Wirus COVID-19
Barbara Bukowska

COVID-19 – objawy, przebieg, leczenie i profilaktyka

Trwająca od 2020 roku światowa pandemia COVID-19 spowodowała wysyp ogromnej ilości informacji dotyczących tej choroby wirusowej, a także licznych teorii spiskowych i plotek, które narosły wokół tego tematu. W tym natłoku – często niesprawdzonych – informacji warto skupić się na rzetelnych, naukowych źródłach i usystematyzować dotychczasowy stan wiedzy na temat COVID-19.

  1. Jakie objawy daje COVID-19?
  2. COVID-19 a profilaktyka – jak się nie zarazić?
  3. Rodzaje szczepionek przeciwko COVID-19
  4. Szczepionki mRNA
  5. Szczepionki wektorowe
  6. Szczepionka białkowa
  7. Leczenie COVID-19 – jak leczyć?
  8. Warianty koronawirusa

COVID-19 (ang. Corona Virus Disease 2019) to ostra choroba zakaźna układu oddechowego, wywoływana przez wirusa SARS-CoV-2 (ang. severe acute respiratory syndrome coronavirus 2). Należy on do rodziny koronawirusów, do której zaliczane są również inne patogeny chorobotwórcze dla człowieka i wielu gatunków zwierząt, m.in. SARS-CoV czy MERS-CoV. Nie powinno się mylić czynnika chorobotwórczego (koronawirusa SARS-CoV-2) z wywoływaną przez niego chorobą (COVID-19).

Jakie objawy daje COVID-19?

Zakażenie koronawirusem u większości pacjentów przebiega łagodnie. U części chorych zupełnie bezobjawowo, a u innych COVID-19 daje objawy grypopodobne, do których zalicza się:

  • gorączkę,
  • uczucie zmęczenia i osłabienia,
  • bóle mięśniowe,
  • suchy kaszel,
  • duszności.

Inne, rzadziej obserwowane objawy koronawirusa to: utrata smaku i węchu, bóle gardła i głowy, biegunka, zapalenie spojówek. U większości chorych przebieg choroby jest łagodny i nie wymaga hospitalizacji. Pacjenci z chorobami przewlekłymi w wywiadzie (m.in. cukrzycą, otyłością, nadciśnieniem, chorobami układu krążenia) narażeni się na cięższy przebieg choroby, powikłany zapaleniem płuc i wymagający zastosowania tlenoterapii lub wentylacji mechanicznej w warunkach szpitalnych.

Zapoznaj się z ofertą leków przeciwgorączkowych na DOZ.pl

Nieco odmienny przebieg kliniczny obserwuje się u dzieci. W młodszej grupie wiekowej COVID-19 daje objawy typowej infekcji dróg oddechowych, której mogą towarzyszyć zaburzenia żołądkowo-jelitowe (bóle brzucha, nudności, wymioty) oraz zapalenie spojówek i zatok. Z kolei dla wariantu Omikron u dzieci typowy jest szczekający kaszel.

Okres wylęgania wirusa, czyli okres liczony od momentu zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów, wynosi średnio 5 dni, chociaż czas ten może wahać się od 2 do 14 dni. COVID-19 trwa zwykle 7–14 dni, choć w przypadku wystąpienia powikłań okres rekonwalescencji może sięgać nawet kilka tygodni.

COVID-19 a profilaktyka – jak się nie zarazić?

Profilaktyka zachorowań na COVID-19 polega na ograniczeniu możliwości przenoszenia się wirusa SARS-CoV-2. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową – zainfekowana osoba, kaszląc, kichając, a nawet mówiąc, rozsiewa wokół siebie cząsteczki wirusa, które mogą atakować kolejne osoby. Należy również pamiętać, że wirus SARS-CoV-2 jest w stanie przeżyć wiele godzin poza organizmem gospodarza – na powierzchniach i przedmiotach, z którymi styczność miała ślina osoby zainfekowanej. Bezpośredni kontakt z nimi, a następnie dotknięcie okolic nosa, oczu czy ust, również może być przyczyną zachorowania. Profilaktyka zachorowań polega więc na ograniczeniu możliwych dróg transmisji wirusa poprzez wdrożenie zasad DDM (dystans, dezynfekcja, maseczki):

  • Dystans społeczny: unikanie dużych skupisk ludzi i zachowanie odpowiedniego dystansu (w Polsce za strefę bezpieczną uznaje się odległość 1,5 m) ogranicza transmisję wirusa.
  • Dezynfekcja: skuteczną metodą hamowania rozprzestrzeniania się zakażeń COVID-19 jest regularna higiena rąk, czyli mycie ciepłą wodą i mydłem. Gdy nie jest to możliwe, należy stosować środki dezynfekujące, zawierające co najmniej 60% alkoholu. Dezynfekować należy również wszystkie przedmioty i powierzchnie, z którymi kontakt ma wiele osób – blaty, poręcze i klamki.
  • Maseczki: szczelne zakrycie nosa i ust ogranicza rozprzestrzenianie się cząsteczek wirusa ze śliną podczas kichania czy kaszlu. Aby działanie to było skuteczne, należy pamiętać o regularnej wymianie maseczek, niedotykaniu ich rękami oraz dokładnym myciu rąk po każdej zmianie maseczki.

Biorąc pod uwagę, że infekcja COVID-19 może przebiegać bezobjawowo, każdą osobę należy traktować jako potencjalnie zarażoną. Nie należy rezygnować z podstawowych zasad profilaktyki tylko dlatego, że osoby z bezpośredniego otoczenia nie manifestują typowych objawów chorobowych.

Mycie rąk
Prosta czynność, jaką jest dokładne i staranne mycie rąk, pozwala uchronić się przed zakażeniem

Rodzaje szczepionek przeciwko COVID-19

Skuteczną metodą ograniczającą rozprzestrzenianie się epidemii COVID-19 są szczepienia ochronne. Na polskim rynku obecnie dostępne są trzy rodzaje szczepionek na COVID-19. Różnią się między sobą technologią produkcji, sposobem przechowywania oraz skutecznością. W okresie pandemii wszystkie szczepionki przeciwko COVID-19 były bezpłatne, jednak sugeruje się, że sytuacja ta ulegnie zmianie jesienią 2022 r. Na szczepienie można zapisać się, korzystając z następujących metod:

  • bezpłatnej infolinii (numer 989),
  • e-rejestracji na stronie pacjent.gov.pl,
  • poprzez bezpośredni kontakt z wybranym punktem szczepień,
  • wysyłając SMS o treści SzczepimySie pod numer telefonu 664 908 556 lub 880 333 333,
  • w mobilnej aplikacji mojeIKP.
Zapoznaj się z ofertą tabletek i syropów na kaszel na DOZ.pl

Szczepionki mRNA

Pierwszą dostępną na świecie szczepionką przeciwko COVID-19 był preparat Comirnaty firm Pfizer/BioNTech. Krótko po niej zarejestrowany został Spikevax koncernu Moderna. Oba preparaty należą do nowej klasy szczepionek genetycznych przeciwko COVID-19: zawierają informacyjny kwas rybonukleinowy (mRNA) osadzony w nanocząsteczkach lipidowych, pełniących funkcję ochronną i transportową. Na podstawie dostarczonego mRNA organizm gospodarza wytwarza białko kolca koronawirusa. Stanowi ono silny antygen, pobudzający układ immunologiczny do wytworzenia przeciwciał.

Ogromną zaletą szczepionek opartych na technologii mRNA jest brak konieczności pracy z czynnikiem zakaźnym (wirusem). Dzięki temu proces produkcji jest znacznie prostszy i krótszy, co ma szczególne znaczenie podczas pandemii.

Wbrew powszechnym obawom szczepionki genetyczne nie modyfikują ludzkiego genomu, ponieważ dostarczany w nich mRNA jest szybko degradowany i nie wnika do jądra komórkowego.

Cykl podstawowy szczepionki Comirnaty u dorosłych i dzieci powyżej 12. roku życia zakłada podanie dwóch dawek domięśniowo w odstępie 3 tygodni. Po 3 miesiącach od zakończenia cyklu podstawowego możliwe jest przyjęcie dawki przypominającej (tzw. booster, który wydłuża działanie szczepienia podstawowego). W przypadku Spikevax cykl szczepień u dorosłych i dzieci powyżej 12. roku życia również opiera się na dwóch dawkach podstawowych podanych w odstępie 28 dni i dawce przypominającej po co najmniej 3 miesiącach od podania drugiej dawki. U dzieci powyżej 5. roku życia stosuje się te same schematy, jednak z wykorzystaniem szczepionek Comirnaty i Spikevax o niższej zawartości mRNA.

Powiązane produkty

Szczepionki wektorowe

Drugim rodzajem szczepionek są szczepionki wektorowe – preparaty Vaxzevria firmy AstraZeneca oraz Janssen firmy Johnson & Johnson. W technologii tej wykorzystuje się wirusy wektorowe. Za pomocą metod inżynierii genetycznej do ich genomu wprowadza się geny kodujące białko S (kolca) koronawirusa. Po podaniu dochodzi do miejscowej syntezy białka kolca. Układ odpornościowy reaguje na ten antygen uruchomieniem reakcji immunologicznej: wytworzeniem przeciwciał neutralizujących i stymulacją odpowiedzi komórkowej.

W technologii produkcji wykorzystuje się bezpieczne wektory, niezdolne do namnażania się, niewywołujące właściwości zakaźnych i nieoddziałujące z DNA gospodarza. W szczepionce opracowanej przez firmę AstraZeneca wektorem jest adenowirus wywołujący przeziębienie u szympansów, a w preparacie Janssen – ludzki adenowirus typu 26.

Podstawowy cykl szczepienia preparatem Vaxzevria zakłada przyjęcie dwóch dawek – drugą należy podać po 4–12 tygodniach od otrzymania pierwszej. W przypadku szczepionki Janssen pełne uodpornienie uzyskuje się już po przyjęciu jednej dawki. Szczepionek wektorowych nie podaje się jako boosterów. Pacjentom zaszczepionym preparatami Vaxzevria lub Janssen zaleca się przyjęcie szczepionki mRNA jako szczepienia przypominającego.

Szczepionka białkowa

Piątą zarejestrowaną w Polsce szczepionką przeciwko COVID-19 jest Nuvaxovid firmy Novavax. Zawiera ona gotowy antygen w postaci oczyszczonego białka S wirusa SARS-CoV-2, uzyskanego metodą rekombinacji. Szczepionkę Nuvaxovid podaje się domięśniowo, w cyklu obejmującym 2 dawki w odstępie 21 dni. Preparatem mogą się szczepić dorośli powyżej 18. roku życia.

U osób z upośledzeniem odporności zaleca się w schemacie podstawowym szczepień Comirnaty, Spikevax, Vaxzevria i Nuvaxovid podanie dodatkowej, trzeciej dawki jednej ze szczepionek mRNA po upływie 28 dni od drugiej dawki szczepienia. Nie zastępuje ona szczepienia przypominającego.

Czas działania szczepionki na COVID-19 jest sprawą indywidualną. Wiadomo, że odporność nabyta w wyniku szczepienia spada z upływem czasu, dlatego pojawiają się nowe zalecenia odnośnie do dawek dodatkowych dla osób z grup ryzyka i dawek przypominających. Należy podkreślić, że słabnie przede wszystkim odporność na samo zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Po przyjęciu pełnego cyklu szczepień ochrona przed ciężkim przebiegiem infekcji i śmiercią utrzymuje się na wysokim poziomie.

Leczenie COVID-19 – jak leczyć?

Ze względu na niespecyficzne objawy COVID-19 łatwo pomylić z przeziębieniem. Dlatego ważnym elementem diagnostyki jest wykonanie testu na COVID-19. Na bezpłatny test na COVID-19 kieruje lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, jeśli uzna, że są do tego wskazania. Testy na COVID-19 można również wykonać komercyjnie: test PCR kosztuje ok. 300 zł, a antygenowy, dostępny w aptekach, ok. 20–40 zł.

Wynik testu PCR na COVID-19 można sprawdzić w Internetowym Koncie Pacjenta lub przez aplikację mojeIKP. Wyniki testów PCR na COVID-19 zbierane są przez Państwową Inspekcję Sanitarną (tzw. Sanepid). Na ich podstawie przygotowywane są raporty zachorowań.

Jeśli wynik testu na COVID-19 jest pozytywny, lekarz ustala z pacjentem szczegóły dalszego postępowania. W zdecydowanej większości przypadków infekcja koronawirusem przebiega łagodnie. Zaleca się wtedy odpoczynek i nawadnianie w warunkach domowych; stosuje się również leczenie objawowe COVID-19:

  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne w razie gorączki, bólów mięśniowych lub bólu głowy;
  • leki przeciwkaszlowe.

Ze względu na gwałtowny charakter choroby, w której przebiegu może dojść do nagłego pogorszenia stanu zdrowia pacjenta, konieczne jest jego stałe monitorowanie. Alarmujące objawy, będące wskazaniem do niezwłocznego kontaktu z lekarzem, to:

  • duszność,
  • sinica,
  • spadek saturacji poniżej 94%,
  • utrzymująca się wysoka gorączka, niedająca się obniżyć farmakologicznie,
  • uporczywy kaszel, utrudniający oddychanie i mówienie,
  • ból w klatce piersiowej,
  • zaburzenia świadomości.

Podczas trwania pandemii Europejska Agencja Leków zarejestrowała kilka leków przyczynowych, tzn. oddziałujących bezpośrednio na wirusa SARS-CoV-2. Znajdują się wśród nich:

  • przeciwciała monoklonalne (regdanwimab, sotrowimab, połączenie kazyrywymabu i imdewymabu), łączące się z białkiem kolca wirusa SARS-CoV-2, co zapobiega jego wnikaniu do komórki;
  • substancje (tocilizumab, anakinra) oddziałujące z receptorami dla interleukin, ograniczające stan zapalny;
  • leki przeciwwirusowe (remdesiwir, rytonawir w połączeniu z PF-07321332, molnupiravir), hamujące proces namnażania się wirusa.

Leki te stosowane są u pacjentów zagrożonych ciężkim przebiegiem choroby COVID-19.

Warianty koronawirusa

Infografika przedstawiająca dotychczasowe warianty koronawirusa
Dotychczasowe warianty koronawirusa

Wirus SARS-CoV-2 stale mutuje, warianty obecnie dominujące w populacji różnią się znacząco od tych, których doświadczaliśmy w czasie pierwszych fal pandemii. Warto zatem na bieżąco aktualizować swój stan wiedzy na temat COVID-19 – pomoże w tym Czytelnia DOZ.pl. Znajdziesz tu najświeższe informacje na temat kolejnych mutacji koronawirusa i wywoływanych przez nie charakterystycznych objawów.

Czytaj na DOZ.pl o:

  1. J. Abbasi, COVID-19 and mRNA Vaccines—First Large Test for a New Approach, „JAMA”, nr 324(12), 2020.
  2. X. Han, P. Xu, Q. Ye, Analysis of COVID-19 vaccines: Types, thoughts, and application, „J Clin Lab Anal.” nr 35(9), 2021.
  3. J. Nasiłowski, Kiedy wymagana jest tlenoterapia i wentylacja mechaniczna w przebiegu COVID-19?, www.termedia.pl [online] https://www.termedia.pl/pulmonologia/Kiedy-wymagana-jest-tlenoterapia-i-wentylacja-mechaniczna-w-przebiegu-COVID-19-,44964.html [dostęp:] 13.06.2022.
  4. Z. Niknam, A. Jafari, A. Golchin i in., Potential therapeutic options for COVID-19: an update on current evidence, „Eur J Med Res.” nr 27(1), 2022.
  5. R. da Rosa Mesquita, L.C. Francelino Silva Junior, F.M. Santos Santana i in., Clinical manifestations of COVID-19 in the general population: systematic review, „Wien Klin Wochenschr.” nr 133(7–8), 2021.
  6. A. Szuster-Ciesielska. Co nas czeka po Omikronie? – komentarz ekspercki, www.umcs.pl [online] https://www.umcs.pl/pl/komentarze-eksperckie,22097,co-nas-czeka-po-omikronie-komentarz-ekspercki,112386.chtm [dostęp:] 13.06.2022.
  7. Charakterystyka produktu leczniczego Comirnaty, www.ema.europa.eu [online] https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/comirnaty-epar-product-information_pl.pdf [dostęp:] 13.06.2022.
  8. Charakterystyka produktu leczniczego Janssen, www.ema.europa.eu [online] https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/2021/20210311151284/anx_151284_pl.pdf [dostęp:] 13.06.2022.
  9. Charakterystyka produktu leczniczego Nuvaxovid, www.ema.europa.eu [online] https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/nuvaxovid-epar-product-information_pl.pdf [dostęp:] 13.06.2022.
  10. Charakterystyka produktu leczniczego Spikevax, www.ema.europa.eu [online] https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/spikevax-previously-covid-19-vaccine-moderna-epar-product-information_pl.pdf [dostęp:] 13.06.2022.
  11. Charakterystyka produktu leczniczego Vaxzevria, www.ema.europa.eu [online] https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/vaxzevria-previously-covid-19-vaccine-astrazeneca-epar-product-information_pl.pdf [dostęp:] 13.06.2022.
  12. Zarejestruj się na szczepienie przeciw COVID-19, www.gov.pl [online] https://www.gov.pl/web/szczepimysie/rejestracja [dostęp:] 13.06.2022.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij