Czym jest wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja)? Jak udzielić pierwszej pomocy osobie z ciężką reakcją alergiczną?
Justyna Piekara

Czym jest wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja)? Jak udzielić pierwszej pomocy osobie z ciężką reakcją alergiczną?

Badania sugerują, że częstość występowania reakcji anafilaktycznych wzrosła w ostatnich latach. Dowiedz się, czym jest anafilaksja. Jak zapobiegać oraz udzielić pomocy w nagłym przypadku ciężkiej reakcji anafilaktycznej?

Co to jest anafilaksja? Co może ją wywołać?

Zgodnie z definicją Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej (ENACI), anafilaksja to ciężka, zagrażająca życiu reakcja nadwrażliwości natychmiastowej. Wyzwalacz powoduje, że układ odpornościowy nadmiernie reaguje i uwalnia strumień substancji chemicznych, mogących wywołać wstrząs anafilaktyczny, nagły spadek ciśnienia krwi i trudności w oddychaniu.

Czasami przyczyną anafilaksji są czynniki nieimmunologiczne, takie jak bezpośrednie uszkodzenie komórek tucznych i zasadochłonnych za sprawą działania skrajnych temperatur, wibracji czy środków kontrastowych podawanych podczas badań diagnostycznych.

Chociaż może wywołać ją każda substancja, w większości przypadków reakcja anafilaktyczna związana jest z alergią. Najczęściej dotyczy wiązania się immunoglobuliny IgE z alergenem – dochodzi wtedy do aktywacji receptorów FCERI w komórkach tucznych (mastocytach) i bazofilach, które uwalniają mediatory zapalne, takie jak np. histamina.

Pierwsze symptomy mogą wystąpić w bardzo krótkim czasie po ekspozycji na alergen (od kilku do kilkudziesięciu minut po zadziałaniu bodźca wyzwalającego), rozwijać się gwałtownie i prowadzić do utraty przytomności, niewydolności oddechowej lub zatrzymania akcji serca.

Alergeny doprowadzające do anafilaksji to m.in.:

  • leki,
  • wybrane pokarmy (np. owoce cytrusowe, orzeszki ziemne, orzechy, ryby, skorupiaki),
  • dodatki do żywności (np. glutaminian sodu, barwniki spożywcze),
  • jad owadów błonkoskrzydłych (np. pszczoły, osy, szerszenie),
  • rośliny trujące (np. sumak, bluszcz).

Typowe objawy anafilaksji to:

  • obrzęk ust,
  • obrzęk języka,
  • obrzęk gardła,
  • trudności w oddychaniu,
  • reakcje skórne (pokrzywka, świąd, zaczerwienienie).
  • nudności,
  • wymioty,
  • zawroty głowy,
  • przyspieszone bicie serca,
  • słaby puls.

Czynniki podwyższonego ryzyka anafilaksji to:

  • alergie,
  • astma oskrzelowa,
  • wcześniejsze doświadczenie anafilaksji,
  • choroby układu krążenia,
  • mastocytoza – nieprawidłowe nagromadzenie pewnego rodzaju białych krwinek.

Jak zapobiegać anafilaksji?

Unikaj substancji, które powodują ciężką reakcję alergiczną, noś bransoletkę informującą, na które z nich jesteś uczulony. Jeśli masz alergie pokarmowe, uważnie czytaj etykiety spożywanych produktów. Jedząc poza domem, dowiedz się dokładnie, jakie składniki zawiera danie. Jeśli jesteś uczulony na jad owadów, zachowaj ostrożność, gdy pojawiają się w pobliżu. Noś ubranie z długimi rękawami.

Na wszelki wypadek miej zawsze przy sobie automatyczny wstrzykiwacz epinefryny, która przeciwdziała substancjom wytwarzanym podczas reakcji alergicznej. 

Co robić, gdy ktoś doświadcza anafilaksji?

  1. Zapytaj poszkodowanego czy ma przy sobie ampułko-strzykawkę z epinefryną. W razie potrzeby podaj lek.
  2. Jak najszybciej należy przerwać działanie czynnika powodującego reakcję alergiczną (np. usunąć żądło). 
  3. Osoba poszkodowana powinna położyć się na plecach, na wznak. Jeżeli jest to konieczne, pomóż rozluźnić ubranie, aby ułatwić jej oddychanie.
  4. Jeżeli zauważysz, że osoba poszkodowana doświadcza poważnych objawów reakcji anafilaktycznej, zadzwoń po pomoc na numer 112.
  5. Jeśli pojawią się wymioty lub dojdzie do utraty przytomności, przewróć osobę poszkodowaną na bok. Pozostań z nią do momentu przyjazdu pogotowia ratunkowego. 
  6. W przypadku, gdyby przestała oddychać, przystąp do wykonywania resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO).

Po ustaniu objawów anafilaksji zwykle konieczne jest monitorowanie w szpitalu przez kilka godzin, ponieważ niektóre przypadki mieć charakter dwufazowy – objawy mogą powrócić. W przypadku ciężkiego wstrząsu anafilaktycznego chory może wymagać dodatkowego leczenia, które może obejmować:

  • tlenoterapię,
  • intubację w celu ułatwienia oddychania,
  • wstrzyknięcie beta-mimetyku w celu zmniejszenia obrzęku dróg oddechowych,
  • podania leków przeciwhistaminowych i kortykosteroidów w celu zmniejszenia nasilenia reakcji alergicznej i zmniejszyć obrzęk,
  • podanie wazopresyny (adiuretyny), która powoduje skurcz naczyń krwionośnych i podnosi ciśnienie krwi.
  1. Anaphylactic shock: what you should know, “webmd.com” [online], https://www.webmd.com/allergies/anaphylactic-shock-facts, [dostęp:] 10.05.2021.
  2. Anaphylaxis, “mayoclinic.org” [online], ttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/anaphylaxis/symptoms-causes/syc-20351468, [dostęp:] 10.05.2021.
  3. What are the symptoms of anaphylactic shock?, “medicalnewstoday.com” [online], https://www.medicalnewstoday.com/articles/321118, [dostęp:] 10.05.2021.
  4. A. Pietrangelo, Allergic reaction first aid: what to do, “healthline.com” [online], https://www.healthline.com/health/allergies/allergic-reaction-treatment, [dostęp:] 10.05.2021.
  5. P. Lachowska-Kotowska, A. Grzywa-Celińska, Anafilaksja – rozpoznawanie i leczenie w praktyce lekarskiej, „Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu” 2013, nr 19 (2), s. 99–102. 
  6. E. Simons, Anaphylaxis, „The Journal of Allergy and Clinical Immunology” 2010, nr 125, s. 161-S181, [online] doi:10.1016/j.jaci.2009.12.981, [dostęp:] 10.05.2021.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Guzki śpiewacze (krzykaczy) – czym są guzki na strunach głosowych?

    Guzki na strunach głosowych to przypadłość, która dotyka osób pracujących głosem: nauczycieli, trenerów czy śpiewaków. Mogą też pojawić się u dzieci. Guzki krzykaczy (głosowe, śpiewacze) objawiają się zmianą głosu, chrypką oraz bólem gardła lub szyi. Na czym polega leczenie guzków na strunach głosowych? W jaki sposób można zapobiegać ich powstawaniu?

  • Mięśniaki macicy – przyczyny, objawy, leczenie, operacja niezłośliwego nowotworu macicy

    Mięśniaki macicy są najczęstszymi niezłośliwymi nowotworami kobiecych narządów rodnych, mogą one dotyczyć nawet co czwartej kobiety w wieku rozrodczym. Mięśniaki w macicy pomimo łagodnego charakteru mogą być przyczyną niepokojących i uciążliwych objawów, które, w dużej mierze, zależą od rodzaju i wielkości, jaką osiągną. Ich rozpowszechnienie w populacji oraz konsekwencje zdrowotne sprawiają, iż są jedną z częstszych przypadłości spotykanych w praktyce ginekologicznej. Jakie są przyczyny powstawania mięśniaków? Jak wygląda diagnostyka oraz leczenie?

  • Warianty SARS-CoV-2 – które z nich są największym zagrożeniem?

    Istnieje wiele zidentyfikowanych podtypów koronawirusa SARS-CoV-2. Które warianty stanowią największe potencjalne zagrożenie dla naszego zdrowia? Czym są tzw. warianty zainteresowania (VOI) i warianty budzące obawy (VOC)?

  • Zwyrodnienie stawów – przyczyny, objawy, leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów

    Zwyrodnienie stawów (inaczej osteoartroza lub artoza) to powszechnie występujące schorzenie układu ruchu, w przebiegu którego dochodzi do uszkodzenia tkanek budujących staw. Konsekwencją choroby zwyrodnieniowej stawów jest przedwczesne starzenie się struktur stawowych prowadzące do niepełnosprawności. Jakie są przyczyny zwyrodnienia stawów? Jak przebiega leczenie?

  • Czym jest atropina? Czy pomaga na nadpotliwość?

    Powszechnie kojarzona z rozszerzaniem źrenic w gabinecie okulistycznym – atropina, to tak naprawdę bardzo silna substancja, która ma wielokierunkowe działanie, które stymuluje pracę całego organizmu, wypływając m.in. na przyspieszenie akcji serca, działając przeciwwymiotnie, hamując wydzielanie potu i łez. Jakie nie są przeciwwskazania do stosowania atropiny i czy pomaga na nadmierne pocenie się? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Efekt placebo – na czym polega? Czy placebo może być skuteczne?

    Efekt placebo występuje, gdy obserwuje się poprawę stanu klinicznego pacjenta, pomimo że osoba ta nie jest poddawana aktywnemu leczeniu. Naukowcy nie rozumieją jeszcze dokładnie, jak i dlaczego ten efekt występuje. Na ten temat powstało kilka teorii. Według najnowszych naukowych doniesień efekt placebo może pomóc skutecznie redukować dolegliwości bólowe, które towarzyszą wielu schorzeniom. Trwają prace, które mają na celu dokładniejsze poznanie mechanizmów wywołujących to zjawisko.

  • Nocebo – co to jest? Dlaczego efekt nocebo jest wyzwaniem dla klinicystów?

    Negatywne nastawienie pacjenta do stosowanej terapii może zaowocować efektem nocebo. Badania naukowe potwierdziły, że może on mieć realny wpływ na wyniki badań oraz proces leczenia pacjenta. Jak może objawiać się efekt nocebo? W jaki sposób można zminimalizować skutki tego zjawiska?

  • Whiplash (uraz biczowy) – przyczyny, objawy, leczenie, fizjoterapia

    Zderzenie aut lub nagłe hamowanie pojazdu powodują niekontrolowane odgięcie głowy w tył, po którym następuje gwałtowne kompensacyjne zgięcie jej w przód – ruch ten przypomina uderzenie biczem, stąd inna nazwa whiplash – uraz smagnięcia biczem. Może dojść wówczas do naderwania mięśni, naderwania więzadeł, uszkodzenia krążka międzykręgowego, nerwów czy ścięgien. Objawy, które się wówczas pojawiają to silny ból szyi, ograniczenie ruchomości, drętwienie kończyn górnych, ból głowy, barku, pleców.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij