Astma – przyczyny, objawy, leczenie astmy oskrzelowej
Katarzyna Makos

Astma – przyczyny, objawy, leczenie astmy oskrzelowej

Astma oskrzelowa to przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych, która prowadzi do niekontrolowanego skurczu oskrzeli. Objawy astmy to m.in. świszczący oddech, duszność, uporczywy, męczący kaszel. Objawy te mają zmienną częstość i nasilenie, mogą być powodowane przez różne czynniki. Jakie przyczyny rozwoju choroby? Co robić w przypadku nagłego ataku astmy?

Astma – charakterystyka schorzenia. Rodzaje astmy

Astma (dychawica oskrzelowa) jest wieloczynnikową, heterogenną chorobą charakteryzującą się przewlekłym zapaleniem w obrębie oskrzeli oraz zmiennym nasileniem objawów. Pod wpływem bodźca (np. alergen, wirus, bakteria) komórki układu immunologicznego (makrofagi, mastocyty) pobudzane są do uwalniania różnych czynników zapalnych, tj. histaminy, prostaglandyny, leukotrieny, interleukiny. Substancje te powodują skurcz oskrzeli, pogrubienie ich błony śluzowej i nadmierne wydzielanie śluzu przez nią, zwiększoną przepuszczalność nabłonka naczyń krwionośnych, a także pobudzenie innych komórek układu odpornościowego. 

Przy przedłużającym się stanie zapalnym dochodzi do trwałej przebudowy dróg oddechowych (włóknienie, przerost mięśni gładkich, fibroblastów, komórek błony śluzowej). Proces ten zwany jest remodelingiem i prowadzi do utrwalenia obturacji oskrzeli. 

Astma to jedna z najczęstszych chorób przewlekłych układu oddechowego i szacuje się, że choruje na nią 340 mln ludzi na świecie. U dzieci do okresu dojrzewania częściej dotyczy chłopców, u dorosłych występuje z większą częstością u płci żeńskiej. Astmę ze względu na etiologię można podzielić na:

  • alergiczną (atopową) – najczęściej u dzieci i młodych dorosłych (80%); czynnikiem wyzwalającym jest alergen (najczęściej alergeny wziewne); może jej towarzyszyć inna choroba o tle atopowym (AZS, alergiczny nieżyt nosa, alergiczne zapalenie spojówek), 
  • niealergiczną (nieatopową) – częściej u dorosłych; najprawdopodobniej w przebiegu nieprawidłowej odpowiedzi układu immunologicznego na zapalenia wirusowe lub bakteryjne. 

Astma oskrzelowa – czynniki ryzyka zachorowania i przyczyny zaostrzeń

Wystąpienie choroby może być uwarunkowane osobniczo (określona predyspozycja genetyczna – wywiad rodzinny dodatni w kierunku alergii, nadreaktywności oskrzeli, płeć żeńska, rasa czarna, otyłość) lub środowiskowo (zanieczyszczenia środowiska – w tym dym tytoniowy, zwiększona ekspozycja na alergeny – także substancje chemiczne w miejscu pracy, dieta, przebyte infekcje wirusowe w dzieciństwie).

Zaostrzenia mogą występować nagle i gwałtownie lub rozwijać się stopniowo. Najczęstszą przyczyną napadów astmy są infekcje dróg oddechowych i duże narażenie na alergeny (sezon grzewczy w przypadku roztoczy kurzu domowego, sezonowość pyleń roślin, duża wilgoć w przypadku zarodników pleśni, ekspozycja w pracy).

Mogą być wyzwalane także przez wysiłek fizyczny, silne emocje, zmianę temperatury otoczenia, zanieczyszczenia powietrza (smog, dym tytoniowy), leki (B-blokery, kwas acetylosalicylowy, NLPZ), alergeny pokarmowe (sztuczne barwniki, konserwanty). Na przebieg choroby źle wpływa także nieodpowiednie leczenie i brak pełnej kontroli objawów astmy, niski status ekonomiczny chorego, choroby współtowarzyszące (otyłość, przewlekły nieżyt nosa i zatok, inne choroby dróg oddechowych). 

Powiązane produkty

Astma – objawy

Obturacja oskrzeli objawia się głównie dusznością – w przypadku astmatyków ma ona zmienne nasilenie, jest napadowa, głównie wydechowa, często występuje w nocy i nad ranem. Jest subiektywnym odczuciem braku powietrza, niektóre osoby mogą określać ją jako ucisk w klatce, zwiększoną męczliwość i osłabienie. Może jej towarzyszyć świszczący oddech, a w badaniu fizykalnym osłuchowo nad płucami są słyszalne świsty. O jej nasileniu pośrednio mówi poziom utlenowania hemoglobiny/saturacji krwi (mierzony pulsoksymetrem). W przebiegu astmy można też zaobserwować suchy kaszel, głównie w nocy i nad ranem, także po wysiłku – u dorosłych rzadko jako izolowany objaw.

Astma – rozpoznanie

W rozpoznaniu astmy ważne jest występowanie charakterystycznych objawów choroby oraz potwierdzenie zmiennej obturacji oskrzeli w badaniach czynnościowych układu oddechowego (spirometria i próba rozkurczowa). U pacjentów pediatrycznych sytuacja się komplikuje – małe dzieci nie są zdolne do wykonania takich badań ze względu na brak współpracy, zazwyczaj można je przeprowadzić u dzieci powyżej 5.-6. roku życia. Z tego względu u dzieci <5 r.ż. rozpoznanie stawiane jest na podstawie wywiadu (min. 3-4 epizody obturacji oskrzeli), wykluczenia innych przyczyn oraz dobrej odpowiedzi na leczenie przeciwastmatyczne. 

U dorosłych i starszych dzieci wykonuje się badanie spirometryczne – jest ono nieinwazyjne i polega na wykonywaniu spokojnych lub natężonych oddechów, dzięki czemu możliwa jest ocena objętości i pojemności płuc oraz przepływu powietrza przez oskrzela.

Do określenia, czy obturacja (czyli ograniczenie przepływu powietrza w drogach oddechowych) jest odwracalna, służy tzw. próba rozkurczowa. Polega na porównaniu wskaźników spirometrycznych przed i po podaniu leku rozszerzającego oskrzela (salbutamolu).

Astma oskrzelowa – leczenie

Intensyfikacja i dobór leczenia są uzależnione od stopnia nasilenia choroby, a także, w przypadku dzieci, od wieku. 

Podstawą leczenia astmy są leki wziewne. Pacjent zażywa je przy pomocy inhalatorów – MDI (inhalator ciśnieniowy) lub DPI (inhalator suchego proszku), u młodszych dzieci pomocne są także komory inhalacyjne. 

U najmłodszych lub osób bez kontaktu, niewspółpracujących, możliwe jest podanie leków w nebulizacji. Po każdej inhalacji sterydów wziewnych należy pamiętać o wypłukaniu jamy ustnej (profilaktyka grzybicy).

W terapii astmy wykorzystuje się leki:

  • podtrzymujące, kontrolujące przebieg choroby – należą do nich sterydy wziewne (GKS), długodziałające β2-mimetyki (LABA > 4. roku życia – formoterol, salmeterol), tiotropium (> 6. roku życia), leki przeciwleukotrienowe (LTRA > 6. miesiąca życia – montelukast).
  • doraźne (tzw. objawowe) – stosowane krótkotrwale, w przypadku nagłego skurczu oskrzeli i napadu duszności: krótkodziałające β-mimetyki (SABA-salbutamol, fenoterol), krótkodziałające antycholinergiki (> 6. roku życia – bromek ipratropium). 

Według najnowszych wytycznych GINA 2020 zawsze w przypadku konieczności zażycia SABA, leki te muszą być podane razem z wziewnymi sterydami, nie można stosować ich jako jedynej terapii. W przypadku zaostrzeń czasami istnieje konieczność włączenia doustnych GKS. 

W przypadku ciężkiej, słabo kontrolowanej astmy istnieje możliwość zastosowania leków biologicznych. Są to takie substancje, jak: omalizumab, mepolizumab, benralizumab, dupilumab,. Są to przeciwciała monoklonalne wiążące odpowiednio: przeciwciała IgE, interleukiny IL-5, IL-4. Jeśli razem z astmą współistnieje alergia, to korzystne może być także leczenie przeciwalergiczne, w tym swoista immunoterapia alergenowa (czyli tzw. odczulanie). Ważne jest także unikanie ekspozycji na alergeny.

Atak astmy – postępowanie

W przypadku napadu astmy konieczne jest przede wszystkim zażycie leku rozszerzającego oskrzela (formoterol, salbutamol, fenoterol, bromek ipratropium) w dawce ustalonej wcześniej z lekarzem prowadzącym. W przypadku ciężkiego przebiegu lub braku poprawy po zastosowanym leczeniu, konieczna jest jak najszybsza konsultacja z lekarzem.

Jeśli doszło do obniżenia saturacji krwi (SpO2 <92%) i rozwijającego się niedotlenienia organizmu konieczne będzie podanie tlenu. Chory jest wtedy senny, splątany, ma przyspieszony oddech oraz zwiększone tętno, rozwija się sinica ośrodkowa (zasinienie wokół ust). 

  1. Rekomendacje postępowania w astmie wczesnodziecięcej dla lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej – KOMPAS POZ, „Family Medicine and Primary Care Review” 2016, t. 18, nr 2, s. 181-192.
  2. Global Strategy for Asthma Management and Prevention (GINA), Update 2020, “ginasthma.org” [online], https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2020/06/GINA-2020-report_20_06_04-1-wms.pdf.
  3. Bręborowicz A. Lis G., Niżankowska-Mogilnicka E. i in., Rozpoznawanie i leczenie astmy u dzieci, „Medycyna Praktyczna” 2020, nr 4(130), s.49-73.
  4. P. Gajewski, A. Szczeklik, Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2016, s. 690-704.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij