Laktacyjny leksykon leków – leki dozwolone przy karmieniu piersią. Antybiotyki i leki bez recepty a karmienie piersią
Katarzyna Deptuła

Laktacyjny leksykon leków – leki dozwolone przy karmieniu piersią. Antybiotyki i leki bez recepty a karmienie piersią

Karmienie piersią to wyzwanie farmakologiczne dla farmaceuty i dla lekarza. Czy istnieją bezpieczne leki i zioła w okresie laktacji? Jest kilka reguł, którymi powinna kierować się kobieta karmiąca piersią, wybierając jakikolwiek lek, preparat czy zioło. Bowiem leki nie tylko mogą wpływać na regulację procesu laktacji (odpowiednio go pobudzać czy hamować), ale również mogą powodować działania niepożądane u dziecka.

Leki stosowane w okresie laktacji – gdzie szukać informacji? Laktacyjny leksykon leków prof. Hale’a

Leczenie w okresie ciąży czy karmienia piersią bywa wyzwaniem, ale farmakoterapia podczas laktacji jest możliwa. Należy jednak pamiętać, że w przypadku dużej części leków jest dość mocno ograniczona, a niektóre preparaty są wręcz zakazane. Podczas stosowanie leków należy wziąć pod uwagę co najmniej dwie rzeczy:

  1. Czy lek przenika do mleka i czy w efekcie jest ryzyko wystąpienia działań niepożądanych u dziecka karmionego mlekiem?
  2. Czy lek wpływa na laktację? Pobudza ją, bądź hamuje?
Źródłem wiedzy o możliwości stosowania leku w okresie laktacji jest ulotka, farmaceuta oraz lekarz. Alternatywę dla ulotki mogą stanowić dostępne bazy leków (http://www.kobiety.med.pl/leki/search.php, www.e-lactancia.org), w których określono bezpieczeństwo stosowania substancji czynnych w okresie karmienia piersią. 

Jedną z bardziej znanych klasyfikacji leków jest ta, stworzona przez FDA (Agencję Żywności i Leków, ang. Food and Drug Administration) dla kobiet ciężarnych. Leki w okresie laktacji również posiadają swój podział – to tzw. laktacyjny leksykon leków prof. Hale’a, zwany inaczej Kategoriami Ryzyka Laktacyjnego.

Leki w tej grupie podzielone zostały na pięć „klas” – od L1 do L5, gdzie L1 to substancje najbezpieczniejsze, a L5 – zakazane. Poniżej zestawienie 5 klas leków:

Kategoria

Przykładowe leki

L1 – najbezpieczniejsze

niektóre antybiotyki – amoksycylina, lek przeciwgrzybiczy – klotrimazol, leki przeciwbólowe – paracetamol i ibuprofen; hormony tarczycy, heparyna, insulina, loratadyna

L2 – bezpieczne

np. hydrokortyzon w podaniu miejscowym, leki przeciwgrzybicze – itrakonazol, ketokonazol; propranolol, acyklowir

L3 – prawdopodobnie bezpieczne

np. leki przeciwalergiczne – ketotifen, lewocytyryzyna; metamizol, bisoprolol

L4 – prawdopodobnie szkodliwe

np. lewodopa, kwas walproinowy, nitrogliceryna, klemastyna

L5 – szkodliwe

np. leki przeciwnowotworowe – anastrozol, winblastyna, cis–platyna; inne – izotretinoina, amiodaron; doksepina, zydowudyna

Jakie leki (substancje czynne) przenikają do mleka matki?

Należy pamiętać, że w mleku rozpuszczają się „tłuste substancje”,  niektóre leki słabo rozpuszczają się w wodzie i to właśnie one mogą osiągać wyższy poziom w matczynym mleku. Przenikanie leku do mleka jest również możliwe, gdy jego poziom w osoczu matki jest duży, a masa cząsteczkowa niska. Składniki przenikające do mleka powinny słabo wiązać się z białkami, a dobrze przechodzić do mózgu (przez tzw. barierę krew–mózg).

Kolejnym kryterium, które musi spełnić substancja to wysoka dostępność biologiczna. Istotne jest również czy lek szybko jest usuwany z organizmu. Niekiedy liczyć się trzeba z koniecznością tymczasowego zaprzestania karmienia dziecka mlekiem z piersi, np. w sytuacji, gdy wymagane jest podanie radiofarmaceutyku czy innego środka diagnostycznego do badania obrazowego. 

Dla określenia bezpieczeństw stosowanych leków, oprócz powyższej klasyfikacji L1–L5, stosuje również „Milk/Plasma Ratio” (M/P Ratio). Jest to wskaźnik pozwalający ocenić stosunek stężeń leku w mleku i w osoczu matki. Leki z M/P ratio poniżej 1 uznawane są za bezpieczne.

Powiązane produkty

Objawy występujące u niemowlaka po lekach z mleka matki

Lek w mleku matki może powodować różne działania niepożądane u dziecka, znaczenie ma również wiek malca – szczególnie zagrożone są tutaj niemowlęta do 2. miesiąca życia i wcześniaki. U dzieci mogą wystąpić takie objawy jak (jeśli lek trafił do mleka):

  • biegunki (po antybiotykach),
  • nadmierne uspokojenie czy senność (po antydepresantach czy lekach przeciwalergicznych).

Należy pamiętać, że leki najlepiej przyjmować po karmieniu, a na pierwsze objawy kataru czy kaszlu warto zastosować domowe sposoby. Gdy musimy sięgnąć po lek, lepiej wybrać preparat jednoskładnikowy, zamiast złożonego. Należy pamiętać, że zioła czy leki ziołowe również mogą znaleźć się w matczynym pokarmie. 

Lekami z wyboru do stosowania u matki karmiącej są:

  • leki z krótkim okresem półtrwania (czyli takie, które szybko znikają z organizmu), 
  • o dużej masie cząsteczkowej (tak by nie przechodziły do mleka, np. heparyna czy insulina),
  • substancje o niskiej dostępności biologicznej po podaniu doustnym dziecku,
  • składniki o wysokim stopniu wiązania z białkami.

Leki wpływające na laktację (leki hamujące laktację, tabletki na zatrzymanie laktacji, leki pobudzające laktację)

Mechanizmami, dzięki którym laktacja jest hamowana są: ograniczone wytwarzanie prolaktyny, hamowanie produkcji oksytocyny oraz bezpośredni wpływ na laktocyty. Lekiem ze wskazaniem do hamowania laktacji jest bromokryptyna. Negatywny wpływ na produkcję kobiecego mleka ma także kodeina (stosowana na suchy kaszel).

Wśród leków, które wpływają pozytywnie na laktację są tzw. antagoniści receptora dopaminowego, np. neuroleptyki. Wśród blokerów tego receptora znajdziemy również metoklopramid, który pobudza proces laktacji, a podstawowym jego wskazaniem jest łagodzenie wymiotów i nudności.

Leki przeciwbólowe a karmienie piersią – paracetamol i ibuprofen. Leki na przeziębienie przy karmieniu piersią

Obecnie powszechnie dostępne są złożone (kilkuskładnikowe) leki na przeziębienie – zawierają one połączenie różnych substancji – czegoś na katar i czegoś na kaszel – niestety większość tych dodatków jest przeciwwskazana w okresie laktacji. Substancje typu fenylefryna czy kodeina mogłyby wpływać niekorzystnie na ciśnienie dziecka czy ośrodek oddechowy. Kobiety w okresie laktacji powinny wybierać jednoskładnikowe preparaty, jak tabletki z ibuprofenem czy paracetamolem, działające przeciwbólowo i przeciwgorączkowo. Na inne dolegliwości warto sięgnąć po domowe sposoby walki z przeziębieniem, jak płukanie zatok (dozwolone dla kobiet karmiących czy w okresie ciąży), woda z solą czy napar z szałwii z garbnikami, które łagodzą stan zapalny.

Furagina a laktacja. Antybiotyki w karmieniu piersią

W okresie ciąży istnieje przeciwwskazanie dostosowania furaginy (furazydyny), m.in. w ostatnim trymestrze – ze względu na ryzyko niedokrwistości hemolitycznej. Podobnie jest w przypadku laktacji – nie zaleca się stosowania ze względu na przenikanie do mleka.

Antybiotykami uznanymi za bezpieczne do stosowania w karmieniu piersią są: penicyliny, cefalosporyny, makrolidy.

Leki te w małym stopniu przenikają do mleka, czego efektem jest mała szansa na wystąpienie u  dziecka objawów ze strony układu pokarmowego, przede wszystkim biegunki – antybiotyk „spożyty” z mlekiem matki może wpływać na florę jelitową (gdy jest zaburzona istnieje ryzyko wystąpienia luźnego stolca). Stosowanie antybiotyków podczas karmienia piersią może wiązać się także z ryzykiem zakażeń grzybiczych, np. aft w jamie ustnej dziecka.

Matka karmiąca przyjmująca antybiotyk powinna pamiętać o stosowaniu probiotyku.

Zioła a karmienie piersią – zioła niewskazane przy karmieniu piersią

W przypadku ziół matka karmiąca piersią spotka się z pewnymi ograniczeniami – niektóre zioła mogą hamować laktację, inne ją wzmagać.

Ziołem, które może hamować laktację jest m. in. szałwia stosowana doustnie. Płukanie jamy ustnej naparem z szałwii nie ma takiego działania. W okresie karmienia piersią niewskazany jest także podbiał – zawiera on alkaloidy pirolizydynowe, które w nadmiernych ilościach niekorzystnie wpływają na czynność wątroby. Nie zaleca się również stosowania morszczynu pęcherzykowatego (ze względu na zawartość jodu) oraz żeń–szenia.

Zioła, które bezpiecznie może stosować kobieta karmiąca to: lipa, rumianek, porost islandzki.
  1. K. Friese, K. Mörike, G. Neumann, A. Windorfer, Leki w ciąży i laktacji, MedPharm Polska, Wrocław 2010.
  2. J. Framm, M. Anschutz, E. Heydel i in., Profile działania leków. Substancje rekomendowane w opiece farmaceutycznej, MedPharm Polska, Wrocław 2007.
  3. R. Lauterbach, Stosowanie leków a karmienie piersią, „Pediatria po dyplomie” 2011, vol. 15, nr 6, s. 77–85.
  4. H. Szajewska, A. Horvath, A. Rybak, P. Socha, Karmienie piersią. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, „Standardy medyczne Pediatria” 2016, t. 13, s. 9–24.
  5. K. Kowol–Trela, J. Mijas, M. Nehring-Gugulska, Czy mleko matki zawsze jest bezpieczne dla dziecka? Farmakoterapia matki karmiącej,  „Postępy Nauk Medycznych” 2017, nr XXX(09), s. 500–503.
  6. M. Stolarczyk, Galaktogogi syntetyczne/farmakologiczne, www.farmaceuta-radzi.pl [online], https://farmaceuta-radzi.pl/galaktogogi-syntetycznefarmakologiczne/, [dostęp:] 22.12.2019.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Kaszel krtaniowy – objawy i leczenie szczekającego kaszlu u dzieci i dorosłych

    Krtaniowy kaszel, towarzyszący ostremu zapaleniu krtani, jest jednym z najbardziej charakterystycznych rodzajów kaszlu. W przypadku jego wystąpienia konieczny może być pilny kontakt z lekarzem, niekiedy również w ramach szpitalnego oddziału ratunkowego. Jak rozpoznać kaszel krtaniowy oraz jak wygląda jego leczenie?

  • SPF i PPD – co określają te współczynniki? Jak prawidłowo stosować kremy z filtrami przeciwsłonecznymi?

    Latem powinniśmy korzystać z preparatów zawierających filtry UV, które chronią przed oparzeniami słonecznymi, zapobiegają wczesnym oznakom starzenia się i zmniejszają ryzyko zachorowania na raka skóry. Jak one właściwie działają? Jak wybrać odpowiedni filtr przeciwsłoneczny? Co oznaczają symbole na etykietach?

  • Smart drugs – jak działają? Czy nootropy są bezpieczne?

    Ostatnio coraz głośniej o tzw. smart drugs. Są to leki nootropowe, stanowiące grupę niejednorodnych substancji pobudzających ośrodkowy układ nerwowy. Są one stosowane w leczeniu takich zaburzeń i chorób, jak ADHD, narkolepsja czy otępienie. Dzięki temu, że nootropy poprawiają zdolności poznawcze, m.in. pamięć i koncentrację, coraz więcej osób zaczęło stosować je bez wskazań medycznych. Czy to bezpieczna praktyka?

  • Zasady refundacji pieluchomajtek – aktualne wytyczne

    Nietrzymanie moczu lub kału dotyka wielu chorych, głównie osób starszych, z niepełnosprawnościami oraz chorobami nowotworowymi. Opieka nad pacjentem z tymi dolegliwościami generuje wysokie koszty. Dlatego warto znać zasady refundacji pieluchomajtek i innych wyrobów chłonnych: komu przysługuje, jak pozyskać zlecenie i gdzie je zrealizować. W artykule przedstawiamy najnowsze wytyczne.

  • Kolagen na stawy dla sportowców – jak wybrać najlepszy?

    Kolagen to białko budulcowe organizmu. Odgrywa ważną rolę w kontekście zdrowia naszych stawów. Sportowcy odbywający regularne i nierzadko niezwykle intensywne treningi powinni dbać o odpowiednią suplementację wspierającą regenerację organizmu. Kolagen jest jednym ze składników, które warto włączyć do regularnego spożycia. Jak działa kolagen na stawy? Ile kolagenu przyjmować, by wzmocnić stawy? Po jakim czasie suplementacji sportowcy zauważają wymierne efekty? Odpowiadamy!

  • Dlaczego warto się szczepić?

    Szczepienia są jednym z najważniejszych osiągnięć medycyny, które przyczyniły się do znacznego zmniejszenia liczby zachorowań i zgonów spowodowanych chorobami zakaźnymi. W dobie rozwijających się teorii spiskowych i dezinformacji warto zrozumieć, czym są szczepienia, jak działają i dlaczego są niezbędne dla zdrowia.

  • Problemy z żołądkiem a substancje naturalne. Dowody naukowe i innowacyjne podejście lecznicze

    Prawie każdemu z nas przynajmniej raz w życiu zdarzyło się doświadczyć niestrawności czy refluksu żołądkowo-przełykowego, charakteryzujących się bólem brzucha, trudnościami w trawieniu czy pieczeniem za mostkiem. Dwoma organami, których powyższy problem dotyczy w największym stopniu, są przełyk i żołądek.

  • INR testy do kontroli krzepliwości krwi – jak je wykonać? Cena, refundacja

    W styczniu 2024 roku wprowadzono do wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie aparaty i paski testowe do przeprowadzania testów diagnostycznych INR/PT. Wyroby te podlegają refundacji w przypadku pacjentów leczonych lekami przeciwzakrzepowymi z grupy antagonistów witaminy K oraz spełniających określone w rozporządzeniu kryteria. Testy INR do wykonania w warunkach domowych pozwalają w łatwy i szybki sposób monitorować terapię antykoagulantami takimi jak acenokumarol i warfaryna, co pozwala kontrolować prawidłowy zakres terapeutyczny dla pacjenta.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij