Metformina, Metforminum - Zastosowanie, działanie, opis

Metformina jest stosowana przede wszystkim w leczeniu cukrzycy typu 2, szczególnie u pacjentów z nadwagą lub otyłością, u których odpowiedniej kontroli stężenia glukozy we krwi nie można uzyskać za pomocą odpowiedniej diety i aktywności fizycznej.

Metforminę można stosować w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi albo insuliną. U dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą długotrwałe stosowanie metforminy jako leczenia pierwszego rzutu, po nieskuteczności samej diety, wiązało się w badaniach klinicznych ze zmniejszeniem ryzyka powikłań cukrzycy.

W zależności od konkretnego produktu leczniczego zawierającego metforminę wskazania obejmują również:

• stan przedcukrzycowy (nieprawidłową tolerancję glukozy), gdy odpowiedniej kontroli stężenia glukozy nie można uzyskać za pomocą diety i ćwiczeń fizycznych;
• zespół policystycznych jajników (PMOS).

Zakres wskazań należy każdorazowo odnosić do ChPL konkretnego produktu leczniczego.

Metforminę stosuje się doustnie. Dawkowanie ustala lekarz indywidualnie, uwzględniając m.in. wskazanie, stężenie glukozy we krwi, tolerancję leczenia oraz czynność nerek.

Tabletki o natychmiastowym uwalnianiu

U dorosłych z prawidłową czynnością nerek (GFR ≥90 ml/min) leczenie zwykle rozpoczyna się od 500 mg 2 lub 3 razy na dobę, przyjmowanych w trakcie lub po posiłku.

Po około 10–15 dniach dawkę dostosowuje się na podstawie stężenia glukozy we krwi. Stopniowe zwiększanie dawki może poprawić tolerancję leczenia ze strony przewodu pokarmowego.

Maksymalna zalecana dawka metforminy w tej postaci wynosi 3000 mg na dobę, zwykle w 2–3 dawkach podzielonych.

W leczeniu skojarzonym z insuliną metforminę zwykle rozpoczyna się od dawki 500 mg 2–3 razy na dobę, natomiast dawkę insuliny ustala się na podstawie wyników kontroli stężenia glukozy.

Dostosowanie dawki do czynności nerek

Przed rozpoczęciem leczenia należy oznaczyć GFR, a następnie kontrolować czynność nerek co najmniej raz w roku. U pacjentów w podeszłym wieku oraz u osób ze zwiększonym ryzykiem pogorszenia czynności nerek kontrolę należy wykonywać częściej, np. co 3–6 miesięcy.

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Dawkowanie preparatów o przedłużonym uwalnianiu jest inne niż tabletek o natychmiastowym uwalnianiu.

Przykładowo, w przypadku Glucophage XR u dorosłych rozpoczynających leczenie dawka początkowa wynosi zwykle 500 mg lub 750 mg raz na dobę podczas wieczornego posiłku. Po 10–15 dniach dawkę dostosowuje się do stężenia glukozy we krwi. Maksymalna zalecana dawka Glucophage XR wynosi 2000 mg na dobę.

W stanie przedcukrzycowym dawka preparatów o przedłużonym uwalnianiu może wynosić zwykle 1000–1500 mg raz na dobę, natomiast w PMOS – 1500 mg raz na dobę. Szczegółowe dawkowanie zależy od konkretnego produktu leczniczego.

Przeciwwskazaniami do stosowania metforminy są:

• nadwrażliwość na metforminę lub którąkolwiek substancję pomocniczą produktu leczniczego;
• ciężka niewydolność nerek (GFR <30 ml/min);
• ostra kwasica metaboliczna, w tym kwasica mleczanowa i cukrzycowa kwasica ketonowa;
• stan przedśpiączkowy w cukrzycy;
• ostre stany chorobowe wiążące się z ryzykiem pogorszenia czynności nerek, takie jak odwodnienie, ciężkie zakażenie lub wstrząs;
• choroby mogące prowadzić do niedotlenienia tkanek, szczególnie w ostrym przebiegu lub podczas zaostrzenia, takie jak niewyrównana niewydolność serca, niewydolność oddechowa, niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego lub wstrząs;
• niewydolność wątroby;
• ostre zatrucie alkoholem lub alkoholizm.

W przypadku niektórych produktów leczniczych donaczyniowe podanie jodowych środków kontrastowych jest uwzględnione w przeciwwskazaniach lub wymaga czasowego odstawienia metforminy. Szczegółowe zasady zależą od produktu i sytuacji klinicznej.

Uwaga: umiarkowane zaburzenie czynności nerek nie jest samo w sobie bezwzględnym przeciwwskazaniem. Metforminę można stosować przy GFR 30–59 ml/min po odpowiednim dostosowaniu dawki i przy regularnej kontroli czynności nerek.

Kwasica mleczanowa

Kwasica mleczanowa jest bardzo rzadkim, ale ciężkim powikłaniem leczenia metforminą. Ryzyko jej wystąpienia zwiększa się przede wszystkim w przypadku ostrego pogorszenia czynności nerek, chorób układu krążenia lub oddechowego, posocznicy, odwodnienia, niewydolności wątroby, źle kontrolowanej cukrzycy, ketozy, długotrwałego głodzenia oraz nadmiernego spożywania alkoholu.

Objawami mogą być m.in. duszność kwasicza, ból brzucha, skurcze mięśni, znaczne osłabienie i hipotermia. W przypadku podejrzenia kwasicy mleczanowej należy natychmiast przerwać stosowanie metforminy i uzyskać pomoc medyczną.

Odwodnienie

W przypadku odwodnienia spowodowanego np. ciężką biegunką, wymiotami, gorączką lub znacznym ograniczeniem przyjmowania płynów metforminę należy czasowo odstawić i skontaktować się z lekarzem. Odwodnienie może prowadzić do pogorszenia czynności nerek i zwiększać ryzyko kwasicy mleczanowej.

Czynność nerek

GFR należy oznaczyć przed rozpoczęciem leczenia, a następnie regularnie kontrolować. Metformina jest przeciwwskazana przy GFR <30 ml/min. W razie wystąpienia stanu mogącego pogorszyć czynność nerek leczenie należy czasowo przerwać.

Niewydolność serca

Metformina może być stosowana u pacjentów ze stabilną przewlekłą niewydolnością serca, jeśli regularnie kontroluje się czynność serca i nerek. Jest przeciwwskazana w ostrej i niestabilnej niewydolności serca.

Jodowe środki kontrastowe

Donaczyniowe podanie środków kontrastowych zawierających jod może pogorszyć czynność nerek i doprowadzić do kumulacji metforminy, zwiększając ryzyko kwasicy mleczanowej.

Metforminę należy przerwać przed badaniem lub w jego trakcie i nie stosować przez co najmniej 48 godzin po badaniu. Leczenie można wznowić po ponownej ocenie czynności nerek i potwierdzeniu, że jest ona stabilna.

Zabiegi chirurgiczne

Metforminę należy przerwać bezpośrednio przed zabiegiem chirurgicznym wykonywanym w znieczuleniu ogólnym, podpajęczynówkowym lub zewnątrzoponowym.

Leczenie można wznowić nie wcześniej niż po 48 godzinach od zabiegu lub od wznowienia żywienia doustnego, po ponownej ocenie czynności nerek i potwierdzeniu jej stabilności.

Witamina B12

Metformina może zmniejszać stężenie witaminy B12 w surowicy. Ryzyko niedoboru zwiększa się wraz ze stosowaną dawką, czasem trwania leczenia oraz obecnością czynników ryzyka niedoboru witaminy B12.

W przypadku podejrzenia niedoboru, np. przy niedokrwistości lub neuropatii, należy oznaczyć stężenie witaminy B12. U pacjentów z czynnikami ryzyka może być konieczne okresowe monitorowanie jej stężenia.

Metformina może wchodzić w interakcje z lekami wpływającymi na czynność nerek, stężenie glukozy we krwi oraz transport i wydalanie metforminy.

Leki mogące pogarszać czynność nerek

Szczególnej ostrożności wymagają m.in.:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), w tym selektywne inhibitory COX-2;
• inhibitory ACE;
• antagoniści receptora angiotensyny II;
• leki moczopędne, szczególnie diuretyki pętlowe.

Leki te mogą pogarszać czynność nerek, dlatego po rozpoczęciu ich stosowania lub zmianie dawki może być konieczna dokładniejsza kontrola czynności nerek.

Leki zwiększające stężenie glukozy we krwi

Glikokortykosteroidy, zarówno stosowane ogólnie, jak i miejscowo, oraz sympatykomimetyki mogą zwiększać stężenie glukozy we krwi. W przypadku jednoczesnego stosowania może być konieczna częstsza kontrola glikemii oraz dostosowanie dawki metforminy.

Leki wpływające na transport metforminy

Metformina jest substratem transporterów kationów organicznych OCT1 i OCT2.

Inhibitory OCT1, takie jak werapamil, mogą zmniejszać skuteczność metforminy, natomiast induktory OCT1, np. ryfampicyna, mogą zwiększać jej wchłanianie i działanie.

Inhibitory OCT2, m.in. cymetydyna, dolutegrawir, ranolazyna, trimetoprim, wandetanib i izawukonazol, mogą zmniejszać nerkowe wydalanie metforminy i zwiększać jej stężenie w osoczu. Kryzotynib i olaparyb, które wpływają na OCT1 i OCT2, mogą zmieniać zarówno skuteczność, jak i wydalanie metforminy.

Szczególna ostrożność jest wskazana u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. W niektórych przypadkach lekarz może zdecydować o dostosowaniu dawki metforminy.

Leki przeciwcukrzycowe

Metformina sama w sobie nie powoduje hipoglikemii. Jednak w przypadku skojarzenia z insuliną, pochodnymi sulfonylomocznika lub meglitynidami może wystąpić hipoglikemia związana z działaniem leku stosowanego jednocześnie.

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Tedizolid (Tedizolid)	antybiotyki - INNE

W związku z tym, że chlormadinon zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Chlormadinon (Chlormadinone)	progesteron i gestageny

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Dienogest (Dienogest)	progestageny

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Drospirenon (Drospirenone)	progestageny

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Etonogestrel (Etonogestrel)	progestageny

W związku z tym, że formoterol zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Formoterol (Formoterol)	agoniści receptorów beta-2 adrenergicznych

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Kwas tioktynowy (kwas alfa-liponowy) (Thioctic acid)	środki stosowane w zaburzeniach trawienia i metabolizmu - enzymy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Lewonorgestrel (Levonorgestrel)	progestageny

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Medroksyprogesteron (Medroxyprogesterone)	progestageny

W związku z tym, że cerytynib zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Cerytynib (Ceritinib)	inhibitory kinazy białkowej

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Norgestimat (Norgestimate)	progesteron i gestageny

W związku z tym, że olodaterol zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Olodaterol (Olodaterol)	agoniści receptorów beta-2 adrenergicznych

W związku z tym, że prochlorperazyna zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Prochlorperazyna (Prochlorperazine)	neuroleptyki klasyczne - pochodne fenotiazyny

W związku z tym, że progesteron zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Progesteron (Progesterone)	progesteron i gestageny

W związku z tym, że temsyrolimus zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Temsyrolimus (Temsirolimus)	inne leki przeciwnowotworowe

Metoprolol może nasilać działanie metforminy i maskować pierwsze objawy niskiego stężenia glukozy we krwi.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Metoprolol (Metoprolol)	antagoniści receptorów beta-1 i beta-2 adrenergicznych

W wyniku jednoczesnego przyjmowania substancji czynnych może dochodzić do zmian stężenia glukozy we krwi.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Furosemid (Furosemide)	leki moczopędne, diuretyk - pętlowe

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Indapamid (Indapamide)	sulfonamidy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Klopamid (Clopamide)	leki moczopędne, diuretyk - tiazydy i tiazydopodobne

W związku z tym, że atazanawir zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Atazanawir (Atazanavir)	inne substancje przeciwwirusowe działające bezpośrednio na wirusy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Beklometazon (Beclomethasone)	glikokortykosteroidy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Betametazon (Betamethasone)	glikokortykosteroidy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Biktegrawir (Bictegravir)	inne substancje przeciwwirusowe działające bezpośrednio na wirusy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Ciprofibrat (Ciprofibrate)	fibraty

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Deksametazon (Dexamethasone)	glikokortykosteroidy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Digoksyna (Digoxin)	glikozydy nasercowe

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Dolutegrawir (Dolutegravir)	inne substancje przeciwwirusowe działające bezpośrednio na wirusy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Fenofibrat (Fenofibrate)	fibraty

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Hydrokortyzon (Hydrocortisone)	glikokortykosteroidy

W związku z tym, że indakaterol zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Indakaterol (Indacaterol)	agoniści receptorów beta-2 adrenergicznych

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Izawukonazol (Isavuconazole)	przeciwgrzybicze pochodne triazolu

W związku z tym, że izoniazyd zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Izoniazyd (Isoniazid)	substancje stosowane w leczeniu gruźlicy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Kobicystat (Cobicistat)	inhibitory proteazy HIV

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Metamizol (Metamizole)	NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Arypiprazol (Aripiprazol) (Aripiprazole)	neuroleptyki atypowe

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Asenapina (Asenapine)	neuroleptyki atypowe

W związku z tym, że budezonid zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Budezonid (Budesonide)	glikokortykosteroidy

W związku z tym, że efedryna zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Efedryna (Ephedrine)	agoniści receptorów alfa- i beta-adrenergicznych

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Klozapina (Clozapine)	neuroleptyki atypowe

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Kwetiapina (Quetiapine)	neuroleptyki atypowe

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Lewotyroksyna (Levothyroxine (sodium))	hormony tarczycy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Norfloksacyna (Norfloxacin)	fluorochinolony

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Olanzapina (Olanzapine)	neuroleptyki atypowe

W związku z tym, że prednizolon zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Prednizolon (Prednisolone)	glikokortykosteroidy

W związku z tym, że prednizon zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Prednizon (Prednisone)	glikokortykosteroidy

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Rysperydon (Risperidone)	neuroleptyki atypowe

W związku z tym, że salmeterol zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Salmeterol (Salmeterol)	agoniści receptorów beta-2 adrenergicznych

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Topiramat (Topiramate)	inne leki przeciwpadaczkowe

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Zyprazydon (Ziprasidone)	neuroleptyki atypowe

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych może prowadzić do wzrostu kwasu mlekowego we krwi.

Substancja czynna:	Grupa farmakoterapeutyczna:
Zonisamid (Zonisamide)	inne leki przeciwpadaczkowe

Podczas stosowania metforminy należy unikać nadmiernego spożywania alkoholu.

Ostre zatrucie alkoholem zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej, szczególnie w przypadku głodzenia, niedożywienia lub zaburzeń czynności wątroby. Alkohol może również zwiększać ryzyko wystąpienia innych czynników sprzyjających kwasicy mleczanowej.

Metformina nie powoduje objawów wpływających na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jeśli jednak substancja czynna zostanie połączona na przykład z insuliną, pochodnymi sulfonylomocznika lub meglitynidami, wówczas może dojść u pacjenta do hipoglikemii. Zaleca się wtedy zachowanie ostrożności.

W wyniku jednoczesnego przyjmowania metforminy i preparatów zawierających żeń–szeń może dojść u pacjenta do nadmiernego obniżenia stężenia glukozy we krwi. Żeń–szeń nasila działanie przeciwcukrzycowe substancji czynnej.

Metformina przenika przez łożysko. Dostępne dane dotyczące ponad 1000 kobiet w ciąży, pochodzące m.in. z badań kohortowych, metaanaliz, badań klinicznych i rejestrów, nie wskazują na zwiększone ryzyko wad wrodzonych ani toksyczności dla płodu lub noworodka po zastosowaniu metforminy w okresie przed poczęciem lub w czasie ciąży.

Dane dotyczące długoterminowego wpływu ekspozycji płodu na metforminę, szczególnie na późniejszą masę ciała dziecka, są nadal ograniczone i niejednoznaczne.

Jeżeli jest to klinicznie konieczne, metforminę można rozważyć w okresie przed poczęciem i w czasie ciąży jako uzupełnienie leczenia insuliną lub jako alternatywę dla insuliny. Decyzję o zastosowaniu metforminy powinien podjąć lekarz po uwzględnieniu sytuacji klinicznej pacjentki.

Metformina przenika do mleka kobiecego. W dostępnych danych u noworodków i niemowląt karmionych piersią nie obserwowano działań niepożądanych związanych z ekspozycją na metforminę. Jednocześnie dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania podczas karmienia piersią są ograniczone.

ChPL wskazuje, że nie zaleca się karmienia piersią podczas leczenia metforminą. Decyzja o kontynuowaniu lub przerwaniu karmienia piersią powinna uwzględniać korzyści z karmienia piersią oraz potencjalne ryzyko działań niepożądanych u dziecka.

Należy przy tym pamiętać, że zalecenie dotyczące laktacji może różnić się pomiędzy konkretnymi produktami leczniczymi, dlatego należy sprawdzić ChPL stosowanego preparatu.

W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono niekorzystnego wpływu metforminy na płodność samców ani samic szczura, także przy dawkach większych od maksymalnej zalecanej dawki dobowej u ludzi w przeliczeniu na powierzchnię ciała.

Dane dotyczące wpływu metforminy na płodność u ludzi są ograniczone.

Znaczne przedawkowanie metforminy może prowadzić do kwasicy mleczanowej, która jest stanem zagrożenia zdrowia lub życia i wymaga leczenia szpitalnego.

Objawy kwasicy mleczanowej mogą obejmować silne osłabienie, nudności, wymioty, ból brzucha, skurcze mięśni, przyspieszony lub utrudniony oddech, obniżenie temperatury ciała oraz zaburzenia świadomości, aż do śpiączki.

W przypadku ciężkiego przedawkowania lub wystąpienia objawów sugerujących kwasicę mleczanową konieczna jest pilna pomoc medyczna. Najskuteczniejszą metodą usuwania metforminy i mleczanów z organizmu jest hemodializa.

Metformina jest lekiem przeciwcukrzycowym z grupy pochodnych biguanidu. Obniża podwyższone stężenie glukozy we krwi zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Nie pobudza wydzielania insuliny, dlatego stosowana w monoterapii nie powoduje hipoglikemii.

Działanie metforminy obejmuje przede wszystkim:

• zmniejszenie wytwarzania glukozy w wątrobie;
• zwiększenie obwodowego wychwytu i wykorzystania glukozy, częściowo poprzez zwiększenie działania insuliny;
• zmianę obrotu glukozy w jelitach – zwiększenie wychwytu glukozy z krążenia oraz zmniejszenie jej wchłaniania z przewodu pokarmowego.

Metformina wpływa również na procesy zachodzące w jelitach, m.in. zwiększa uwalnianie glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1), zmniejsza resorpcję kwasów żółciowych oraz zmienia skład mikrobiomu jelitowego. Jest aktywatorem kinazy białkowej aktywowanej przez AMP (AMPK) i zwiększa zdolność transportową transporterów glukozy GLUT.

Metformina może również korzystnie wpływać na profil lipidowy u osób z hiperlipidemią. W badaniach klinicznych jej stosowanie wiązało się ze stabilną masą ciała lub niewielkim jej zmniejszeniem.

Metformina po podaniu doustnym wchłania się z przewodu pokarmowego w sposób niecałkowity i wysycalny.

Po doustnym podaniu tabletek o natychmiastowym uwalnianiu maksymalne stężenie metforminy w osoczu jest osiągane po około 2,5 godziny. Bezwzględna biodostępność wynosi około 50–60%. Około 20–30% podanej dawki jest wydalane z kałem w postaci niezmienionej.

Pokarm zmniejsza i nieznacznie opóźnia wchłanianie metforminy. Z tego względu tabletki o natychmiastowym uwalnianiu należy przyjmować podczas posiłku lub po nim.

W przypadku preparatów o przedłużonym uwalnianiu parametry farmakokinetyczne różnią się od obserwowanych po zastosowaniu tabletek o natychmiastowym uwalnianiu, dlatego dane dotyczące czasu osiągnięcia maksymalnego stężenia należy odnosić do konkretnego produktu.

Metformina ulega szybkiej dystrybucji w organizmie i przenika m.in. do erytrocytów.

Wiązanie metforminy z białkami osocza jest niewielkie. Objętość dystrybucji wynosi około 63–276 l.

Metformina nie jest metabolizowana w istotnym stopniu w organizmie człowieka. Jest wydalana z organizmu głównie w postaci niezmienionej i nie stwierdzono u ludzi obecności jej metabolitów.

Metformina jest wydalana przede wszystkim przez nerki. Klirens nerkowy przekracza 400 ml/min, co wskazuje na udział zarówno przesączania kłębuszkowego, jak i wydzielania kanalikowego.

Okres półtrwania metforminy wynosi około 6,5 godziny. W przypadku zaburzeń czynności nerek klirens metforminy zmniejsza się, okres półtrwania ulega wydłużeniu, a stężenie substancji czynnej w osoczu może się zwiększać.

.