Koenzym Q10 – właściwości, źródła, zastosowanie. Kiedy go suplementować? - portal DOZ.pl
Koenzym Q10 – właściwości, źródła, zastosowanie. Kiedy go suplementować?
Joanna Orzeł

Koenzym Q10 – właściwości, źródła, zastosowanie. Kiedy go suplementować?

Koenzym Q10 to związek naturalnie występujący w błonach komórkowych ludzi, zwierząt i roślin; przede wszystkim w wewnętrznej błonie mitochondrium. Przedmiotem naszego zainteresowania będzie głównie koenzym mitochondrialny, który jest istotnym nośnikiem elektronów w łańcuchu oddechowym i ważnym antyoksydantem. Poznajmy właściwości koenzymu Q10 i wynikające z nich działanie lecznicze. 

Koenzym Q10 i jego rola w organizmie: jak działa i jakie ma właściowości? 

Koenzym Q10 (ang. coenzyme Q10), zwany też witaminą Q lub ubidekarenonem, jest tzw. substancją witaminopodobną – niezbędną do funkcjonowania komórek i w dużym stopniu syntetyzowaną endogennie przez organizm (w odróżnieniu od witamin właściwych, dostarczanych egzogennie). Określa się go mianem ubichinonu (od łac. ubitarius – wszechobecny, chinon – związek pierścieniowy posiadający 2 grupy ketonowe) ze względu na powszechność występowania w narządach różnych gatunków zwierząt. Co ciekawe, wśród nich występują homologi ubichinonu różniące się długością łańcucha bocznego: u człowieka prócz koenzymu Q10 stwierdzono również obecność koenzymu Q9. 

Koenzym Q10 w łańcuchu oddechowym wewnętrznej błony mitochondrialnej uczestniczy w wytwarzaniu energii komórkowej. Jest niebiałkowym przenośnikiem migrującym między błonowymi kompleksami enzymatycznymi, odpowiadającym za transfer elektronów pomiędzy nimi. Transportuje również protony w poprzek błony. 

Poza mitochondrium ubichinon występuje w błonach aparatu Golgiego, retikulum endoplazmatycznym, lizosomach, peroksysomach, mikrosomach. Stabilizuje wszystkie błony komórkowe, czyniąc je odpornymi na szkodliwe czynniki i na utratę różnych substancji z wnętrza komórki (wody lub jonów K+, Ca2+, Mg2+). Dba też o integralność kanałów wapniowych podczas niedokrwienia mięśnia sercowego. 

Koenzym Q10 ma właściwości antyoksydacyjne: wiążąc wolne rodniki tlenowe, zapobiega peroksydacji lipidów, uszkodzeniom białek i DNA. Co ważne, w ten sposób działa tylko forma zredukowana związku, czyli ubichinol. Jest to jedyny przeciwutleniacz rozpuszczalny w tłuszczach, syntetyzowany w organizmie, który może się stale regenerować z formy utlenionej przy pomocy różnych enzymów. Ubichinol działa antyoksydacyjne również pośrednio: regeneruje zredukowaną (czyli biologicznie aktywną) formę tokoferolu (witaminy E, kolejnego silnego przeciwutleniacza lipofilowego) z jego postaci utlenionej. 

Ubichinol występuje też w lipoproteinach krwi, gdzie chroni cholesterol LDL przed utlenieniem, tym samym zmniejszając ryzyko miażdżycy. 

Ze względu na powyższe koenzym Q10 zaliczany jest w poczet najważniejszych czynników endogennych chroniących komórki przed reaktywnymi formami tlenu

Na co pomoże koenzym Q10? 

Koenzym Q10 znajduje zastosowanie w terapiach chorób związanych z uszkodzeniami mitochondriów oraz tych, gdzie spada ilość mitochondrialnego koenzymu. Serce, mózg, wątroba czy mięśnie mają duże zapotrzebowanie energetyczne, zatem potrzebują największych ilości ubichinonu. Wraz z wiekiem zmniejsza się poziom i synteza mitochondrialnego koenzymu, a spadek tej ilości może być specyficzny dla pewnych tkanek. Stąd zastosowanie koenzymu w terapii chorób neurodegeneracyjnych (choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, stwardnienie rozsiane, pląsawica Huntingtona). 

Korzystne działanie koenzymu q10 potwierdzono również w kardiomiopatiach, niewydolności krążenia, nadciśnieniu tętniczym, chorobie niedokrwiennej serca, niemiarowości rytmu serca, miażdżycy, cukrzycy, otyłości, periodontopatiach (chorobach przyzębia, np. parodontozie). Bada się go jako środek wspomagający leczenie nowotworów, chorób zakaźnych. Wyrównanie niedoborów w podeszłym wieku może spowolnić procesy starzenia. Bywa stosowany w zatruciach oraz w celu zwiększenia wydolności fizycznej organizmu, w nużliwości mięśni, w zespole przewlekłego zmęczenia. 

Koenzym Q10 ma szerokie zastosowanie w kosmetyce: zarówno wewnętrznie jako nutrikosmetyk (suplement diety zawierający składniki wpływające pozytywnie na wygląd i kondycję skóry, włosów, paznokci), jak i zewnętrznie, stosowany na skórę. Koenzym podawany doustnie opóźnia procesy starzenia się organizmu, również te widoczne na skórze. W badaniach zaobserwowano, że przyjmowanie suplementu przez co najmniej 12 tygodni wyraźnie poprawia gładkość i jędrność skóry, następuje zmniejszenie głębokości zmarszczek, głównie wokół oczodołów, ale też w okolicach ust i fałdów nosowo-wargowych. Ubichinon podany zewnętrznie zwiększa odporność komórek naskórka na stres oksydacyjny – przede wszystkim chroni przed reaktywnymi formami tlenu (RFT) wytworzonymi pod wpływem promieniowania UV. Zwiększa biosyntezę kwasu hialuronowego, działa ochronnie na kolagen, wypłyca zmarszczki. 

Polecane dla Ciebie

Niedobór koenzymu Q10 – przyczyny 

W warunkach homeostazy synteza koenzymu Q10 w organizmie jest wystarczająca, by wszystkie komórki i tkanki funkcjonowały prawidłowo. Niedobory ubichinonu pojawiają się w wyniku procesów fizjologicznych (wraz z wiekiem synteza koenzymu zmniejsza się) lub procesów patologicznych: kardiomiopatii, nadciśnienia, zatruć, zakażeń, na skutek wystawienia na promieniowanie jonizujące, długotrwałego zażywania leków przeciwnowotworowych lub obniżających poziom cholesterolu (statyn), na skutek niedożywienia. 

Koenzym Q10 – gdzie można go znaleźć? 

W przypadku obniżenia stężenia koenzymu Q10 w organizmie postępowanie terapeutyczne polega na suplementacji doustnej preparatami ubichinonu lub związkami, które wpływają na nasilenie jego syntezy (kwas foliowy, kwas pantotenowy, witaminy B2, B6, B12). Warto też spożywać produkty będące jego źródłem: olej rzepakowy, wołowinę, wątróbkę i szynkę wieprzową, tuńczyka, śledzie, pstrąga, kurczaka, czarną porzeczkę, kalafior, groch i jogurt. Co ciekawe, bardzo wysoką zawartością koenzymu Q10 charakteryzuje się mięso z renifera. 

Preparaty z koenzymem Q10 – kiedy je stosować? Jak dawkować? 

W aptekach dostępne są liczne preparaty z koenzymem Q10 do stosowania doustnego (kapsułki, krople, tabletki) lub do stosowania zewnętrznie na skórę twarzy (sera przeciwzmarszczkowe i regenerujące). Występuje też forma tabletek do ssania do stosowania przy chorobach dziąseł, np. parodontozie. Spośród preparatów doustnych wybrać można jedno- lub wieloskładnikowe (np. z witaminą E, z wyciągiem z głogu, z lecytyną). 

Najbardziej popularne preparaty zawierają dawki od 30 do 100, a czasem 200 mg koenzymu Q10. Dawki niższe przeznaczone są raczej dla osób młodszych, poniżej 40. roku życia (zaleca się zażycie 30 mg jednorazowo rano). Osobom starszym, osobom z chorobami sercowo-naczyniowymi zalecane są dawki wyższe, a rekomendowana suplementacja to często nawet 100 mg zażywane 3 razy na dobę. Suplementacja powinna trwać minimum 4 tygodnie, ale optymalne wyniki osiąga się przy dłuższym stosowaniu – przynajmniej 12 tygodni. 

Jako że koenzym Q10 nie rozpuszcza się w wodzie, a jest doskonale rozpuszczalny w tłuszczach, to najlepiej przyswajalną jego formą jest zmieszanie go z lecytyną sojową i zamknięcie w kapsułce doustnej. Z tego samego powodu zaleca się zażywanie suplementu wraz z posiłkiem bogatym w tłuszcze. 

Przed użyciem zawsze należy zapoznać się z ulotką preparatu, a ewentualne wątpliwości skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. 

Koenzym Q10 – przeciwwskazania 

Preparaty z koenzymem Q10 uznawane są za bezpieczne i dobrze tolerowane. Rzadko występują łagodne objawy niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (nudności, biegunki). Jednak są przeciwwskazane u kobiet w ciąży i kobiet karmiących. 

  1. A. Danysz, Koenzym Q10 i jego rola w lecznictwie, Warszawa 2000.
  2. E. Siemieniuk, E. Skrzydlewska, Koenzym Q10 – biosynteza i znaczenie biologiczne w organizmach zwierząt i człowieka, "Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej", nr 59 2005. 
  3. A. Czernic, M. Bartosz, J. Błaszczyk, A. Andysz, J. Błaszczyk‑Suszyńska, Wpływ suplementacji koenzymem Q10 na enzymatyczną obronę antyoksydacyjną krwinek czerwonych ludzi zdrowych, "Problemy Higieny i Epidemiologii", nr 92 (3) 2011. 
  4. M. Kania-Dobrowolska, J. Baraniak, R. Kujawski, M. Ożarowski, Nutrikosmetyki – nowa podgrupa suplementów diety, "Postępy Fitoterapii",  nr 18 (2) 2017. 
  5. K. Dominiak, W. Jarmuszkiewicz, Różne oblicza mitochondrialnego koenzymu Q, "Postępy Biochemii", nr 65 (4) 2019. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Arsen w żywności – jaki może mieć wpływ na zdrowie?

    Arsen to składnik swego czasu najpopularniejszej trucizny – arszeniku. Ma udokumentowany wpływ na działanie metabolizmu – jest mikroelementem, jednak w wyższych dawkach jest toksyczny i powoduje poważne problemy zdrowotne. Co ciekawe, jednym z głównych źródeł, z którymi dostaje się do naszego organizmu jest żywność. Jaki ma wpływ na zdrowie? Jak ograniczyć ilość arsenu w diecie? Podpowiadamy.

  • Miód manuka – właściwości i zastosowanie

    Ostatnimi czasy coraz intensywniej obserwowany jest wzrost zainteresowania naturalnymi metodami leczenia różnorodnych schorzeń – apiterapia jest jedną z nich. To praktyka wykorzystująca produkty pszczele podczas procesu leczenia. W apiterapii stosuje się miód, ale również wosk, kit pszczeli czy zasklep miodowy. Ze względu na swoje specyficzne właściwości miód manuka jest jednym z najbardziej popularnych gatunków miodów stosowanych w apiterapii. Dlaczego? Dowiedz się więcej w poniższym artykule. 

  • Żel antybakteryjny do rąk i płyn dezynfekcyjny – jak zrobić w domu?

    Higiena rąk należy do głównych środków ochronnych podczas epidemii wirusa SARS-CoV-2 wywołującego chorobę COVID-19. Dokładne i systematyczne mycie dłoni pomaga w ograniczeniu rozprzestrzeniania się koronawirusa z Wuhan, a także zmniejsza szanse na jego wniknięcie do organizmu. Jak przygotować samodzielnie w domu żel antybakteryjny lub płyn do dezynfekcji? Podpowiadamy. 

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Bakuchiol – czym jest i jak działa? Dlaczego nazywa się go roślinnym retinolem?

    Bakuchiol to związek pochodzenia naturalnego, pozyskuje się go z rośliny zwanej bakuchi. Dotychczas udowodniono, że wykazuje szereg właściwości, które wykorzystuje się m.in. w kosmetykach przeciwstarzeniowych. Często określa się go mianem roślinnego retinolu, ale czy słusznie? Czym bakuchiol różni się od retinolu i kiedy warto go stosować? Podpowiadamy. 

  • Skwalan – jakie ma właściwości? Jak go stosować?

    Skwalan to substancja, która ma zadatki na zdobycie tytułu idealnego składnika pielęgnacyjnego. Cenne właściwości wykorzystywane w produktach kosmetycznych łączy bowiem z biokompatybilnością ze skórą ludzką, co wpływa na komfort i bezpieczeństwo użycia. Czym jest skwalan i jak go stosować? Poznajmy go bliżej. 

  • Bisabolol – jak działa? W jakich kosmetykach można go znaleźć?

    Bisabolol to związek, który znajdziemy w składzie wielu kosmetyków o szerokim zakresie zastosowania. Skąd pochodzi? Jakie ma właściwości? Kiedy warto po niego sięgać? Zapraszamy do lektury.

  • Kwas azelainowy – charakterystyka, właściwości i zastosowanie. Czy pomoże na przebarwienia i trądzik?

    Jednym ze składników stosowanych zewnętrznie, a chętnie wybieranych przez specjalistów jest kwas azelainowy. Ma podobne do nadtlenku benzoilu właściwości, ale działa łagodniej i jest lepiej tolerowany. Jego cena jest stosunkowo niska. Łączony głównie z terapią różnych odmian trądziku, ale także używany jako peeling czy środek pomagający rozjaśnić przebarwienia. Jakie właściwości decydują o jego wysokiej skuteczności? Jak często go stosować? Ile procent kwasu azelainowego znajdziemy w kremie bez recepty? Czy jest bezpieczny w ciąży i podczas karmienia piersią? Czy można go łączyć z innymi składnikami aktywnymi?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij