Komar, który wywołuje malarię
Barbara Bukowska

Malaria – czy to śmiertelna choroba? Szczepienia, leczenie

Malaria to groźna choroba zakaźna, na którą narażone są przede wszystkim osoby podróżujące do krajów tropikalnych – w tym zwłaszcza do Afryki. Warto zatem wiedzieć, jak uchronić się przed malarią, jakie środki zapobiegawcze wdrożyć, oraz jakie są możliwości leczenia i rokowania, w przypadku zapadnięcia na tę niebezpieczną chorobę.

Malaria, nazywana inaczej zimnicą, jest chorobą zakaźną. Wywołują ją pierwotniaki z rodzaju zarodźców (Plasmodium), choć objawy mogą być mylone z innymi chorobami powodowanymi przez bakterie czy wirusy.

Malaria – w jaki sposób wygląda zarażenie

Zarazić się malarią można w wyniku ukłucia przez samicę komara z rodzaju widliszków (Anopheles), które przenoszą malarię. Wraz ze śliną owada do krwiobiegu człowieka przedostają się zarodźce malarii w stadium sporozoitów i w ten sposób rozpoczyna się bezpłciowa faza cyklu rozwojowego Plasmodium – schizogonia. Część sporozoitów zostaje zniszczona przez układ odpornościowy gospodarza, pozostałe trafiają do wątroby. Tam dojrzewają i po 1–2 tygodniach przechodzą w stadium schizonta. Schizonty po wielokrotnych podziałach pękają, uwalniając merozoity, które atakują czerwone krwinki i przechodzą w kolejny etap cyklu rozwojowego – schizogonię krwinkową.

Dojrzałe schizonty ulegają zniszczeniu i uwalniają kolejne merozoity, które ponownie atakują erytrocyty – cykl schizogonii krwinkowej powtarza się. Po kilkunastu cyklach krwinkowych z części merozoitów powstają gametocyty męskie i żeńskie (postacie płciowe). Po ukłuciu i wessaniu z krwią przez komara Anopheles rozpoczyna się część płciowa (sporogonia) cyklu rozwojowego zarodźca malarii, w wyniku której powstają sporozoity.

Jakie objawy daje malaria?

Objawy malarii występują po okresie wylęgania choroby, na który składa się schizogonia wątrobowa i jeden cykl schizogonii krwinkowej. W zależności od gatunku Plasmodium wywołującego malarię trwa on od 7 do 50 dni. Objawy pojawiają się w trzech charakterystycznych fazach:

  • faza zimna, której towarzyszą uczucie zimna i dreszcze;
  • faza gorąca, dla której charakterystyczne są napady gorączki powyżej 40ºC, suchość skóry i błon śluzowych, zaburzenia neurologiczne i bóle brzucha;
  • faza ustępowania objawów, dla której typowe są gwałtowny spadek temperatury i zimne poty.

Napady gorączki występują w stałych odstępach czasowych: co 48 godzin w przypadku malarii wywoływanej przez zarodźca ruchliwego lub owalnego (nazywanej łagodną trzeciaczką) oraz co 72 godziny w przypadku malarii wywołanej przez zarodźca pasmowego (zwanej czwartaczką).

W zarażeniu zarodźcem sierpowatym napady gorączki są nieregularne. Ta postać choroby nazywana jest malarią tropikalną lub złośliwą trzeciaczką.

Do zarażenia się chorobą dochodzi w wyniku kontaktu z pasożytem – najczęściej na skutek ukąszenia komara przenoszącego malarię, jednak należy pamiętać, że zaraźliwy może być też kontakt uszkodzonej skóry z krwią osoby chorej na malarię.

Polecane dla Ciebie

Czy malaria jest śmiertelna? Rokowania w przypadku malarii

Dzięki szybkiemu włączeniu odpowiedniego leczenia w większości przypadków malaria jest uleczalna. Niestety, u chorych z ciężką postacią malarii tropikalnej śmiertelność jest na poziomie nawet 20% – i to mimo wdrożenia intensywnej terapii.

Objawami stanowiącymi bezpośrednie zagrożenie życia w przypadku malarii są:

  • śpiączka,
  • ogniskowe uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (malaria mózgowa),
  • ciężka niedokrwistość,
  • niewydolność wielonarządowa,
  • wstrząs i kwasica.

Gdzie występuje malaria?

Malaria jest chorobą powszechnie występującą w wielu krajach tropikalnych i subtropikalnych, szczególnie dotknięte są kraje afrykańskie położone na południe od Sahary (m.in. Tanzania i Zanzibar, Rwanda czy Czad). Szacuje się, że narażonych na zachorowanie jest około miliarda ludzi. W większości obszarów malaria stanowi zagrożenie przez cały rok.

Rejonami wolnymi od zimnicy są tereny położone powyżej 3000 m n.p.m., gdzie panują warunki uniemożliwiające przeżycie komarom roznoszącym chorobę.

Liczba zachorowań na malarię w Polsce nie przekracza 50 przypadków rocznie. Od 50 lat są to przypadki przywlekane przez osoby powracające z podróży w rejony endemicznego występowania malarii.

Szczepienia na malarię i profilaktyka – jak chronić się przed malarią?

Badania nad szczepionką na malarię trwają od kilku dziesięcioleci. W 2018 r. preparat o nazwie RTS,S został poddany masowym badaniom w populacji dzieci poniżej 2. roku życia z krajów Afryki Środkowej. Działanie to miało charakter pilotażowy – mimo obiecujących danych brak informacji na temat wprowadzenia masowych szczepień.

Szczepienia były badane w grupie dzieci, gdyż to one stanowią 80% ofiar śmiertelnych malarii. Docelowo szczepienie ma chronić miejscową ludność krajów tropikalnych; szczepienia dla turystów są perspektywą odleglejszą.

Należy pamiętać jednak, że szczepienia to nie jedyna możliwość profilaktyki malarii. Zalecanymi działaniami ochronnymi są także:

  • chemioprofilaktyka (regularne przyjmowanie leków przeciwmalarycznych: atowakwon lub prokwanil, doksycyklina, meflochina lub chlorochina);
  • środki ochrony osobistej (moskitiery, repelenty, odzież chroniąca przed ukąszeniami komarów);
  • zakładanie siatek ochronnych w oknach i otworach wentylacyjnych;
  • unikanie przebywania na zewnątrz w godzinach największej aktywności komarów (od zmierzchu do świtu).

Malaria – sposoby leczenia. Jak długo leczy się malarię?

Leczenie malarii polega na podawaniu preparatów działających przeciwko zarodźcom malarii. Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje leczenie skojarzone oparte na kilku lekach o różnych mechanizmach działania. Jest to tzw. postępowanie ACT (z ang. artemisinin-based combination therapies) i ma na celu minimalizowanie ryzyka rozwoju lekooporności zarodźców malarii na pochodne artemizyny.

Jeśli chory przyjmował chemioprofilaktykę, a mimo to doszło do zarażenia, w schemacie leczniczym należy zastosować inne leki. Oprócz leków przeciwmalarycznych ważne jest również leczenie wspomagające: leki przeciwgorączkowe i przeciwdrgawkowe, a także kroplówki nawadniające.

Protokół ACT stosowany jest w lżejszych postaciach choroby. W ciężkich zakażeniach, wywoływanych przede wszystkim przez zarodźca sierpowatego, konieczna jest hospitalizacja i podawanie leków przeciwmalarycznych drogą dożylną, a czasami wdrożenie wspomagania oddechu czy pracy nerek oraz przetaczanie środków krwiopochodnych.

Leczenie łagodniejszych postaci malarii trwa około jednego tygodnia, jednak czas ulega znaczącemu wydłużeniu w przypadku wystąpienia powikłań.

  1. J. Czepiel, S. Goldman, Szlauer-Stefańska A. i in. Delay in diagnosis and treatment of patients with cases of imported malaria in Poland – one center’s experience, Family Medicine & Primary Care Review" 19(2), 2017.
  2. M.S. Datoo, M.H. Natama, A. Somé i in., Efficacy of a low-dose candidate malaria vaccine, R21 in adjuvant Matrix-M, with seasonal administration to children in Burkina Faso: a randomised controlled trial, Lancet" 397(10287), 2021.
  3. K. Korzeniewski. Postępy w leczeniu i profilaktyce malarii, Lekarz wojskowy" 3, 2013.
  4. Światowa Organizacja Zdrowia. World Malaria Report 2021 [online], https://www.who.int/publications/i/item/9789240040496, [dostęp:] 30.05.2022 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba Gravesa-Basedova – objawy, rozpoznanie, leczenie

    Do tej pory nie udało się ustalić etiopatogenezy choroby Gravesa-Basedova, wiadomo jedynie, że jest chorobą autoimmunologiczną. Występuje zdecydowanie częściej u kobiet (około 10 razy częściej), co z kolei może sugerować wpływ estrogenów na rozwój schorzenia. Ponadto zaobserwowano, że choroba częściej rozwija się po silnych sytuacjach stresowych.

  • Kompresjoterapia – czym jest i na czym polega?

    Choroby naczyń żylnych to jedne z częstszych dolegliwości dotyczących głównie kończyn dolnych. W ich leczeniu przychodzi nam z pomocą kompresjoterapia, czyli inaczej zwana terapia uciskowa. Na czym ona polega?

  • Gęsta, lepka krew – przyczyny, objawy, leczenie

    Krew składa się z wyspecjalizowanych komórek, przeciwciał, czynników krzepnięcia i substancji w niej przenoszonych, m.in hormonów, lipidów, białek i glukozy. Stężenie tych składników wpływa na gęstość i lepkość krwi, a równowaga między nimi pozwala na jej poprawne krążenie. Jak rozpoznać zbyt gęstą krew?

  • Mielofibroza – przyczyny, leczenie

    Mielofibroza zaliczana jest do nowotworów szpiku kości, najrzadszych wśród wszystkich chorób mieloproliferacyjnych. Rozwija się długo i podstępnie, początkowo nie dając specyficznych objawów. Jakie są jej symptomy? W jaki sposób leczy się mielofibrozę?

  • Zespół popunkcyjny – na czym polega?

    Zespół popunkcyjny jest następstwem nakłucia lędźwiowego, którego dokonuje się podczas diagnostyki zakażeń ośrodkowego układu nerwowego. Pomimo że punkcja jest zabiegiem całkowicie bezpiecznym, to istnieje jednak ryzyko pojawienia się nieprzyjemnych objawów utrzymujących się najczęściej od 2 do 3 dni.

  • Wirus Epsteina-Barr (EBV) – objawy i leczenie

    Jednym z członków dużej rodziny wirusów z rodzaju Herpes jest wirus Epsteina-Barr (EBV). Co ciekawe, jest jednym z tych patogenów, które u ludzi występują najczęściej i na ogół nie manifestują się pod postacią specyficznych objawów. Mimo to EBV może przyczynić się do rozwoju poważnej choroby, jaką jest mononukleoza zakaźna.

  • Rak okrężnicy – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

    Rak okrężnicy jest drugim co do częstości nowotworem oraz drugą przyczyną zgonu w krajach zachodnich, a niestety ilość zachorowań na ten typ raka wciąż rośnie. Dlatego najważniejsza jest profilaktyka lub wczesne wykrycie, które zapewnia wysoką wyleczalność. Pierwsze symptomy raka okrężnicy są nietypowe i zależą od jego lokalizacji. Jak objawia się rak okrężnicy? Jak mu zapobiec?

  • Hemolakria – co powoduje krwawe łzy?

    Hemolakria jest wyjątkowo rzadkim schorzeniem, w związku z tym literatura na jej temat jest ograniczona, a częstość występowania w zależności od określonej płci, rasy lub wieku nie jest znana. Krwawe łzy, choć początkowo szokujące, często są nieszkodliwe i ustępują samoistnie bez powikłań. Niemniej każda osoba, u której pojawi się krwawe łzawienie, powinna zostać poddana dokładnej ocenie.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij