Antybiotyk – podział, działanie, skutki uboczne stosowania antybiotyków. Jak przyjmować antybiotyk?
Piotr Gmachowski

Antybiotyk – podział, działanie, skutki uboczne stosowania antybiotyków. Jak przyjmować antybiotyk?

Antybiotyki to środki powszechnie stosowane w leczeniu zakażeń bakteryjnych, które działają, zabijając lub hamując rozwój komórek bakteryjnych. Istnieje wiele klas antybiotyków i różne mechanizmy ich działania. Jakie są rodzaje antybiotyków? O czym należy pamiętać w trakcie antybiotykoterapii.

Antybiotyk – co to jest? 

Antybiotyki to leki zwalczające infekcje bakteryjne poprzez zabijanie bakterii (działanie bakteriobójcze) lub spowalnianie i wstrzymywanie ich wzrostu (działanie bakteriostatyczne). Mechanizm działania antybiotyków jest różny, może on polegać na atakowaniu ściany komórki bakteryjnej lub błony otaczającej bakterie, zakłócaniu rozmnażania bakterii czy blokowaniu produkcji białka przez bakterie. 

Antybiotyki są związkami, które wykorzystuje się w terapii leczenia zakażeń drobnoustrojami chorobotwórczymi, a także w sytuacjach, w których należy podjąć działanie profilaktyczne, aby nie dopuścić do zakażenia bakteryjnego, np. przed zabiegami chirurgicznymi, u chorych z grup wysokiego ryzyka wystąpienia powikłań infekcyjnych.

Antybiotyki są lekami przepisywanymi na receptę. Warto pamiętać, iż recepta, na której przepisany jest antybiotyk do stosowania wewnętrznego (np. w tabletkach) lub parenteralnego (np. w postaci zastrzyku) ważna jest 7 dni od daty wystawienia lub od daty realizacji „od dnia”. 

Antybiotyki – podział 

Antybiotyki możemy podzielić ze względu na mechanizm działania. Na podstawie tego kryterium wyróżniamy: 

  • antybiotyki hamujące syntezę ściany komórki bakteryjnej (antybiotyki beta-laktamowe, antybiotyki glikopeptydowe, fosfomycyna, cykloseryna), 
  • antybiotyki hamujące syntezę białek bakteryjnych (aminoglikozydy, tetracykliny, makrolidy, linkozamidy, ketolidy),
  • antybiotyki uszkadzające funkcję oraz strukturę błon cytoplazmatycznych bakterii (polimyksyny, antybiotyki polienowe, daptomycyna).

Antybiotyki można także podzielić na antybiotyki bakteriostatyczne i bakteriobójcze. Antybiotyki bakteriostatyczne hamują rozwój bakterii (hamują ich namnażanie), natomiast antybiotyki bakteriobójcze zabijają komórki bakteryjne. Warto zwrócić uwagę na fakt, iż rodzaj aktywności antybiotyku może być zależny od osiągniętego stężenia leku. Istotnym jest także, iż niektóre antybiotyki mogą wykazywać działanie bakteriobójcze wobec jednych szczepów drobnoustrojów, natomiast działanie bakteriostatyczne wobec innych szczepów. 

Natomiast przyjmując kryterium budowy chemicznej, antybiotyki możemy podzielić m.in. na: 

  • antybiotyki beta-laktamowe,
  • aminoglikozydy, 
  • tetracykliny,
  • makrolidy,
  • linkozamidy, 
  • chloramfenikol, 
  • fusydany,
  • rifamycyny, 
  • antybiotyki peptydowe, 
  • antybiotyki glikopeptydowe, 
  • antybiotyki glikolipopeptydowe, 
  • antybiotyki glikolipodepsypeptydowe, 
  • ketolidy, 
  • streptograminy. 

Polecane dla Ciebie

Antybiotyk – działanie. Po ilu dniach działa antybiotyk? 

Działanie antybiotyku oraz efekt jego działania może być zależny od wielu czynników. Literatura fachowa, podejmując temat skuteczności leczenia zwraca uwagę na następujące czynniki, np.: 

  • osiągnięte stężenie leku w organizmie, 
  • czas utrzymywania się odpowiedniego stężenia leku w organizmie (powyżej odpowiedniej granicy), 
  • rodzaj infekcji. 

Dla niektórych antybiotyków korzystne dla przebiegu terapii jest podawanie mniejszych dawek leku, lecz częściej, natomiast dla innej grupy antybiotyków lepsze efekty terapeutyczne i korzyści przyniesie podawanie większych dawek leku w dłuższych odstępach czasu. Warto także wspomnieć o efekcie poantybiotykowym, jest to utrzymanie się działania hamującego wzrost bakterii, pomimo obniżenia stężenia antybiotyku w organizmie poniżej wartości MIC (ang. minimal inhibitory concentration), czyli najmniejszego stężenia hamującego wzrost bakterii. Oczywiście działanie oraz wynik działania leku jest uzależniony od stanu chorego oraz ciężkości zakażenia. 

Przyjmuje się, iż efekt działania antybiotyków bakteriobójczych jest widoczny szybciej niż rezultat po zastosowaniu antybiotyków bakteriostatycznych. Dlatego biorąc pod uwagę wymienione czynniki, istotną kwestią podczas antybiotykoterapii jest ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarskich oraz ustalonego dawkowania. 

Antybiotyk – działania niepożądane 

Po zastosowaniu antybiotyku mogą wystąpić działania niepożądane. Do najczęstszych skutków ubocznych antybiotyków zalicza się objawy ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, wymioty oraz mdłości) i wysypki skórne. Oprócz lekkich działań niepożądanych mogą wystąpić również: 

  • wysoka gorączka, 
  • bóle stawów,
  • upośledzenie czynności wątroby, 
  • rzekomobłoniaste zapalenie jelit, 
  • zaburzenia wchłaniania, 
  • wstrząs anafilaktyczny.

Poruszając temat działań niepożądanych antybiotyków, warto przytoczyć kilka przykładów. W niektórych przypadkach po podaniu antybiotyku z grupy penicylin półsyntetycznych w postaci preparatów domięśniowych może wystąpić działanie drażniące, natomiast po podaniu dożylnym tych leków – zakrzepowe zapalenie żył. Wankomycyna, będąca antybiotykiem glikopeptydowym, wykazuje działanie nefrotoksyczne (uszkadzające nerki) oraz ototoksyczne (uszkadzające słuch). Podobne działanie wykazują również antybiotyki aminoglikozydowe, oprócz działania uszkadzającego słuch oraz generującego zaburzenia czynności nerek, wykazują działanie toksyczne w stosunku do komórek wątroby oraz komórek nerwowych (generowanie bólów głowy). 

Antybiotyk – jak zażywać? 

Antybiotyk a probiotyki 

Podczas antybiotykoterapii warto pamiętać o przyjmowaniu probiotyków. Preparaty probiotyczne zaleca się stosować, zachowując odstęp (nawet kilkugodzinny) pomiędzy zażyciem antybiotyku. Bakterie probiotyczne są wykorzystywane w leczeniu i zapobieganiu ostrych biegunek, a także biegunek poantybiotykowych. O zażywaniu probiotyków podczas antybiotykoterapii powinny w szczególności pamiętać osoby, u których w przeszłości po zastosowaniu antybiotyków pojawiły się problemy ze strony przewodu pokarmowego. 

Antybiotyk a kawa, antybiotyk a alkohol – z czym nie łączyć antybiotyku? 

Stosując antybiotyki, powinno się je popijać wodą niegazowaną.

Antybiotyków nie zaleca się popijać kawą, sokiem, napojami gazowanymi, mlekiem czy kefirem. Zawarte w wymienionych produktach składniki, np. wapń oraz kofeina mogą wpływać niekorzystnie na proces wchłaniania antybiotyku oraz działanie leku.

Oczywiście podczas antybiotykoterapii nie należy spożywać alkoholu, między innymi ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych, np. drgawek, wymiotów oraz bólu głowy. 

  1. W. Janiec, Kompendium farmakologii, PZWL, Warszawa 2010, s.476-537. 
  2. W. Hryniewicz, Leki przeciwbakteryjne, „mp.pl” [online] https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.11.1., [dostęp:] 28.11.2020. 
  3. Ł. R. Nowak, Wybrane zagadnienia antybiotykoterapii zakażeń bakteryjnych u chorych na nowotwory złośliwe, „NOWOTWORY Journal of Oncology” 2016, nr 66, s. 222-233.
  4. D. Tsai, J. Lipman, J. A. Roberts, Pharmacokinetic/pharmacodynamic considerations for the optimization of antimicrobial delivery in the critically ill, „Curr Opin Crit Care” 2015, nr 21, 412–420.
  5. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków, „antybiotyki.edu.pl” [online] http://antybiotyki.edu.pl/pytania/pytania-dla-spoleczenstwa/, [dostęp:] 28.11.2020. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Leki przeciwwirusowe na grypę. Czym jest amantadyna, rymantadyna, oseltamiwir i zanamiwir?

    Najsilniejszymi lekami przeciwwirusowymi na grypę są: amantadyna, rymantadyna (leki starej generacji), oseltamiwir i zanamiwir (leki nowej generacji). Stosowane są jedynie na wskazanie lekarza, który tylko w uzasadnionych przypadkach wdroży leczenie tymi substancjami. Mają one charakter wirusostatyczny, a leczenie z ich udziałem trwa najczęściej 5. dni. Jakie są przeciwwskazania do stosowania leków przeciwwirusowych, jaki jest ich mechanizm działania oraz kiedy leki na grypę są skuteczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cynk – suplementacja, niedobory i nadmiar. Czy tabletki z cynkiem pomoga odzyskać węch i smak?

    Prawidłowy poziom cynku wynosi u osób dorosłych 11–18 µmol/l (70–120 µg/dl), natomiast u dzieci 11–24 µmol/l (70–160 µg/dl). Jego odpowiednia ilość pomaga zachować piękny wygląd skóry, włosów i paznokci. Cynk pełni bardzo istotne funkcje w metabolizmie komórkowym, wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego oraz działanie zmysłów smaku i węchu. Jakie jeszcze właściwości ma cynk, czy utrata powonienia przy COVID-19  to powód, dla którego warto go suplementować oraz czym jest cynk chelat aminokwasowy? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Tabletka „dzień po” – czym jest antykoncepcja awaryjna?

    Antykoncepcja awaryjna, potocznie nazywana tabletką „dzień po”, stosowana jest już po odbytym stosunku seksualnym, który był niezabezpieczony lub gdy inne zastosowane metody antykoncepcji okazały się niewystarczające. Ma ona na celu zapobiec zapłodnieniu przez blokowanie lub opóźnianie owulacji. Obecnie dostępne są dwa rodzaje tabletek „dzień po”. Czym się różnią? Jak działają? Czy można je dostać bez recepty?

  • Czym są beta-blokery i kiedy należy je stosować? Leki nowej generacji

    Efektem działania beta-blokerów jest m.in. zwolnienie akcji serca i jego kurczliwości, zmniejszenie zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen czy zmniejszenie ilości krwi, jaką podczas skurczu wyrzucają komory serca. W Polsce najczęściej rekomendowane przez lekarzy beta-blokery to: bisoprolol, metoprolol, nebiwolol. Beta-blokery są dopuszczone do leczenia nadciśnienia u kobiet w okresie ciąży, ponieważ uważane są za grupę leków stosunkowo bezpiecznych dla płodu.

  • Wazelina – jak działa?

    Wazelina od lat cieszy się popularnością wśród ludzi w każdym wieku ze względu na jej uniwersalne zastosowanie. W poniższym artykule omawiamy wszystkie zalety i właściwości wazeliny, a także sprawdzamy, czy jej stosowanie jest bezpieczne.

  • Czym są modulatory homocysteiny? Jak wpływa na zmęczenie i poziom hormonów?

    Homocysteina jest aminokwasem. Nieregulowany poziom tej cząsteczki sprzyja rozwojowi chorób układu krwionośnego u ludzi. Suplementy z modulatorami homocysteiny zawierają zazwyczaj witaminę B6, B12, kwas foliowy i betainę (trimetyloglicynę, TMG). Wyniki licznych badań naukowych wskazują, że regularne przyjmowanie przez minimum kilka tygodni modulatorów homocysteiny może przyczynić się do obniżenia nadmiernego poziomu homocysteiny we krwi.

  • Czy warto brać antyoksydanty w tabletkach, kroplach lub kapsułkach?

    Antyoksydanty w postaci tabletek to suplementy diety zawierające związki, które mogą pomóc w ochronie komórek organizmu przed uszkodzeniami powodowanymi przez wolne rodniki. Niektóre przykłady przeciwutleniaczy, które można znaleźć w postaci tabletek, to witaminy C i E, beta-karoten i selen. Przyjmowanie suplementów antyoksydacyjnych nie zawsze jest jednak zalecane. Zawsze zaleca się rozmowę z lekarzem przed przyjęciem jakichkolwiek suplementów diety.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij