Czym jest RSV i jak się przed nim chronić? Objawy i leczenie RSV u dzieci i dorosłych

Sezon infekcyjny obfituje u dzieci w wiele chorób wywoływanych przez różne patogeny – zarówno wirusowe, jak i bakteryjne. Jednym z nich jest syncytialny wirus oddechowy, czyli RSV. Czym jest RSV oraz jakie są objawy infekcji wywołanej przez tego wirusa?

1. Co to jest RSV?
2. Zakażenie wirusem RSV u dzieci
3. RSV u dzieci i osób dorosłych – objawy
4. Leczenie RSV
5. Rozpoznanie zakażenia RSV. Jak odróżnić infekcję RSV od grypy?
6. Czy przechorowanie RSV daje odporność? Wirus RSV – szczepienie
7. Choroba RSV u dorosłych i dzieci – najczęściej zadawane pytania

Co to jest RSV?

RSV jest patogenem zaliczanym do RNA wirusów. Wyróżniamy jego dwie główne grupy – grupę A oraz grupę B. Choć infekcja może być wywołana przez obie grupy, to zakażenia wywołane przez RSV grupy A mają z reguły cięższy przebieg. Sam patogen występuje sezonowo, jednak zdarzają się również zachorowania endemiczne.

W przypadku zakażenia dochodzi do lokalizowania się wirusa w komórkach nabłonka oddechowego, co wywołuje reakcję zapalną w organizmie człowieka. Prowadzi to do martwicy komórek nabłonka, a co za tym idzie – do upośledzenia drożności dróg oddechowych w jego końcowych odcinkach, czyli tzw. oskrzelikach. Dodatkowo obserwuje się upośledzenie ruchomości rzęsek znajdujących się w drogach oddechowych, a także obrzęk z uwagi na obecność stanu zapalnego.

Zakażenie wirusem RSV u dzieci

Szacuje się, że niemal 95% małych dzieci (do ukończenia 2. roku życia) zetknęło się z wirusem RSV, natomiast infekcja dolnych dróg oddechowych przy pierwszym zakażeniu dotyczy 15–50% pacjentów pediatrycznych. Obraz kliniczny powodowanego przez RSV zapalenia oskrzelików jest różny, a część dzieci może wymagać hospitalizacji. Zapalenie oskrzelików wywoływane przez wirusa RSV może mieć ciężki przebieg, a w niektórych przypadkach pacjent może wymagać tlenoterapii lub nawet wsparcia oddechowego w ramach oddziału intensywnej terapii.

RSV u dzieci i osób dorosłych – objawy

RSV przenoszony jest drogą kropelkową, a źródłem zakażenia są osoby chore. Okres inkubacji, czyli czas od zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów zakażenia wirusem RSV, wynosi od 2 do 8 dni, gdzie średnio jest to 4–6 dni.

Przebieg choroby może manifestować się infekcją górnych dróg oddechowych, a więc: katarem, kaszlem, ogólnym osłabieniem oraz gorączką, wirusowym zapaleniem ucha środkowego bądź też zapaleniem dolnych dróg oddechowych.

Objawami RSV u niemowlęcia lub małego dziecka są m.in.:

• nasilony kaszel,
• katar,
• duszność z przyspieszeniem oddechu oraz uruchomieniem dodatkowych mięśni oddechowych,
• apatia,
• niechęć do przyjmowania pokarmu, 
• bezdechy (szczególnie w przypadku wcześniaków),
• spadki saturacji,
• gorączka.

Podczas badania lekarz może stwierdzić również zmiany osłuchowe, takie jak trzeszczenia, furczenia czy świsty.

Leczenie RSV

Ze względu na to, że RSV zaliczany jest do wirusów, nie istnieje leczenie przyczynowe, a postępowanie (zarówno szpitalne, jak i pozaszpitalne) ogranicza się do leczenia objawowego.

W przypadku infekcji manifestującej się przede wszystkim objawami z górnych dróg oddechowych bardzo ważne jest dbanie o odpowiednią drożność nosa dziecka poprzez regularne oczyszczanie przewodów nosowych z zalegającej wydzieliny z użyciem soli morskiej oraz aspiratorów, a także stosowanie w miarę potrzeby leków obkurczających śluzówkę nosa takich jak ksylometazolina. Przydatne jest również wykonywanie inhalacji z soli fizjologicznej kilka razy dziennie. Nie bez znaczenia pozostaje również dbanie o odpowiednie nawilżenie powietrza w pokoju dziecka, regularne wietrzenie pomieszczenia oraz zapewnienie pacjentowi spokojnej atmosfery.

W przypadku spadków saturacji bądź wystąpienia niewydolności oddechowej u dziecka konieczne może być zastosowanie wsparcia w postaci tlenoterapii w warunkach szpitalnych.

Niekiedy z uwagi na prezentowane objawy lekarze włączają do leczenia zakażenia wirusem RSV leki bronchodylatacyjne, czyli rozkurczające oskrzela, takie jak salbutamol czy bromek ipratropium, a także wziewne glikokortykosteroidy. Nie są to jednak leki pierwszego wyboru, a dziecko nie wymaga stosowania ich rutynowo.

Z uwagi na fakt, że zapalenie oskrzelików dotyka przede wszystkim niemowlęta, w celu ułatwienia wykrztuszenia zalegającej wydzieliny w drogach oddechowych stosuje się niekiedy inhalacje z soli hipertonicznej. Z racji możliwości wystąpienia skurczu oskrzeli w odpowiedzi na wyższe stężenie soli we wdychanym aerozolu postępowanie to jest zarezerwowane jedynie do leczenia szpitalnego.

Rozpoznanie zakażenia RSV. Jak odróżnić infekcję RSV od grypy?

W niektórych sytuacjach bez wykonania badań dodatkowych trudno odróżnić infekcję o etiologii RSV od infekcji wywołanej przez wirusa grypy.

RSV u niemowląt, z uwagi na wysokie prawdopodobieństwo pierwszorazowego zakażenia, objawiać się będzie przede wszystkim:

• zapaleniem oskrzelików, a więc potencjalnie cięższym stanem dziecka z towarzyszącą dusznością,
• spadkami saturacji,
• charakterystycznymi zmianami osłuchowymi nad polami płucnymi w badaniu.

Wirus grypy również może odpowiadać za zapalenie oskrzelików, jednak sytuacja taka jest znacznie rzadsza, a sam wirus prowadzi częściej do zapalenia oskrzeli bądź płuc. Kolejną różnicą między grypą a infekcją wywołaną przez RSV jest gorączka, która będzie znacznie wyższa w przypadku grypy. Infekcje górnych dróg oddechowych wywołują podobne objawy, co znacząco utrudnia stwierdzenie, czy za zachorowanie odpowiada wirus RSV, czy wirus grypy.

Jednym ze sposobów identyfikacji etiologii zakażenia mogą być powszechnie dostępne testy diagnostyczne – szybkie testy COMBO, dzięki którym poprzez uzyskanie materiału biologicznego z nosogardła można stwierdzić obecność antygenów wirusów grypy, RSV, ADV, SARS-CoV-2 odpowiedzialnego za infekcję COVID-19.

Czy przechorowanie RSV daje odporność? Wirus RSV – szczepienie

Wirus RSV ma tendencję do licznych mutacji, dlatego przechorowanie infekcji nie daje odporności u dzieci – mały pacjent może przebyć zakażenie wywołane przez RSV wielokrotnie. Co więcej, z racji innych przeszkód nie istnieje na chwilę obecną szczepionka, którą można by podawać niemowlętom w celu prewencji zakażenia RSV.

Jedną z możliwych form zapobiegania infekcji RSV jest szczepienie kobiet w ciąży, które powinno odbyć się między 24. a 36. tygodniem ciąży. Szczepienie jest refundowane dla ciężarnych od 1 kwietnia 2025 roku, a jego wykonanie jest zalecane przez towarzystwa pediatryczne oraz ginekologiczne.

Inną formą zapobiegania infekcji jest podanie paliwizumabu, czyli swoistego przeciwciała monoklonalnego, dzieciom z grup ryzyka, np. wcześniakom bądź dzieciom obciążonym chorobami kardiologicznymi oraz oddechowymi.

Choroba RSV u dorosłych i dzieci – najczęściej zadawane pytania

Kiedy jest najgorszy dzień przy RSV?

Pierwsze dni infekcji RSV zazwyczaj przebiegają z łagodnymi dolegliwościami. Szczytowe nasilenie objawów obserwuje się około 3–6 dnia. Może wtedy pojawić się uporczywy kaszel czy świszczący oddech. 

Skąd wiadomo, że wirus RSV przekształca się w zapalenie płuc?

Infekcja RSV często przebiega łagodnie, ale u części pacjentów, szczególnie z grup wysokiego ryzyka, może dochodzić do zapalenia płuc. Objawy takie jak wysoka gorączka, duszności, przyspieszony, świszczący oddech czy uporczywy kaszel, mogą sugerować rozwój powikłań i wymagają pilnej konsultacji lekarskiej. 

Czy dziecko z RSV może wyjść na dwór?

Odpowiedź na to pytanie zależy przede wszystkim od ogólnego stanu i samopoczucia dziecka. Jeśli objawy są łagodne – występuje jedynie katar czy kaszel, a dziecko czuje się dobrze i nie ma gorączki – krótki, spokojny spacer zazwyczaj nie jest przeciwskazany. Ważne jednak, aby nie był to intensywny wysiłek oraz aby unikać skupisk ludzi i kontaktu z innymi osobami, ponieważ infekcja jest zakaźna. W przypadku wystąpienia wątpliwości warto skonsultować się z pediatrą. 

Czy można zarazić się RSV od dziecka?

Do zakażenia RSV dochodzi drogą kropelkową – poprzez kaszel czy kichanie, a także kontaktową – poprzez przeniesienie wirusa z różnych powierzchni, typu klamki, poręcze czy zabawki. Zakaźność wirusa jest duża, chorują zarówno dzieci, jak i dorośli. W praktyce oznacza to, że domownicy mają realne ryzyko zakażenia od chorego dziecka, dlatego ważne są podstawowe środki ostrożności, takie jak higiena rąk i unikanie bliskiego kontaktu w czasie trwania infekcji. 

Jakie są powikłania po RSV?

Zakażenie RSV może prowadzić do różnych powikłań, zwłaszcza u osób z grup podwyższonego ryzyka oraz u pacjentów z chorobami współistniejącymi. Najczęściej dotyczą one układu oddechowego i mogą obejmować m.in. zapalenie płuc, zapalenie oskrzelików czy zaostrzenie chorób przewlekłych, takich jak astma czy POChP. W cięższych przypadkach może rozwinąć się także ARDS, czyli zespół ostrej niewydolności oddechowej, stanowiący stan zagrożenia życia. Możliwe są również inne powikłania, takie jak wtórne zakażenia bakteryjne, zawał serca czy udar mózgu.