpieczne. Preparaty doustne z flawonoidami również są dobrze tolerowane – obawy budzi jednak możliwość przyjmowania zbyt dużej łącznej dawki tych związków z obu ww. źródeł. Nadmierne dawki flawonoidów prawdopodobnie mogą zmniejszać biodostępność niektórych pierwiastków, kwasu foliowego i witamin, a także blokować lub zmniejszać wchłanianie antybiotyków. Zaleca się zachować około czterogodzinny odstęp między zażywanym antybiotykiem a preparatem flawonoidowym. 

Flawonoidy mogą wykazywać niekorzystny wpływ na funkcjonowanie tarczycy. 

To, na co najczęściej zwraca się uwagę podczas wzmożonej suplementacji, to ryzyko, że w pewnych warunkach i dużych stężeniach flawonoidy mogą działać prooksydacyjnie, czyli wzmagać utlenianie się cząsteczek. 

  1. K. Kałwa, Właściwości antyoksydacyjne flawonoidów oraz ich wpływ na zdrowie człowieka, „Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych”, nr 68 (1) 2019. 
  2. D. Malińska, A. Kiersztan, Flawonoidy — charakterystyka i znaczenie w terapii, „Postępy Biochemii”, nr 50 (2) 2004. 
  3. M. Majewska, H. Czeczot, Flawonoidy w profilaktyce i terapii, „Farmacja Polska”, nr 65 (5) 2009. 
  4. J. Krych-Madej, Flawonoidy – przyjaciele czy wrogowie?, „Eliksir. Czasopismo Naukowo-Dydaktyczne Wydziału Chemicznego Politechniki Łódzkiej”, nr 1 2015. 
  5. S. L. Hwang, P. H. Shih, G. Ch. Yen, Neuroprotective effects of citrus flavonoids, „Journal of Agricultural and Food Chemistry”, nr 60 (4) 2012. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Arsen w żywności – jaki może mieć wpływ na zdrowie?

    Arsen to składnik swego czasu najpopularniejszej trucizny – arszeniku. Ma udokumentowany wpływ na działanie metabolizmu – jest mikroelementem, jednak w wyższych dawkach jest toksyczny i powoduje poważne problemy zdrowotne. Co ciekawe, jednym z głównych źródeł, z którymi dostaje się do naszego organizmu jest żywność. Jaki ma wpływ na zdrowie? Jak ograniczyć ilość arsenu w diecie? Podpowiadamy.

  • Miód manuka – właściwości i zastosowanie

    Ostatnimi czasy coraz intensywniej obserwowany jest wzrost zainteresowania naturalnymi metodami leczenia różnorodnych schorzeń – apiterapia jest jedną z nich. To praktyka wykorzystująca produkty pszczele podczas procesu leczenia. W apiterapii stosuje się miód, ale również wosk, kit pszczeli czy zasklep miodowy. Ze względu na swoje specyficzne właściwości miód manuka jest jednym z najbardziej popularnych gatunków miodów stosowanych w apiterapii. Dlaczego? Dowiedz się więcej w poniższym artykule. 

  • Żel antybakteryjny do rąk i płyn dezynfekcyjny – jak zrobić w domu?

    Higiena rąk należy do głównych środków ochronnych podczas epidemii wirusa SARS-CoV-2 wywołującego chorobę COVID-19. Dokładne i systematyczne mycie dłoni pomaga w ograniczeniu rozprzestrzeniania się koronawirusa z Wuhan, a także zmniejsza szanse na jego wniknięcie do organizmu. Jak przygotować samodzielnie w domu żel antybakteryjny lub płyn do dezynfekcji? Podpowiadamy. 

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Bakuchiol – czym jest i jak działa? Dlaczego nazywa się go roślinnym retinolem?

    Bakuchiol to związek pochodzenia naturalnego, pozyskuje się go z rośliny zwanej bakuchi. Dotychczas udowodniono, że wykazuje szereg właściwości, które wykorzystuje się m.in. w kosmetykach przeciwstarzeniowych. Często określa się go mianem roślinnego retinolu, ale czy słusznie? Czym bakuchiol różni się od retinolu i kiedy warto go stosować? Podpowiadamy. 

  • Skwalan – jakie ma właściwości? Jak go stosować?

    Skwalan to substancja, która ma zadatki na zdobycie tytułu idealnego składnika pielęgnacyjnego. Cenne właściwości wykorzystywane w produktach kosmetycznych łączy bowiem z biokompatybilnością ze skórą ludzką, co wpływa na komfort i bezpieczeństwo użycia. Czym jest skwalan i jak go stosować? Poznajmy go bliżej. 

  • Bisabolol – jak działa? W jakich kosmetykach można go znaleźć?

    Bisabolol to związek, który znajdziemy w składzie wielu kosmetyków o szerokim zakresie zastosowania. Skąd pochodzi? Jakie ma właściwości? Kiedy warto po niego sięgać? Zapraszamy do lektury.

  • Kwas azelainowy – charakterystyka, właściwości i zastosowanie. Czy pomoże na przebarwienia i trądzik?

    Jednym ze składników stosowanych zewnętrznie, a chętnie wybieranych przez specjalistów jest kwas azelainowy. Ma podobne do nadtlenku benzoilu właściwości, ale działa łagodniej i jest lepiej tolerowany. Jego cena jest stosunkowo niska. Łączony głównie z terapią różnych odmian trądziku, ale także używany jako peeling czy środek pomagający rozjaśnić przebarwienia. Jakie właściwości decydują o jego wysokiej skuteczności? Jak często go stosować? Ile procent kwasu azelainowego znajdziemy w kremie bez recepty? Czy jest bezpieczny w ciąży i podczas karmienia piersią? Czy można go łączyć z innymi składnikami aktywnymi?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij