Kolagen – właściwości i zastosowanie. Jaki ma wpływ na zdrowie?
Joanna Orzeł

Kolagen – właściwości i zastosowanie. Jaki ma wpływ na zdrowie?

Kolagen to główne białko budulcowe każdego organizmu zwierzęcego – w tym również ludzkiego. Pełni funkcje strukturalne praktycznie we wszystkich tkankach, stanowiąc tym samym około 1/3 ogółu białek organizmu. Przyjrzyjmy się bliżej jego budowie, funkcjom i zastosowaniu.

  1. Kolagen – czym jest?
  2. Kolagen – budowa
  3. Rodzaje kolagenu
  4. Kolagen – działanie i właściwości
  5. Zastosowanie kolagenu
  6. Gdzie znaleźć kolagen?
  7. Niedobór kolagenu – skutki i objawy
  8. Nadmiar kolagenu – skutki i objawy
  9. Suplementacja kolagenu – jak uzupełnić jego niedobór? Jaką postać wybrać?

Kolagen – jako tak powszechnie występujące białko – uznawany jest za czynnik charakterystyczny świata zwierząt, wyznacznik przynależności do organizmów zwierzęcych. Wszechobecność kolagenu świadczy, paradoksalnie, o jego wyjątkowości. Niezwykła, skomplikowana budowa oraz funkcje, które pełni w organizmie, stanowią przedmiot badań naukowców od dziesiątek lat i ukazują ogromny potencjał tego białka w przemyśle farmaceutycznym, kosmetycznym czy w różnych działach medycyny.

Kolagen – czym jest?

Kolagen to niezwykle ważny polimer naturalny. Jest głównym składnikiem macierzy pozakomórkowej większości tkanek zwierzęcych, ale głównie tkanki łącznej, która stanowi podporę i ochronę narządów oraz podstawę biernego układu narządu ruchu. Synteza kolagenu odbywa się głównie w fibroblastach, a w jego skład wchodzą wyłącznie aminokwasy endogenne.

Kolagenoza – co to za choroba?

Kolagenozami nazywało się dawniej choroby układowe tkanki łącznej. Obecnie wiadomo, że procesy patologiczne obejmują również inne składniki tkanki łącznej, a nie tylko kolagen. Do tych chorób zapalnych o podłożu autoimmunologicznym zalicza się np. reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), toczeń rumieniowaty układowy, zespół Sjögrena, twardzinę układową.

Kolagen – budowa

Białka kolagenowe tworzą charakterystyczne struktury, tzw. liny: prawoskrętne, rozciągnięte superhelisy, które powstają z nawinięcia się trzech pojedynczych, lewoskrętnych łańcuchów polipeptydowych wokół wspólnej osi. Każdy łańcuch zawiera około 1050 aminokwasów, z czego 30% stanowi glicyna, a około 20–25% cykliczne iminokwasy (kwasy iminokarboksylowe) – prolina i hydroksyprolina. Taka potrójna helisa o długości 300 nm i średnicy 1,5 nm jest podstawową jednostką strukturalną kolagenu i nosi miano tropokolagenu. Na końcach tej struktury znajdują się telopeptydy – struktury odpowiedzialne za immunogenność białka. Superhelisy kolagenu są niezwykle odporne na działanie wszelkich proteaz. Degradacji ulegają jedynie pod wpływem enzymu – kolagenazy.

Kolagen tworzy zróżnicowane struktury wyższego rzędu, np. ściśle zorganizowane włókna kolagenowe lub układy sieciowe.

Powiązane produkty

Rodzaje kolagenu

Jak dotąd w tkankach człowieka odkryto 29 typów kolagenów różniących się między sobą pełnionymi funkcjami, strukturą, lokalizacją i zawartością w tkankach.

Najlepiej poznano kolagen typu I. Białko to występuje w skórze i tkance podskórnej, ścięgnach, kościach, tętnicach i rogówce, a także w tkance tworzącej blizny. Równie dobrze poznany kolagen typu II występuje wyłącznie w chrząstce. Tworzy wspólne włókna z kolagenem typu XI. Pozostałe typy zlokalizowane są np. w mięśniach szkieletowych, w macicy, jelitach, pęcherzu, mózgu, sercu, nerkach, w pępowinie, owodni i wielu innych.

Logo kolagenu salvitis

SALVITIS – WYSOKA JAKOŚĆ WŚRÓD KOLAGENÓW

SPRAWDŹ PRODUKTY SALVITIS

INNE PRODUKTY Z KOLAGENEM

Kolagen – działanie i właściwości

Podstawową funkcją białek kolagenowych jest utrzymanie strukturalnej integralności tkanek i narządów. Kolagen nie tylko wypełnia przestrzeń między komórkami, ale również zapewnia wytrzymałość mechaniczną tkanki: twardość, sprężystość, elastyczność, sztywność. Kolagen wiąże wodę w tkankach, bierze udział w procesie krzepnięcia krwi oraz w procesach regeneracyjnych – w gojeniu ran, tworzeniu blizn, zrastaniu się kości po złamaniach.

Wpływa na procesy odnowy komórkowej w skórze i utrzymuje odpowiedni poziom jej nawilżenia, co ma odzwierciedlenie w jej kondycji, wyglądzie, sprężystości.

Kolagen umożliwia lepsze wchłanianie składników mineralnych, dzięki czemu zwiększa gęstość kości (macierz pozakomórkowa kości składa się bowiem w 90% z kolagenu i jego połączeń z wapniem, magnezem i fosforem). Wspiera także procesy ochronne i naprawcze w tkance chrzęstnej, zmniejsza aktywność enzymów odpowiedzialnych za stany zapalne i ból.

Zastosowanie kolagenu

Ze względu na biozgodność ze wszystkimi organizmami żywymi, nietoksyczność, biodegradowalność, właściwości biologiczne oraz rozpowszechnienie naturalny kolagen jest szeroko stosowany w farmacji i medycynie jako biomateriał, a ponadto ma ogromny wpływ na rozwój takich dziedzin, jak medycyna regeneracyjna czy inżynieria tkankowa. Aby znieść działanie immunogenne kolagenów w produktach medycznych, wytwarza się atelokolagen – tropokolagen pozbawiony telopeptydów.

Z kolagenów wytwarza się nici chirurgiczne, kompresy i gąbki stosowane w leczeniu ran oraz oparzeń, tabletki i minigranulki, które pełnią funkcję nośników białek, interferonów, czynników wzrostu i kwasów nukleinowych w różnego rodzaju systemach dostarczania leków (DDS), a także implanty (np. kości, naczyń krwionośnych, skóry). Mają zastosowanie w chirurgii stomatologicznej, w leczeniu wad tkanki kostno-chrzęstnej, w chirurgii ortopedycznej (np. stawu kolanowego), w leczeniu uszkodzeń rogówki, a nawet w podawaniu leków na powierzchni oka. Rusztowania kolagenowe mogą być sposobem leczenia schorzeń układu moczowo-płciowego czy regenerowania tkanek fałdów głosowych. Syntetyczne i rekombinowane włókna kolagenowe mają również zastosowanie np. w nanotechnologii i biomedycynie.

Preparaty kolagenowe są wykorzystywane do celów kosmetycznych i w medycynie estetycznej. Wyróżnia się tu trzy kategorie:

  • Wypełniacze tkankowe w postaci iniekcji, zaliczane przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) do wyrobów medycznych. To największa grupa preparatów kolagenowych, które są w użyciu od około 40 lat. Wypełniacze wyrównują powierzchnię skóry w miejscach zmarszczek lub zanikowych blizn, modelują owal twarzy czy kształt ust. Efekt zabiegu jest czasowy (dla preparatów wchłanialnych) lub trwały (dla preparatów niewchłanialnych). Wypełniacze mogą mieć pochodzenie syntetyczne lub naturalne, z czego naturalne pochodzą z tkanek zwierzęcych (kolagen ksenogeniczny), z tkanek innych ludzi (allogeniczny) bądź z tkanek własnych (autogeniczny).
  • Nutriceutyki, czyli suplementy diety zawierające kolagen oraz jego hydrolizaty, których głównym wskazaniem jest poprawa wyglądu skóry, opóźnienie efektów starzenia skóry, łagodzenie stresu oksydacyjnego. Następuje poprawa kondycji włosów, wzmocnienie paznokci, redukcja rozstępów.
  • Preparaty aplikowane na skórę: kremy, żele, maski, płatki kolagenowe pod oczy, rękawiczki z kolagenem. Kolagen ze względu na wysoką masę cząsteczkową nie penetruje z tych preparatów w głąb naskórka, lecz tworzy na powierzchni skóry film ograniczający transepidermalną utratę wody.

Gdzie znaleźć kolagen?

Źródłem kolagenu są produkty pochodzenia zwierzęcego: wołowina, wieprzowina, mięso ryb, kałamarnic, ośmiornic. Pozyskać go można z kości, skór, skórek, ścięgien zwierzęcych. Często stosuje się tzw. dietę na stawy: podczas długiego gotowania kości lub kurzych łapek zawarty w nich kolagen zostaje częściowo zhydrolizowany i uzyskujemy wywar bogaty w żelatynę – idealny do zjedzenia np. w postaci zup i jednocześnie idealny do odbudowania chrząstki stawowej.

W czym jeszcze jest kolagen? Oczywiście w licznych preparatach aptecznych i suplementach diety, z których istotną grupę stanowią hydrolizaty kolagenowe. Są to produkty zawierające kluczowe aminokwasy składowe kolagenu, łatwo wchłaniane i przyswajane przez organizm.

Niedobór kolagenu – skutki i objawy

Kolagen jest nieustannie syntezowany i degradowany w przestrzeni zewnątrzkomórkowej. W młodym, zdrowym organizmie ten naturalny polimer podlega regularnej wymianie: ok. 3 kg/rok. W syntezie istotną rolę pełnią estrogeny, insulina i hormony tarczycy. Z biegiem lat zdolność do odtwarzania włókien kolagenowych maleje, a nawet zanika. Włókna kolagenu ulegają ścieńczeniu i pofragmentowaniu.

Poziom kolagenu maleje w organizmie już od 25. roku życia! Po 50. roku życia następuje gwałtowny spadek syntezy, by po 60. roku życia ustać zupełnie. U kobiet dodatkowo menopauza zakłóca procesy biosyntezy tego białka.

Do destrukcji włókien kolagenowych oraz zaburzeń w ich syntezie może dochodzić również pod wpływem wzmożonej aktywności fizycznej, obciążeń mechanicznych, zaburzeń hormonalnych, wielu chorób, stresu, nadmiernej ekspozycji na słońce, zbyt wysokiej lub zbyt niskiej temperatury. Jak widać, nie jest to zatem proces zależny wyłącznie od wieku.

Tak powstające niedobory kolagenu mają odbicie w pogorszeniu kondycji paznokci i skóry, która traci jędrność, elastyczność, staje się odwodniona, pojawiają się na niej zmarszczki i bruzdy. Włosy stają się cienkie, łamliwe i przesuszone, nasila się ich wypadanie. Zwiększa się kruchość kości i podatność na złamania. Pogarsza się stan chrząstki stawowej, pojawiają się ból i trudności z poruszaniem. Gorzej funkcjonują naczynia krwionośne i limfatyczne, występują trudności w pracy wielu narządów.

Nadmiar kolagenu – skutki i objawy

Nadmierna ilość kolagenu to wynik nieprawidłowości w procesach naturalnych przemian tego białka w organizmie. Przykładem są bliznowce (keloidy), czyli łagodne rozrosty włókniste skóry powstające w następstwie jej uszkodzenia. Taka nieustępująca zmiana skórna jest wynikiem zaburzenia procesu gojenia się ran: włóknienie szerzy się poza obszar pierwotnego uszkodzenia, a powstające włókna kolagenu są grube i szkliste. Przy bliznowaceniu kumuluje się w nadmiarze głównie kolagen typu III.

Bliznowacenie może dotyczyć nie tylko skóry. Bliznowaceniu ulega np. miąższ wątroby w przebiegu marskości (włóknienia) wątroby czy tkanka płucna w przebiegu włóknienia płuc. Choroby różnej etiologii prowadzą do tak poważnych i nieodwracalnych uszkodzeń struktury narządów.

Suplementacja kolagenu – jak uzupełnić jego niedobór? Jaką postać wybrać?

Doustna suplementacja kolagenu i hydrolizatów kolagenu jest polecana przede wszystkim pacjentom ze schorzeniami stawów i kości oraz sportowcom. W aptekach dostępna jest cała gama preparatów na stawy: tzw. kolageny morskie lub norweskie, kolageny pochodzenia wieprzowego czy wołowego oraz kolageny rybie (często ze skór dorsza), które uważane są za składowo najbardziej podobne do kolagenu ludzkiego. Preparaty te występują w różnych formach, są to np. kolageny do picia, w tabletkach, kapsułkach, w proszku służącym do sporządzenia żelu lub w ampułkach z gotowym płynem. Można wybierać suplementy z czystym kolagen lub z dodatkiem substancji wspomagających – np. z witaminą C, z kwasem hialuronowym, miedzią, glukozaminą. Suplementy wspierające poprawę kondycji skóry, włosów i paznokci zawierają kolagen połączony np. z biotyną, keratyną, koenzymem Q10, kompleksem witamin.

Oprócz kolagenu hydrolizowanego interesująca jest też forma liofilizowana – powstaje ona w procesie zamrożenia, a następnie odparowania wody zawartej pomiędzy cząsteczkami białka. Dzięki takiemu przygotowaniu struktura kolagenu pozostaje nienaruszona i zachowuje swoje właściwości. Oczywiście na skutek procesów trawienia w przewodzie pokarmowym białko zostanie rozłożone do aminokwasów, zatem efekt końcowy wydaje się podobny w przypadku obu typów kolagenu – hydrolizowanego i liofilizowanego.

Kolagen występuje również w postaci ampułek do iniekcji około- lub dostawowych – wykonuje się nim bezpośrednio zastrzyk np. w kolano w celu odbudowy chrząstki stawowej.

Jednym z najnowszych preparatów kolagenu jest kolagen natywny – rozłożony do zbioru peptydów, podany w postaci helis. Z takich produktów kolagen penetruje barierę naskórkową, dlatego bywa używany w kremach i żelach do twarzy.

Kolagen – dawkowanie i przeciwwskazania

Zalecana dawka kolagenu wynosi nawet 10 g dziennie. Suplementację powinno się stosować co najmniej 3 miesiące.

Przeciwwskazania do stosowania kolagenu: suplementy z kolagenem są dobrze tolerowane, skutki uboczne z reguły nie występują. Suplementy są jednak przeciwwskazane kobietom w ciąży i karmiącym piersią.

  1. A. Nowicka-Zuchowska, A. Zuchowski, Kolagen – rola w organizmie i skutki niedoboru, „Lek w Polsce”, nr 29 (11/12) 2019.
  2. M. Banaś, K. Pietrucha, Typy i struktura białka kolagenowego, „Zeszyty Naukowe Politechniki Łódzkiej. Chemia Spożywcza i Biotechnologia”, nr 73 (1058) 2009.
  3. D. Żelaszczyk, A. Waszkielewicz, H. Marona, Kolagen - struktura oraz zastosowanie w kosmetologii i medycynie estetycznej, „Estetologia Medyczna i Kosmetologia”, nr 2 (1) 2012.
  4. K. A. Czubak, H. M. Żbikowska, Struktura, funkcja i znaczenie biomedyczne kolagenów, „Annales Academiae Medicae Silesiensis”, nr 68 (4) 2014.
  5. K. J. Sobolewski, Kolagen - podstawowe białko organizmu ludzkiego, „Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki w Supraślu”, nr 5 2006.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jak dbać o skórę z tatuażem? Czym smarować?

    Popularność tatuaży jako trwałej ozdoby ciała człowieka nieprzerwanie rośnie. Tak jak kiedyś trudno było spotkać osobę wytatuowaną, tak obecnie coraz rzadziej poznajemy nowe osoby, które nie mają choćby jednej, małej „dziary”. Za tą powszechnością idą też jednak pewne obowiązki, a mianowicie odpowiednia higiena – jak zatem właściwie dbać o skórę pokrytą tatuażem?

  • Nadpotliwość stóp – co warto stosować na nadmiernie pocące się stopy?

    Nadmiernie pocące się stopy nastręczają wielu trudności. Jak można pozbyć się tego problemu? Co robić, gdy cierpimy na nadpotliwość stóp? Jakie preparaty stosować i jak ich używać? Czy nieleczona hiperhydroza stóp może być groźna? Podpowiadamy.

  • HIFU – zabieg krok po kroku. Czy da się zmniejszyć drugi podbródek w pół godziny?

    Medycyna estetyczna jest bardzo szybko rozwijającą się, wyjątkowo nowoczesną i coraz bardziej dostępną branżą z pogranicza fizjologii i kosmetologii. Służy m.in. do dbania o siebie, a tym samym do poprawy samopoczucia. Z powodzeniem korzystają z niej zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Umożliwia szybsze osiągnięcie wyznaczonych celów sylwetkowych, poprawę wizerunku, pozbycie się kompleksów lub po prostu – poprawia jakość życia. W artykule podpowiemy, jak pozbyć się drugiego podbródka, jak ujędrnić skórę na piersiach po karmieniu i co zrobić, aby skóra na szyi lub brzuchu przestała być wiotka. Oznacza to, że przyjrzymy się jednej z bardziej popularnych metod wykorzystywanych w medycynie estetycznej – HIFU.

  • Mezoterapia (mikro)igłowa – dla kogo? Efekty, cena zabiegu

    Mezoterapia mikroigłowa i igłowa to rodzaje zabiegów działających odżywczo-regeneracyjnie na ciało i twarz. Dzięki celowemu naruszeniu bariery skórnej z wykorzystaniem igieł można wprowadzić w głąb skóry zawartość ampułki terapeutycznej. Celowa indukcja stanu zapalnego powoduje pobudzenie do działania (dzielenia się) fibroblastów, które znajdują się w skórze właściwej. Fibroblasty syntezują włókna kolagenowe, elastynowe, glikozamino- i proteoglikany. Stan zapalny umożliwia rozpoczęcie procesu remodelingu twarzy. Ile kosztuje mezoterapia igłowa i mikroigłowa, jakim preparatem złagodzić obrzęk i zaczerwienienie i jak często należy wykonywać ten zabieg na skórę? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Mikrodermabrazja domowa – czy zabiegi w gabinecie kosmetycznym nadal są konieczne?

    Mikrodermabrazja w domu? To zdanie jeszcze kilka lat temu brzmiało nierealnie. W obecnych czasach wiele osób posiada już w swoim domowym spa cały arsenał sprzętów, które mogą pomóc zadbać o skórę, w tym także urządzenie do mikrodermabrazji, kupione już nawet za kilkadziesiąt złotych. Czy mikrodermabrazja wykonywana w domu daje takie same efekty jak ta wykonana w gabinecie? Jakie ryzyko niosą za sobą domowe zabiegi z wykorzystaniem urządzenia do mikrodermabrazji? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kolagen rybi do picia – kiedy po niego sięgnąć i jak stosować?

    Kolagen jest naturalnym polimerem białkowym budującym skórę, stawy włosy i paznokcie. Jest ważnym składnikiem budulcowym oraz wspomaga regenerację, gojenie i procesy naprawcze w organizmie. Kolagen jest naturalnie syntetyzowany w fibroblastach. Tworzą go wyłącznie aminokwasy endogenne. Wraz z wiekiem naturalna synteza kolagenu w organizmie ulega obniżeniu, dlatego po 30. roku życia warto włączyć jego suplementację do codziennej rutyny.

  • Sucha skóra głowy – przyczyny. Jak nawilżyć przesuszoną skórę głowy?

    Sucha skóra głowy może mieć wiele przyczyn – od błędów w pielęgnacji, przez niedobory w diecie, aż po poważne choroby dermatologiczne. Dowiedz się, jak rozpoznać podłoże swędzącej, łuszczącej się i podrażnionej skóry głowy. Poznaj sposoby na jej nawilżenie.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij