Reumatoidalne zapalenie stawów - przyczyny, objawy i leczenie RZS
Magdalena Chrzęszczyk

Reumatoidalne zapalenie stawów - przyczyny, objawy i leczenie RZS

Reumatoidalne zapalenie stawów (inaczej RZS lub gościec stawowy) to przewlekła choroba reumatyczna o podłożu autoimmunologicznym. Powszechnie określa się ją także jako reumatyzm. Początkowo atakuje najczęściej symetrycznie małe i średnie stawy rąk i nóg, ale w konsekwencji prowadzi do wielu zmian ogólnoustrojowych – jej najbardziej charakterystycznym objawem jest ból stawów, ich zaczerwienienie i obrzęk. Jak leczy się reumatoidalne zapalenie stawów? Czy istnieją domowe sposoby na RZS?

  1. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – co to jest?
  2. Przyczny RZS i czynniki ryzyka 
  3. Reumatoidalne zapalenie stawów – objawy
  4. Reumatoidalne zapalenie stawów – badania i diagnostyka
  5. Leczenie farmakologiczne reumatoidalnego zapalenia stawów
  6. Reumatoidalne zapalenie stawów – fizjoterapia 
  7. Ćwiczenia przy RZS 
  8. Reumatoidalne zapalenie stawów – domowe sposoby. Zioła w leczeniu RZS   
  9. Dieta przy reumatoidalnym zapaleniu stawów 

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – co to jest?

Reumatoidalne zapalenia stawów – RZS (inaczej gościec stawowy, łac. poliarthitis rheumatoidea) to choroba tkanki łącznej. Jest ona przewlekła, ma charakter zapalny, a jej podłoże jest autoimmunologiczne. Oznacza to, że układ odpornościowy sam atakuje z niewyjaśnionych przyczyn swój organizm. Ta choroba reumatyczna atakuje najczęściej średnie i małe stawy rąk i nóg i powoduje duże dolegliwości bólowe. Stany zapalne powstające w tych obszarach atakują nie tylko błonę maziową, ale także kaletki maziowe i pochewki ścięgniste. RZS prowadzi do dużych deformacji stawów, przykurczy, zmniejszenia ruchomości, a w konsekwencji do ograniczeń ruchowych uniemożliwiających wykonywanie najprostszych czynności dnia codziennego i do niepełnosprawności. Oprócz zajętych stawów chorobą mogą być narządy wewnętrzne – płuca, nerki, wzrok czy układ krążenia. 

RZS jest także najczęstszą chorobą układową, a szczyt zachorowania przypada między 35. a 50. rokiem życia. Przebiega z okresami zaostrzeń i remisji, rozwija się w przeciągu kilku lub kilkunastu tygodni, może mu towarzyszyć gorączka reumatyczna. Reumatoidalne zapalenia stawów może pojawić się także u dzieci. 

Przyczny RZS i czynniki ryzyka 

Pomimo braku jednoznacznie ustalonych przyczyn RZS, istnieje przekonanie, że współdziałanie czynników genetycznych i środowiskowych odgrywa kluczową rolę w rozwoju procesów autoagresji, które wywołują objawy reumatoidalnego zapalenia stawów. 

Czynniki genetycznie mają wpływ na ryzyko zachorowania na RZS. Osoby, których bliscy krewni cierpieli na to schorzenie, są bardziej podatne na jego wystąpienie. Posiadanie genu HLA-DRB1 u rodziców zwiększa ryzyko zachorowania u potomstwa 2-5 razy. Jednak sam gen nie jest wystarczający do wywołania choroby.

Istnieją podejrzenia, że niektóre infekcje wywoływane przez bakterie i wirusy mogą u osób z predyspozycjami skłaniać układ odpornościowy do reakcji autoimmunologicznej, skierowanej przeciwko tkankom stawowym.

Kolejnym czynnikiem ryzyka jest płeć - zachorowania na reumatoidalne zapalenie stawów są najczęstsze u kobiet, ale nie są do końca poznane przyczyny jej powstawania. Najczęściej RZS diagnozowane jest w okresie rozrodczym, zwłaszcza po porodzie lub w okresie menopauzy.

Dodatkowo istnieją również czynniki, które mogą wpływać na nasilenie objawów i przebiegu RZS:

  • Palenie tytoniu - palenie papierosów zwiększa ryzyko zachorowania na RZS oraz może nasilać jego objawy.
  • Stres  -często choroba może pojawić się po okresie silnego stresu.
  • Urazy narządów ruchu - upadki lub urazy stawów mogą przyspieszać rozwój RZS.
  • Czynniki środowiskowe - warunki pracy lub mieszkania, takie jak ekspozycja na wilgoć czy chłód, mogą wpłynąć na nasilenie objawów choroby.
     

Powiązane produkty

Reumatoidalne zapalenie stawów – objawy

Jednym z głównych objawów reumatoidalnego zapalenia stawów  jest stan zapalny wywołujący duży, symetryczny ból stawów (ból reumatyczny) i prowadzące do powstawania nieodwracalnych zmian deformacyjnych, przykurczy czy nawet zaników mięśni. Bolące stawy tracą swoją ruchomość i zaczynają utrudniać wykonywanie najprostszych czynności dnia codziennego. Może dochodzić do zwichnięć, podwichnięć i charakterystycznych przeprostów. U chorego zauważalne i wyczuwalne są także guzki reumatoidalne, czyli zgrubienia w tkance podskórnej. Mogą one pojawić się także w narządach wewnętrznych. Inne objawy początkowe RZS to sztywność poranna, ogólne osłabienie, stany podgorączkowe, bóle mięśni, brak apetytu, a także opuchnięte stawy.

W trakcie rozwoju choroby stawów dochodzą inne problemy z układów nerwowego, krwionośnego czy oddechowego. Może rozwinąć się miażdżyca, neuropatie, zapalenie osierdzia, nadciśnienie płucne. Chory ma zmniejszoną wydolność fizyczną, szybciej się męczy, miewa duszności i zadyszki.

Jakie są rokowania przy RZS? Na pewno szybka diagnoza i wprowadzenie odpowiedniego leczenia mogą chorobę, zmniejszyć jej negatywne skutki i poprawić oraz wydłużyć samodzielne funkcjonowanie. Stan zapalny stawów pojawia się w okresach rzutów i remisji, dlatego dobór terapii, leków i procedur fizjoterapeutycznych dostosowany jest do obecnego stanu pacjenta i objawów RZS. Całkowite wyleczenie RZS niestety nie jest możliwe.  

Reumatoidalne zapalenie stawów a uszkodzenia stawów 

Cechą charakterystyczną i najczęstszym objawem stawowym tej choroby jest pojawienie się bólu i dolegliwości stawowych ruchowych w małych stawach rąk i nóg symetrycznie po obu stronach ciała. Towarzyszyć im mogą symetryczne obrzęki i ocieplenie skóry. W dalszym rozwoju choroby także większe stawy oraz stawy kręgosłupa mogą zostać zaatakowane procesem zapalnym.

Zesztywnienie stawów najczęściej jest największe o poranku (poranna sztywność stawowa) lub przy długim nieporuszaniu konkretnym stawem. Stawy stają się wrażliwe na ucisk, dochodzi do ich deformacji i zniekształceń oraz pojawia się zmniejszona ruchomość. Mogą także wystąpić przykurcze, a konsekwencją zmian w więzadłach i ścięgnach może być całkowite nieodwracalne zniszczenie stawu i utrata funkcji. Objawy zapalenia stawów najczęściej nie mijają same.  

Guzki reumatoidalne przy RZS

Guzek reumatoidalny jest typową zmianą morfologiczną pojawiającą się przy RZS. Guzki reumatoidalne powstają najczęściej w tkance podskórnej, ale również w narządach wewnętrznych. 

Zmiany i objawy pozastawowe przy RZS. Jakie są początkowe objawy RZS?

Początkowy etap rozwoju choroby może rozwijać się jak grypa lub przeziębienie, z objawami osłabienia i zmęczenia, stanami podgorączkowymi (może wystąpić także gorączka), bólami mięśni, mniejszym apetytem a nawet spadkiem masy ciała. Dopiero później zaczynają występować objawy dotyczące stawów. 

Oprócz problemów z zapaleniem stawów i bólem, przy RZS mamy do czynienia także z objawami i chorobami dotyczącymi innych układów i struktur ciała. Choroba ta powoduje powstawanie miażdżycy, a w konsekwencji choroby niedokrwiennej serca i zawału, ale także zapalenie osierdzia, kardiomiopatię, nadciśnienie płucne, uszkodzenie zastawek, czasem zapalenie naczyń. Pacjent chorujący na RZS ma obniżoną wydolność fizyczną, szybko łapie zadyszkę nawet przy małym ruchu, miewa duszności i ból w klatce piersiowej.

Towarzyszyć mu może anemia i różne infekcje, a nawet suchość oka czy zapalenie rogówki. Pojawia się osłabienie mięśni, a nawet osteoporoza. Do objawów pozastawowych należy także dodać te, związane z układem oddechowym – częste zapalenia płuc, oskrzeli, zwłóknienie płuc, suchy kaszel i ból w klatce piersiowej i z układem nerwowym – zespół cieśni nadgarstka, polineuropatie i uciski na rdzeń kręgowy objawiające się niedowładem kończyn, mrowieniem czy zaburzeniami czucia. Reumatoidalne zapalenia stawów może dawać zatem objawy neurologiczne. Uszkodzeniu mogą ulec także nerki. 

objawy reumatoidalnego zapalenia stawów
Najczęstsze objawy reumatoidalnego zapalenia stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów – badania i diagnostyka

Prawidłowa diagnostyka przy RZS ma przede wszystkim potwierdzić prawidłowe rozpoznanie i postawienie diagnozy, określić w jakiej fazie choroby jest pacjent i jaki jest stopień utraty zdolności motorycznych, oraz dać odpowiedź na temat, jak powinno wyglądać leczenie RZS. 

Diagnoza reumatoidalnego zapalenia stawów opiera się na wywiadzie przeprowadzonym przez lekarza oraz na podstawie badań laboratoryjnych i obrazowych. Zazwyczaj lekarz zleca wykonanie morfologii krwi, określenie wskaźników zapalnych CRP i OB, przeciwciał anty CCP i czynnika reumatoidalnego RF. Do badań obrazowych pomocnych w diagnostyce należy RTG, rezonans magnetyczny, USG i tomografia komputerowa. Wczesne objawy reumatoidalnego zapalenia stawów muszą zostać dobrze zweryfikowane, gdyż początkowo mogą świadczyć o innych chorobach czy zaburzeniach. 

Leczenie farmakologiczne reumatoidalnego zapalenia stawów

Leczenie RZS ustalane jest przez lekarza i ma na nie wpływ wiele czynników – zarówno tych dotyczących obecnego stanu zdrowotnego chorego, jak i innych współistniejących chorób oraz wieku.  W leczeniu RZS najważniejsze jest jak najszybsze rozpoznanie i rozpoczęcie prawidłowego leczenia zgodnie z zaleceniami lekarza i fizjoterapeuty. Celem nadrzędnym leczenia RZS jest uzyskanie remisji, czyli wyhamowanie objawów i złagodzenie dolegliwości choroby oraz jej czasowe zatrzymanie. Zapobiega to procesowi niszczenia stawów i zwiększa szanse na dłuższe prawidłowe normalne funkcjonowanie pacjenta. 

Niesteroidowe leki przeciwzapalne w leczeniu RZS 

Leki niesteroidowe przeciwzapalne są stosowane podczas rzutów choroby i zaostrzeń. Niestety powodują one silne skutki uboczne w postanie zapalenia błony śluzowej żołądka, a nawet choroby wrzodowej. Działają przeciwbólowo i przeciwzapalnie, ale nie powodują zahamowania choroby.  

Glikokortykosteroidy w leczeniu RZS 

To skuteczna grupa leków, jednak powinny być one stosowane w sposób przerywany i w małych terapeutycznych dawkach ze względu na dużą ilość skutków ubocznych.  

Leki modyfikujące przebieg choroby (LMPCh) 

Leki modyfikujące przebieg choroby stanowią podstawę terapii na RZS i hamują one namnażanie się komórek prozapalnych. Należą do nich: metotreksat, leflunomid, sulfasalazyna. Wcześnie podane dają dużą szansę na uzyskanie i utrzymanie remisji choroby. Dzięki nim poprawia się stan ogólny pacjenta i oddala się ryzyko niepełnosprawności.  

Leki biologiczne przy RZS

Leki biologiczne to najnowsze leki na reumatoidalne zapalenie stawów. Preparaty te są uzyskiwane przy zastosowaniu zaawansowanych technik inżynierii genetycznej. Ich działanie ma niwelować czynniki wywołujące procesy zapalne w organizmie. Często stosowane są w terapii skojarzonej z lekami modyfikującymi przebieg choroby. Najczęściej wprowadzane są w momencie niewystarczających efektów leczenia przy leku metrotreksat. Przykładowe leki biologiczne na reumatyzm to: abatacept, certolizumab, etanercept, adalimumab, rytuksymab, tocilizumab. 

Leki przeciwbólowe w leczeniu RZS 

Dla pacjentów z RZS zalecane są leki opioidowe oraz paracetamol, które łagodzą objawy choroby. 

Reumatoidalne zapalenie stawów – fizjoterapia 

Mówiąc o fizjoterapii przy leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów mamy na myśli gównie zmniejszenie lub całkowite zniesienie bólu, poprawę zdolności poruszania się czy usprawnienie funkcji manipulacyjnych osłabionych stawów dłoni, zapobieganie deformacjom stawowym i przykurczom mięśniowym. Duże znaczenie ma także poprawa wydolności oddechowej i krążeniowej, zwiększanie samodzielności, przeciwdziałanie wykluczeniu rodzinnemu czy społecznemu oraz poprawa stanu psychicznego. W przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów u dzieci proces terapeutyczny musi także zakładać edukację szkolną i pomoc w jej organizacji.  

Oprócz ćwiczeń i indywidualnych spotkań z terapeutą w leczeniu zapalenia stawów stosowane są zabiegi medycyny fizykalnej. Pacjenci mogą skorzystać z tego typu rehabilitacji w gabinetach, ale także w uzdrowiskach i sanatoriach. Objawy RZS są łagodzone dzięki kąpielom siarczkowo– siarkowodorowym, solankowym i radoczynnym, okładom z borowiny i parafiny, krioterapii miejscowej lub ogólnej, elektroterapii, magnetoterapii czy terapii ultradźwiękami. Pomocny może okazać się także masaż klasyczny. 

Ćwiczenia przy RZS 

Ćwiczenia przy reumatoidalnym zapaleniu stawów dobierane są zawsze indywidualnie, fizjoterapeuci dostosowują je do aktualnego stanu pacjenta, etapu choroby i chorób współistniejących. Zalecane są ćwiczenia: 

  • ogólnousprawniające, 
  • bierne, 
  • czynno–bierne, 
  • w odciążeniu, 
  • izometrycze, 
  • rozciągające, 
  • rozluźniające, 
  • wzacniajace, 
  • oddechowe. 

RZS to choroba, w której pomimo występującego bólu stawów (najczęściej dłoni) i innych bólów reumatycznych, należy wprowadzić do codzienności aktywność fizyczną i wykonywać ćwiczenia poprawiające ogólną wydolność i zapobiegające pogłębianiu się niekorzystnych skutków choroby.  

Reumatoidalne zapalenie stawów – domowe sposoby. Zioła w leczeniu RZS   

Reumatyzm i jego leczenie to nie tylko leki i rehabilitacja, ale także ziołolecznictwo. Na objawy reumatyzmu znane i popularne jest stosowanie różnych ziół, które posiadają właściwości przeciwbólowe, rozgrzewające, przeciwzapalne, zmniejszające obrzęk i sztywność stawów. 

Najskuteczniejszym ziołem na bolące stawy jest żywokost lekarski. Sporządza się z niego okłady na bolące stawy (starty korzeń należy wymieszać z odrobiną wody i podgrzać), można także przygotować z niego maść. Przy początkowych objawach reumatyzmu, jak i dla złagodzenia bólu i poprawy ukrwienia, stosowana jest sarsaparilla, z której najczęściej przygotowuje się napar, lub dodaje do ciepłych dań. Silne działanie przeciwzapalne posiadają owoce dzikiej róży spożywane w formie proszku lub konfitury. W łagodzeniu bólu można zastosować także napary z pandan liść. 

Dieta przy reumatoidalnym zapaleniu stawów 

U pacjentów chorych na gościec ważna jest przede wszystkim kontrolna masy ciała. Nie należy doprowadzać do nadwagi i otyłości, ponieważ powoduje to zwiększenie nacisku na stawy i większych zmian deformacyjnych, jeśli występuje stan zapalny stawów.  

Dieta w reumatoidalnym zapaleniu stawów ma za zadanie głównie zmniejszać przewlekłe stany zapalne organizmu. Zalecane jest wykluczenie pokarmów silnie alergizujących i powodujących nietolerancje pokarmowe oraz te, które mają właściwości prozapalne. Należą do nich tłuszcze trans, znajdujące się w margarynie, przetworzonych silnie słodyczach, kostkach rosołowych i fast foodach. Nie zaleca się spożywania cukru i alkoholu, czerwonego mięsa i mleka. Dieta przy RZS powinna opierać się na warzywach i owocach, tłustych rybach morskich, produktach pełnoziarnistych, jak ryż, kasze, razowe pieczywo, nasionach roślin strączkowych i oliwie.  

  1. Khanna S. i in., Managing rheumatoid arthritis with dietary interventions, „Frontiers in Nutrition” 2017 
  2. Tatara T. i in., Rola diety w reumatoidalnym zapaleniu stawów – przegląd systematyczny badań, „Medycyna Rodzinna” 2015, nr 2, s. 70-78.
  3. Kruczyński J., Szulc A., Wiktora Degi ortopedia i rehabilitacja, PZWL Warszawa 2015.
  4. Żuk T., Dziak A., Ortopedia z traumatologią narządów ruchu, PZWL Warszawa 1993.
  5. Coote A., Haslam P., Ortopedia i reumatologia, Wydawnictwo Urban&Partner, Wrocław 2007. 
  6. Księżopolska-Orłowska K. (red.), Fizjoterapia w reumatologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2013. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Reumatyzm – przyczyny, objawy, leczenie. Fizjoterapia przy reumatyzmie

    Reumatyzm to potoczna nazwa grupy schorzeń o podłożu zapalnym, która obejmuje choroby mięśni, stawów i kości. Najczęściej występujące objawy chorób reumatycznych to ból i obrzęk stawów, sztywność, ograniczenie ich ruchomości. Nieleczony reumatyzm może doprowadzić do znacznego ograniczenia sprawności. Jak wygląda rehabilitacja w schorzeniach reumatoidalnych?

  • Ziołowe leki na bóle mięśni i stawów

    Nowy lek na bazie ziół może pomóc w leczeniu artretyzmu bez równoczesnego przyjmowania leków z grupy niesterydowych i przeciwzapalnych. Wspomniany lek nosi nazwę ChondroT i dał dobre wyniki w terapii zapalenia kości i stawów u myszy podczas badań prowadzonych w Korei.

  • MIZS – czym jest młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów? Przyczyny, objawy, leczenie MIZS

    MIZS (młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów) to przewlekła, autoimmunologiczna choroba wieku dziecięcego. W jej przebiegu pojawiają się objawy zapalne stawów i chrząstek stawowych: bóle i obrzęk stawów, ich zaczerwienienie oraz zmniejszenie ruchomości. Jak wygląda leczenie MIZS? W jaki sposób przebiega rehabilitacja?

  • Maść przeciwbólowa i przeciwzapalna na stawy – jaką wybrać i jak stosować?

    Maści oraz żele przeciwbólowe na stawy zawierają najczęściej substancje z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które działają miejscowo, bezpośrednio na źródło bólu. Sprawdzą się w różnego rodzaju urazach, kontuzjach, zwyrodnieniach. Najlepsze maści przeciwbólowe zawierają także substancje chłodzące bądź rozgrzewające. W przypadku bólu o mniejszym nasileniu można również sięgnąć po przeciwbólowe maści ziołowe.

  • Dieta na stawy – co jeść, aby były zdrowe?

    Czy kondycja stawów zależy od tego, co jemy? Okazuje się, że istnieje wiele produktów żywnościowych, które są pomocne w walce z dolegliwościami stawów. Które z nich warto włączyć do codziennego jadłospisu? Podpowiadamy, jak powinna wyglądać dieta na zdrowe stawy.  

  • Opuchnięte stawy – o jakich chorobach może świadczyć obrzęk stawów?

    Opuchnięte stawy mogą być objawem dysfunkcji narządu ruchu (urazów, chorób reumatycznych czy choroby zwyrodnieniowej), lecz mogą również świadczyć o schorzeniu ogólnoustrojowym, m.in. dnie moczanowej, zaburzeniach krążenia, niedoczynności tarczycy. W przypadku utrzymującego się obrzęku stawów, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu objawy dodatkowe, takie jak: sztywność mięśni, gorączka lub stan podgorączkowy, ból, należy niezwłocznie skonsultować się ze specjalistą.

  • Strzelanie w stawach – co może oznaczać strzykanie w stawach? Przyczyny i sposoby na przeskakiwanie stawów

    Strzelanie w stawach dotyczy nie tylko osób starszych, także osoby młode, a nawet dzieci mogą zmagać się z trzaskami w stawach. Przyczyny strzykających stawów mogą być rozmaite, od siedzącego trybu życia i braku aktywności fizycznej aż po zmiany zwyrodnieniowe i poważne choroby reumatologiczne (chrupaniu w stawach towarzyszy wtedy ból, opuchlizna czy zaczerwienienie stawu). Jak wygląda diagnostyka i leczenie strzykania w stawach, jakie badania wykonać? 

  • Bóle stawów – przyczyny, diagnostyka, leczenie. Rehabilitacja i ćwiczenia na bóle stawów

    Bóle stawów to jedna z częstych przypadłości, która dotyka zarówno osoby starsze, jak i te w młodym wieku, niezależnie od płci. Bolące stawy są najczęściej objawem świadczącym o występowaniu jakiejś choroby, mogą pojawić się jako konsekwencja urazu, np. zwichnięcia, przeciążenia czy skręcenia, ale także występują u osób z nadwagą i tych, prowadzących bardzo statyczny tryb życia. W medycynie ból stawów określa się jako artralgia. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij