×
DOZ.PL Darmowa
aplikacja
DOZ.pl
Zainstaluj

Zastosowanie metforminy w leczeniu zespołu policystycznych jajników (PCOS)

Zespół policystycznych jajników, znany również pod nazwą zespół wielotorbielowatych jajników — PCOS, to zaburzenie endokrynne, występujące u około 5-10 proc. kobiet w wieku reprodukcyjnym. Schorzenie to stanowi jedną z głównych przyczyn niepłodności wśród kobiet i jest diagnozowane u kobiet niezależnie od rasy czy narodowości. 

Przyczyny PCOS

Przyczyny choroby nie są precyzyjnie określone. Przyjmuje się, że choroba ta jest uwarunkowana genetycznie, a jej występowanie i przebieg może wynikać z czynników środowiskowych. 

PCOS rozwija się, gdy jajniki są stymulowane przez nadmierne ilości męskich hormonów — androgenów, w szczególności testosteronu, a także produkowany w nadmiarze hormon kobiecy — hormon luteinizujący (LH). Na rozwój choroby oddziałuje także insulinooporność z współistniejącą hiperinsulinemią. Stan ten powoduje stymulację przez insulinę komórek tekalnych jajników do produkcji androgenów, w tym testosteronu, co jest przyczyną pojawienia się większości objawów klinicznych choroby.

Nieregularne cykle i nadmierne owłosienie powinny zaniepokoić

Konsekwencje zdrowotne PCOS wynikają z zaburzeń hormonalnych wpływających na wiele układów organizmu, prowadząc do wystąpienia wielorakich objawów. Najczęstszymi zaburzeniami, z jakimi kobiety zgłaszają się do specjalisty są: 

  • zaburzenia miesiączkowania: nieregularne cykle lub całkowity zanik krwawienia,
  • nadmierne owłosienie ciała typu męskiego (owłosienie nad górną wargą, brodzie, policzkach, podbródku, na mostku, brodawkach sutkowych, na górnych częściach ramion, paliczkach środkowych dłoni, kroczu)
  • trądzik,
  • wypadanie włosów prowadzące do łysienia, 
  • problemy ze schudnięciem, otyłość (około połowa chorych cierpi na otyłość z BMI równym lub większe  30,
  • zaburzenia nastroju,
  • problemy ze snem, drażliwość, zmiany lękowe i depresyjne,
  • zmiana sylwetki ciała, obniżony tembr głosu,
  • przerost łechtaczki i warg sromowych, 
  • plamki na skórze od jasnobrązowych do ciemnobrązowych (rogowacenie ciemne).

U kobiet cierpiących na PCOS obserwuje się insulinooporność, dlatego u pacjentek przeprowadza się raz na 3-5 lat badania w kierunku cukrzycy.

Zaburzenia owulacji bardzo często skutkują niepłodnością. 

Rozpoznanie zespołu policystycznych jajników

Według najnowszych wytycznych choroba ta jest stwierdzana w sytuacji współistnienia: 

  • oligo-anowulacji, czyli braku lub rzadkiego występowania owulacji, 
  • hiperandrogenizmu klinicznego i/lub biochemicznego, 
  • obrazu jajników policystycznych w USG (12 lub więcej pęcherzyków (2-9mm) w każdym jajniku i/lub objętość jajnika ponad 10 ml) z zastrzeżeniem, iż obraz policystycznych jajników nie jest konieczny przy współistnieniu dwóch pierwszych objawów.
Leczenie zespołu policystycznych jajników powinno być kompleksowe, ale zindywidualizowane. Chora powinna znajdować się pod ścisłą opieką nie tylko endokrynologa oraz ginekologa, ale również internisty lub lekarza rodzinnego. Ważnym krokiem w leczeniu jest zmiana stylu życia pacjentki, wdrożenie zdrowego odżywiania oraz regularna aktywność fizyczna. 

Terapia farmakologiczna PCOS

Farmakoterapia skupia się głównie na hormonalnej antykoncepcji dwuskładnikowej w niskich dawkach. Lekiem stosowanym w leczeniu niepłodności wywołanej zanikiem owulacji, jest cytrynian klomifenu. Mechanizm działania tego leku prowadzi do wyrównania stosunku stężeń LH/FSH, co skutkuje dojrzewaniem pęcherzyka jajnikowego, a następnie owulacji. Klomifen, mimo swoich zalet, nie ma wpływu na podstawowy czynnik PCOS – insulinooporność, która prowadzi do hiperinsulinemii. Takie działanie było podstawą do szukania nowych leków w leczeniu PCOS, które skutecznie obniżyłyby stężenie insuliny.

W ten sposób farmakoterapia zespołu została poszerzona o stosowanie metforminy. Ta pochodna biguanidu jest lekiem przeciwcukrzycowym, stosowanym w leczeniu cukrzycy typu 2, szczególnie jeśli towarzyszy jej nadwaga lub otyłość. Mechanizm działania leku polega na zmniejszeniu produkcji glukozy przez wątrobę, a zwiększeniu jej zużycia przez tkanki obwodowe oraz na spowolnieniu procesu wchłaniania glukozy w jelicie i hamowaniu lipolizy w tkance tłuszczowej. Metformina skutecznie łagodzi hiperinsulinemię, w konsekwencji reguluje stężenie androgenów oraz LH w organizmie, hamuje występowanie objawów związanych z PCOS. Dodatkowo metformina korzystnie wpływa na gospodarkę lipidową, obniża poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi, co prowadzi do spadku masy ciała i obniżenia stężenia CRP. 

Skuteczność leczenia skojarzonego

Badania wykazały, że równoczesne przyjmowanie metforminy i cytrynianu klomifenu przez chore kobiety znacząco zwiększa częstotliwość występowania owulacji, a co za tym idzie zwiększa prawdopodobieństwo zajścia w ciążę w porównaniu do monoterapii klomifenem. Lek ten jest nadrzędny w porównaniu do metforminy, jednak dodanie jej do farmakoterapii potęguje efekt wywołania owulacji. Połączenie obu leków zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia ciąży bliźniaczej, co często można zaobserwować podczas terapii samym klomifenem. Według Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego stosowanie metforminy w połączeniu ze zmianą stylu życia jest podstawą terapii zespołu policystycznych jajników. 

Metformina jest lekiem nie tylko stosowanym w cukrzycy typu 2, ale również stanowi ważny czynnik terapii PCOS. Zalecana jest zarówno w leczeniu objawowym, jak i leczeniu niepłodności, stosowana tak w monoterapii, jak i w połączeniu z cytrynianem klomifenu.

Poszerzenie wskazań dla tego leku może stanowić ogromny postęp i dawać wiele korzyści pacjentkom cierpiącym na zespół policystycznych jajników. Jej dużą zaletą jest bardzo dobra tolerancja wśród chorych. Należy jednak pamiętać, że terapię trzeba koniecznie skonsultować z lekarzem. Ta skomplikowana choroba wymaga szczególnego nadzoru lekarskiego. Wyniki badań hormonalnych wymagają częstej interpretacji, co później wpływa na dawki i rodzaj przyjmowanych leków.


Podziel się: