×
DOZ.PL Darmowa
aplikacja
DOZ.pl
Zainstaluj

Działanie antybiotyków – co wpływa na tempo ich przyswajania przez organizm?

Antybiotyki to substancje pochodzenia naturalnego, produkowane przez jedne mikroorganizmy (bakterie i grzyby) w celu zahamowania rozwoju i eliminacji innych mikroorganizmów (chorobotwórczych). Zjawisko to, odkryte w latach 30-tych ubiegłego wieku przez Aleksandra Fleminga (penicylina), stanowiło przełom w dziedzinie medycyny i zapoczątkowało erę skutecznej walki z chorobami zakaźnymi.

Aktualnie mamy do dyspozycji szereg substancji pochodzenia naturalnego, półsyntetycznych i syntetycznych wykazujących działanie przeciwbakteryjne a także przeciwgrzybicze i przeciwpierwotniakowe. Należą one do różnych grup chemicznych i różnią się pod wieloma względami, jednak ich cel jest wspólny – zniszczyć drobnoustroje chorobotwórcze, nie wykazując przy tym większej toksyczności dla ludzi i zwierząt. Antybiotyki mogą działać bakteriostatycznie i grzybostatycznie, hamując rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych, lub bakterio- i grzybobójczo, zabijając je.

Dobór preparatu w antybiotykoterapii

Aby leczenie było skuteczne, lek musi zostać odpowiednio dobrany, to znaczy, że powinien być skierowany przeciwko konkretnej bakterii lub grupie drobnoustrojów. Jest to możliwe dzięki wykonywaniu odpowiednich badań diagnostycznych, takich jak posiew z moczu lub wymaz z gardła, w praktyce jednak są to działania podejmowane bardzo rzadko. Na wyniki czeka się zazwyczaj kilka dni, dlatego antybiotyk najczęściej dobierany jest na podstawie objawów klinicznych chorego i doświadczenia lekarza.

Odpowiednio dobrany lek to podstawa, ale by mógł on skutecznie działać stężenie terapeutyczne i czas, w jakim się ono utrzymuje w zakażonych tkankach, muszą być wystarczające. Zbyt wczesne przerwanie leczenia lub stosowanie zbyt małych dawek może skutkować nawrotem choroby i rozwojem szczepów bakterii antybiotykoopornych.

Skuteczność leczenia uzależniona jest m.in. od tego, czy pacjent stosuje jednocześnie inne leki i suplementy diety, czy przyjmuje leki w trakcie, czy po posiłku, jakie to są posiłki, czym popija leki oraz czy zachowuje odpowiednie odstępy pomiędzy kolejnymi dawkami leku.

Sposób podania antybiotyku

Najczęstszą formą podania antybiotyków stosowanych powszechnie w leczeniu zakażeń bakteryjnych i grzybiczych jest forma doustna (tabletki, kapsułki, zawiesiny). Aby lek podany doustnie mógł się wchłonąć z przewodu pokarmowego do krwiobiegu, musi najpierw ulec uwolnieniu z postaci, w jakiej został podany (tabletki i kapsułki). Dlatego niezmiernie ważny jest rodzaj i czas przyjęcia pokarmu oraz płynu użytego do popicia leku.

Wypełnienie żołądka treścią pokarmową może utrudniać proces uwalniania substancji czynnej, dlatego antybiotyki najczęściej podaje się na godzinę przed lub dwie godziny po posiłku. Wszystkie leki należy popijać czystą wodą.

Niektóre pokarmy i płyny mogą zwiększać lub zmniejszać wchłanianie leków poprzez:

  • absorpcję leku – tak działają pektyny zawarte w owocach, niektóre polisacharydy, białko a także błonnik pokarmowy i kwas cytrynowy (erytromycyna, benzylopenicylina);
  • kompleksowanie – produkty zawierające duże ilości jonów wapnia (mleko, sery, jogurty) lub jonów żelaza (sałata, szpinak, buraki) tworzą z tetracyklinami i fluorochinolonami trudno rozpuszczalne lub nierozpuszczalne kompleksy, zmniejszając wchłanianie tych leków o 50-90%;
  • wytrącanie leków – zawarte w herbacie i kawie garbniki (tanina) mogą powodować wytracanie leków z roztworu płynów trawiennych;
  • zmianę pH treści pokarmowej – soki owocowe, mięso, ryby, sery powodują zakwaszenie treści żołądkowo-jelitowej, podczas gdy dieta jarska powoduje jej alkalizację;
  • suplementy diety zawierające witaminy (C, E, B6, kwas foliowy) i minerały (wapń, magnez, cynk) mogą utrudniać wchłanianie antybiotyków tetracyklinowych.

W związku z powyższym warto zwrócić uwagę na to, jak stosować najpopularniejsze antybiotyki - przed, w trakcie czy po posiłku. Oto kilka przykładów:

  • Amoksycylina (Amotaks) – można podawać zarówno przed, w trakcie lub po posiłkach.
  • Penicylina fenoksymetylowa (Ospen) – tabletki podawać godzinę przed posiłkiem (nie rozgryzać). Zawiesinę można stosować niezależnie od posiłków.
  • Cefaklor (Ceclor) – tabletki o natychmiastowym uwalnianiu należy stosować na czczo, natomiast postaci o przedłużonym uwalnianiu trzeba zażywać z pożywieniem.
  • Doksycyklina (Unidox) – podawać z pokarmem ze względu na niekorzystny wpływ na przewód pokarmowy. Podczas zażywania unikać produktów mlecznych.
  • Azytromycyna (Sumamed) – tabletki można podawać z pożywieniem lub na czczo, natomiast kapsułki należy zażywać godzinę przed lub 2 godziny po posiłku.
  • Klarytromycyna (Klabax, Klacid) – można zażywać niezależnie od posiłków.
  • Cyprofloksacyna (Cipronex) – podawać niezależnie od posiłków. Należy unikać jednoczesnego przyjmowania antybiotyku z produktami mlecznymi i nie popijać go napojami wzbogaconymi w minerały, gdyż produkty te mogą zmniejszać wchłanianie cyprofloksacyny i zmniejszyć skuteczność leczenia.

Jak widać sposób przyjmowania leków przeciwbakteryjnych w odniesieniu do posiłków może być różny, dlatego warto jest dopytać o to lekarza lub farmaceutę. Informacja na temat interakcji z posiłkami znajduje się również w ulotce dołączonej do opakowania.


Podziel się: