Herbata czarna – charakterystyka, właściwości i działanie. Jak ją zaparzać i przechowywać? Na co pomoże?
Joanna Orzeł

Herbata czarna – charakterystyka, właściwości i działanie. Jak ją zaparzać i przechowywać? Na co pomoże?

Herbata czarna plasuje się na drugim miejscu wśród najczęściej napojów spożywanych. Najbardziej popularna jest w Ameryce Północnej i Europie. Jakie ma właściwości? Czy przy  dużym spożyciu jest dla nas zdrowa? Czy picie herbaty z cytryną jest szkodliwe?  Dowiedzmy się więcej. 

Herbata jeszcze nie tak dawno zaliczana była do używek, uznawano ją za napój bez wartości odżywczych. Badania potwierdzają jednak jej prozdrowotny wpływ, co jest niezwykle cenne teraz, w czasach chorób cywilizacyjnych, starzejącego się społeczeństwa i wzrastających tym samym kosztów opieki zdrowotnej. Oto na wyciągnięcie ręki mamy produkt naturalny, niemal nieprzetworzony, który jest ceniony i spożywany przez miliony osób – a teraz zaczyna być doceniany jako element diety, który może mieć przełożenie na korzystne efekty zdrowotne. 

Herbata czarna – charakterystyka 

Czarną herbatę (jak i inne jej odmiany, np. herbatę białą i herbatę zieloną) pozyskuje się z młodych liści, pączków liściowych lub delikatnych łodyżek krzewu Camellia sinensis: z odmiany chińskiej (uprawy znajdują się głównie w Chinach, Japonii i Tybecie) albo assamskiej (uprawianej w Indiach, Birmie, na Półwyspie Indochińskim). 

Zebrane liście poddaje się więdnięciu, skręcaniu, a następnie pełnej fermentacji (czyli przemianom enzymatycznym prowadzącym do utleniania polifenoli katechinowych) i suszeniu. 

Herbatę nazywa się napojem narodowym Chin. Z początku była tam stosowana jako produkt leczniczy, później towarzyszyła mnichom buddyjskim w medytacji. W końcu trafiła pod strzechy, gdzie pomagała nabrać chińskim rolnikom sił i energii do pracy, dzięki czemu zanotowano wzrost produkcji ryżu – a to m.in. przełożyło się na niesamowity rozwój Państwa Środka. Herbata była tam tak ważnym surowcem, że stała się nawet walutą w handlu. 

Herbata czarna – skład 

W składzie herbaty potwierdzono obecność około 300 różnych substancji. Są to przede wszystkim należące do polifenoli garbniki (tanina, rutyna, kwercetyna, flawonoidy, katechiny, saponiny), a także alkaloidy purynowe (teina, teobromina, teofilina i inne), olejki eteryczne, związki białkowe (również wolne aminokwasy i enzymy), pigmenty (w herbacie czarnej to głównie ksantofil i karoten), witaminy (A, C, B1, B2, K, PP) i składniki mineralne, np. magnez, cynk, wapń, które jednak w porcji przygotowanej herbaty występują w niewielkich ilościach. Inaczej sprawa przedstawia się z fluorem i manganem, których do naparu ekstrahuje sporo, pokrywając znaczny procent dziennego zapotrzebowania. Herbata zawiera również kwasy organiczne (szczawiowy, jabłkowy, bursztynowy), związki żywiczne, pektynowe oraz węglowodany. 

Herbata czarna – właściwości i działanie 

Alkaloidy purynowe zawarte w herbacie (głównie kofeina, zwana tu teiną) determinują jej działanie pobudzające na układ nerwowy: zmniejsza się senność i zmęczenie, usprawnione są procesy myślowe, poprawia się nastrój. Wzmocniona jest akcja serca i wentylacja płuc. Herbata zwiększa zdolność organizmu do pracy. Alkaloidy znane są również ze swojego działania moczopędnego – czy zatem napar herbaciany odwadnia organizm? Wręcz przeciwnie. Efekt moczopędny nie jest tak silny, jak się powszechnie uważa, a herbatę czarną śmiało można zaliczyć w poczet napojów utrzymujących prawidłowy poziom nawodnienia organizmu. 

Dzięki zawartości polifenoli herbata ma działanie antyoksydacyjne, chroni zatem komórki i tkanki przed szkodliwym wpływem wolnych rodników. Związki te działają również przeciwzapalnie, przeciwnowotworowo, wspierają pracę układu immunologicznego, zmniejszają stężenie cholesterolu we krwi, obniżają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, a także mogą zmniejszać ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2

Ważną informacją jest, że napar herbaciany bez dodatków (cukru, miodu, mleka) nie dostarcza kalorii. Co więcej, ze względu na zawartość kofeiny, może wspomagać odchudzanie. 

Na co pomoże czarna herbata? 

Napar herbaciany korzystnie wpływa na trawienie: zaleca się wypijanie go po ciężkostrawnych, tłustych posiłkach. Czarna herbata zapobiega chorobom układu pokarmowego oraz ma korzystny wpływ na skład mikroflory jelitowej, hamując rozwój bakterii patogennych. Mocna, gorzka herbata bogata jest w garbniki działające ochronnie na błonę śluzową żołądka i jelit, co pomoże podczas biegunek, zatruć, bólu brzucha i innych zaburzeń trawiennych. 

Inne zastosowanie czarnej herbaty 

Wiele osób stosuje okłady z herbaty na oczy: zaparzone, ostudzone torebki przykłada się do zaczerwienionych, opuchniętych, podkrążonych oczu na około kwadrans. Objawy przemęczenia znikają, a dodatkowo taki zabieg ma działanie relaksujące. 

Ze względu na wysoką zawartość fluoru picie herbaty wzmacnia zęby i działa przeciwpróchniczo (ale należy pamiętać, że wypijanie dużych ilości naparu może powodować przebarwienia zębów). 

Na co zwracać uwagę przy zakupie czarnej herbaty? 

Kupując czarną herbatę liściastą, warto zwrócić uwagę na wygląd liści: powinny być dobrze wykształcone, mniej więcej o podobnej wielkości, ich mieszanka nie powinna zawierać zanieczyszczeń (np. w postaci innych fragmentów krzewu, listków poszarpanych lub pyłów). Kolor liści o prawidłowo przeprowadzonej fermentacji jest brązowy, brązowo-czarny lub brązowo-czerwony, z połyskiem. 

W przypadku herbat w torebkach jakość możemy ocenić na podstawie wyglądu naparu. Dobry napar jest przede wszystkim klarowny, przejrzysty, bez zmętnień, o żywej, nasyconej barwie jasno- lub ciemnobrązowej, czasami określanej wręcz jako złota. 

Jak parzyć i przechowywać czarną herbatę? Czy herbata z cytryną szkodzi? 

Do zaparzenia czarnej herbaty najlepiej nadaje się woda miękka lub średnio twarda. Jeśli stosujemy wodę chlorowaną, warto pogotować ją nieco dłużej w otwartym naczyniu, by chlor mógł się ulotnić. Herbatę zalewamy wodą gorącą, tuż po zagotowaniu. 

Ocenia się, że najlepsze właściwości organoleptyczne ma napar zaparzany około 5 minut. Co ciekawe, napar przygotowywany krócej (ok. 2–3 minut) ma właściwości pobudzające i orzeźwiające ze względu na przejście do roztworu niemal całej kofeiny (teiny). Z biegiem czasu do naparu ekstrahuje więcej garbników, które wiążą kofeinę, a napój nabiera tym samym właściwości uspokajających, wyciszających (jednak wiąże się to również ze zmianą smaku herbaty na bardziej cierpki, o większej goryczy). 

Herbatę należy przechowywać w szczelnie zamkniętych pojemnikach (np. szklanych) w miejscu suchym, przewiewnym, o temperaturze pokojowej, najlepiej bez dostępu światła i obcych zapachów. 

W Polsce bardzo popularne jest picie herbaty z dodatkiem cytryny, jednak coraz częściej pojawiają się doniesienia o prawdopodobnej szkodliwości takiej mieszanki. Wiąże się to z obecnym w liściach herbaty glinem, który podczas procesu zaparzania przechodzi do roztworu. Duże ilości tego pierwiastka w organizmie mogą rzeczywiście obciążać wątrobę, wpływać negatywnie na mineralizację kości oraz, być może, mają związek z występowaniem choroby Alzheimera. Badania wykazują, że istotnie, dodatek cytryny spowoduje powstanie cytrynianu glinu, który jest związkiem dobrze rozpuszczalnym, a tym samym większa ilość tego pierwiastka będzie ekstrahować do naparu. Jednak, aby przekroczyć bezpieczną dla organizmu dawkę glinu, należałoby wypijać dziennie około… 50 litrów herbaty z cytryną. To dowodzi, że bez obaw możemy sięgnąć nawet po kilka szklanek takiego naparu dziennie i cieszyć się jego rozgrzewającymi właściwościami. 

Przeciwwskazania do spożywania czarnej herbaty 

Herbata czarna pita w ilościach przeciętnych, zwyczajowych, jest nieszkodliwa dla zdrowia. Skutki uboczne mogą pojawić w sytuacji jej nadmiernego spożycia. Wiąże się to przede wszystkim ze zbyt dużym poborem kofeiny, co może prowadzić do wysokiej pobudliwości, niepokojów, zwiększonej potliwości, przyspieszonego oddechu. Zaleca się zatem umiarkowane spożycie kofeiny: łącznie, ze wszystkich źródeł, ok. 400 mg dziennie. Badania wskazują, że zawartość kofeiny w porcji herbaty to 15–65 mg, zatem ze spokojnym sumieniem możemy pijać kilka szklanek ulubionego naparu każdego dnia.  

Ograniczenie spożycia kofeiny zaleca się kobietom w ciąży i karmiącym piersią. 

Ze względu na zawartość teiny oraz na hamowanie wchłaniania żelaza spożywanie czarnej herbaty jest przeciwwskazane u niemowląt i małych dzieci. Zatem jaka herbata będzie dobra dla dziecka? Bezpieczniej sięgnąć po rooibos – herbatę pozbawioną kofeiny w swym składzie. 

Napary czarnej herbaty (a zwłaszcza spożywanie ich w trakcie posiłków) przeciwwskazane są także u osób z niedokrwistością z niedoboru żelaza lub z grupy ryzyka rozwoju anemii. 

Ze względu na występowanie w herbacie szczawianów, które łącząc się ze składnikami mineralnymi zawartymi w pokarmach, tworzą nierozpuszczalne sole, ostrożność powinny zachować osoby cierpiące na kamicę nerkową oraz z innymi zaburzeniami czynności nerek. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Tłuszcze – charakterystyka, rola w organizmie, zapotrzebowanie i źródła

    Jeden z najbardziej kontrowersyjnych składników diety. Przez lata albo nadto demonizowany i eliminowany z codziennego żywienia, albo włączany w ilościach ponad granice norm (diety wysokotłuszczowe). Tłuszcze – ile powinno być ich w naszej diecie? Które będą lepsze, zdrowe, a które niekoniecznie? Co, gdy jest ich w jadłospisie za mało?  

  • Węglowodany – rola, rodzaje, źródła, zapotrzebowanie. Jak wpływają na organizm?

    Stanowią podstawowe źródło energii. Pozwalają na podejmowanie codziennych czynności życiowych, udział w aktywności fizycznej oraz wpływają na nasze samopoczucie. Węglowodany – jaka jest ich rola w żywieniu człowieka? Czy diety niskowęglowodanowe są zdrowe? Czy unikając węglowodanów, można skutecznie i trwale schudnąć? 

  • Guma ksantanowa (E415) – właściwości i zastosowanie. Czy szkodzi zdrowiu?

    Guma ksantanowa jest ważną substancją dodatkową z grupy emulgatorów i środków zagęszczających, stosowaną w wielu gałęziach przemysłu. Czy powszechność jej użycia powinna nas niepokoić? Czym jest guma ksantanowa, jakie ma właściwości i czy jest dla nas szkodliwa? 

  • Pektyna (E440) – właściwości i zastosowanie. Jak zrobić ją w domu?

    Pektyna to częsty gość w naszych kuchniach – zwłaszcza wtedy, gdy trwa sezon na przygotowywanie przetworów owocowych. Jest niezbędna do szybkiego nadania odpowiedniej konsystencji domowym konfiturom i dżemom. Czym jest pektyna, jakie ma właściwości i zastosowanie (również niekulinarne) i czy jest dla nas zdrowa? 

  • Adaptogeny – Rhodiola rosea – czym jest i jak działa? Właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania do stosowania różańca górskiego

    Preparaty z rożeńca górskiego są polecane w okresie zwiększonej pracy umysłowej oraz wyższego narażenia na stres. Jego suplementacja jest wskazana także podczas przesilenia wiosennego, które często objawia się nadmierną sennością, zmianami depresyjnymi lub ogólną apatią. Rhodiola rosea jest bogata w związki, takie jak rozawina, rozaryna i solidorozyd, czyli substancje obniżające napięcie i korzystanie wpływające na pracę układu nerwowego. Które preparaty z adaptogenem wybrać, jaka jest dzienna zalecana dawka różeńca górskiego i czy rhodiola rosea należy przyjmować na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Guma arabska (E414) – właściwości i zastosowanie. Jak guma akacjowa wpływa na zdrowie?

    Guma arabska to substancja o niezwykle uniwersalnym zastosowaniu: spotkamy ją zarówno w produktach spożywczych i w farmaceutykach, jak również w klejach i farbach. Czym jest i jakie ma właściwości? Czy jest dla nas zdrowa? A może jej obecność na liście dodatków do żywności powinna nas niepokoić? Poznajmy najciekawsze fakty. 

  • Adaptogeny – Żeń-szeń – czym jest i jak działa? Właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania do stosowania

    Żeń-szeń, nazywany również ginsengiem lub wszechlekiem, jest jednym z najlepiej opisanych adaptogenów. Według medycyny chińskiej powinno się stosować go jedynie w miesiącach zimowych. Żeń-szeń wpływa na poprawę funkcji kognitywnych (poznawczych), poprawia samopoczucie i pamięć, łagodzi stres oraz działa korzystanie na skórę i potencję seksualną. Na rynku można kupić wiele preparatów z żeń-szeniem, zarówno w formie tabletek, kapsułek czy płynnych ekstraktów. Który preparat z żeń-szeniem wybrać, jaka jest dzienna zalecana dawka tego adaptogenu oraz w jakiej porze dnia należy zażywać ten suplement? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Bromelaina – jak działa i jakie ma właściwości? Na co pomoże bromelina?

    Fitoskładniki, czyli substancje aktywne biologicznie pochodzenia naturalnego, niezwykle często wykazują pozytywne oddziaływanie na organizm ludzki. Zwracanie się ludzkości w stronę natury sprawia, że coraz więcej z nich staje się obiektem rzetelnych badań naukowych. Tym samym niejednokrotnie potwierdzone zostają przesłanki ich stosowania w ludowej medycynie. Co więcej, dokładne badania właściwości fitoskładników sprawiają, że stają się użyteczne w różnorodnych gałęziach przemysłu. Idealnym przykładem takiej substancji jest bromelaina. Pozyskiwana z ananasów, a stosowana między innymi w medycynie, kosmetyce, przemyśle spożywczym oraz tekstylnym. Jak działa i dlaczego jest tak wszechstronnie używana? Kiedy warto ją suplementować? Podpowiadamy! 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij