Niepłodność – przyczyny, diagnostyka, leczenie - portal DOZ.pl
Para starająca się o dziecko. Negatywny wynik testu ciążowego
Weronika Krawiec

Niepłodność – przyczyny i metody leczenia niepłodności u kobiet i mężczyzn

Niepłodność to problem medyczny, ale także społeczny, z którym boryka się coraz więcej par (w Polsce około miliona). Może dotknąć każdego, niezależnie od wieku czy pochodzenia. Na płodność mogą wpływać predyspozycje genetyczne, problemy zdrowotne, jak i tryb życia. Wśród najczęstszych przyczyn niepłodności można wymienić: czynnik męski (obniżone parametry nasienia), endometriozę, zaburzenia owulacji, niedrożność jajowodów czy wady macicy. Niekiedy przyczyna niemożności zajścia w ciążę pozostaje nieuchwytna, wówczas mówi się o niepłodności idiopatycznej. Diagnostyka i leczenie niepłodności wymagają holistycznego podejścia. 

Czym jest niepłodność?

Niepłodność jest to sytuacja, w której kobieta odbywająca regularne stosunki płciowe przez okres 12. miesięcy (2-4 razy w tygodniu) nie zachodzi w ciążę, nie stosując przy tym żadnych metod antykoncepcji. Szacuje się, że nawet 10-18% partnerów w wieku reprodukcyjnym ma problem z płodnością, w Polsce jest to około miliona osób. W związku z tym powstaje coraz więcej poradni czy klinik, które pomagają diagnozować i leczyć niepłodność. 

Problemy z płodnością mogą manifestować się jako sterilitas – niemożność zajścia w ciążę, oraz infertilitas – po zajściu w ciążę powstaje problem z jej utrzymaniem i donoszeniem. 

Niepłodność a bezpłodność

Niepłodność to niemożność zajścia w ciążę, lecz jest uleczalna i odwracalna. Bezpłodność to nieodwracalny stan pozbawiający płodności.

Jakie są przyczyny niepłodności? Czy u kobiet i mężczyzn są one takie same?

Istnieje kilka czynników, które powodują niepłodność u osób obu płci. Możemy do nich zaliczyć nadmierne spożywanie alkoholu, narkotyków czy palenie papierosów. Wraz z wiekiem płodność się zmniejsza, co może skutkować trudnościami z zajściem w ciążę. Choroby zapalne narządów płciowych czy choroby nowotworowe również mogą utrudniać ten proces. Istnieją również leki, które wpływają toksycznie na komórki płciowe, są to np. metotreksat, spironlakton, kortykosteroidy czy nitrofuratonina. 

Jakie są przyczyny niepłodności u mężczyzn?

U mężczyzn można wyróżnić kilka przyczyn niepłodności:

  • przedjądrowe – nieodpowiedni tryb życia, zaburzenia hormonalne, czynniki środowiskowe
  • jądrowe – wrodzone: zaburzenia w budowie jąder, brak jąder, wnętrostwo, nabyte: zapalenie jąder, uraz, niedokrwienie, nowotwór, żylaki powrózka nasiennego.
  • zajądrowe – zaburzenia transportu nasienia, niedrożność nasieniowodów.
  • zaburzenia seksualne – brak wzwodu, brak wytrysku, wytrysk wsteczny
Najczęstszą przyczyną męskiej niepłodności są jednak: nieprawidłowa liczba, obniżona ruchomość oraz nieprawidłowa struktura plemników.

Polecane dla Ciebie

Jakie są przyczyny niepłodności u kobiet?

Jedną z częstszych przyczyn niepłodności u kobiet są zaburzenia jajeczkowania, szacuje się, że występują one u około 20% kobiet, które szukają pomocy specjalisty w związku z niemożnością zajścia w ciążę. Zaburzenia miesiączkowania mogą wynikać z nieprawidłowości związanych z układem podwzgórzowo-przysadkowym, jajnikami czy macicą. Niepokój powinny wzbudzić:

  • amenorrhea – brak miesiączek,
  • oligomenorrhea – miesiączki występują zbyt rzadko, a cykl trwa powyżej 35 dni,
  • polimenorrhea – miesiączki występują zbyt często, a cykl jest krótszy niż 22 dni.

Wśród przyczyn zaburzeń owulacji wymienia się:

  • niewydolność podwzgórzowo-przysadkową wrodzoną (zespół Kallmana, wrodzona niedoczynność przysadki i inne zmiany genetyczne), 
  • niewydolność podwzgórzowo-przysadkowa nabytą (powstaje wtórnie do bulimii, anoreksji, nadmiernego stresu, wysiłku fizycznego),
  • dysfunkcję podwzgórzowo-przysadkową (najczęściej spowodowana zespołem policystycznych jajników), 
  • przedwczesną niewydolność jajników (utrata aktywności jajnika przed 40. rokiem życia),
  • pierwotną niewydolność jajników (pierwotny lub wtórny brak miesiączki), 
  • wrodzone lub nabyte wady macicy (zespół Ashermana, zespół Mayera-Rokitansky’ego-Küstera-Hausera),
  • hiperprolaktynemię (może być spowodowana czynnikami fizjologicznymi, takimi jak sen, ciąża, stres, laktacja albo lekami, guzem przysadki mózgowej, chorobami narządów).

Wywiad lekarski, odpowiednio przeprowadzone badanie fizykalne oraz badania laboratoryjne pomogą określić przyczynę nieregularnego miesiączkowania. W pierwszej kolejności należy wykluczyć ciążę.

Innymi przyczynami kobiecej niepłodności, niezwiązanymi z jajnikami, są patologie macicy – wady wrodzone, mięśniaki macicy, polipy, zapalenie przydatków, endometrioza. Stan po operacji jamy brzusznej ze zrostami lub nieprawidłowości wydzieliny szyjki macicy także może być powodem niepłodności.

Przeczytaj również, jakie są objawy i metody leczenia polipów macicy.

Wśród przyczyn niepowodzeń rozrodu wyróżnia się również niepłodność idiopatyczną – nieokreśloną. Mimo regularnego współżycia przez okres minimum 12. miesięcy nie udaje się zajść w ciążę bez żadnej uchwytnej przyczyny. Jest to bardzo duży problem, gdyż boryka się z nim nawet do 30% par ze sterilitas. Współczesna medycyna jest niemalże bezradna w stosunku do niepłodności idiopatycznej, przyczyna najczęściej jest na poziomie genetycznym, a ustalenie jej jest bardzo kosztowne. Parom z takim problemem zazwyczaj proponuje się postawę wyczekującą, cierpliwe starania się o dziecko lub zapłodnienie pozaustrojowe.

Niepłodność – diagnostyka

Diagnostyka niepłodności powinna być przeprowadzana u obojga partnerów jednocześnie, najlepiej w specjalistycznych ośrodkach leczenia niepłodności. 

Niepowodzenia w zajściu w ciążę diagnozuje się:

  • po 12 miesiącach u kobiet do 35. roku życia
  • po 6 miesiącach u kobiet po 35. roku życia,
  • indywidualnie ustalone przez lekarza u kobiet po 40. roku życia oraz u kobiet z nieprawidłowościami w badaniu fizykalnym. 

Każda diagnostyka powinna być przeprowadzona przez specjalistę i obejmować dokładny wywiad, badanie fizykalne, badanie ginekologiczne, USG oraz badania laboratoryjne. Wśród badań wykonywanych u kobiet podczas niemożności zajścia w ciążę wyróżnia się: FSH, LH, TSH, testosteron, estradiol, prolaktynę, progesteron. Jeśli powyższe nie pozwolą na ustalenie diagnozy, należy wykonać badanie rezerwy jajnikowej, dokładniejsze badania obrazowe oraz ocenę kariotypu.

Podczas diagnostyki niepłodności mężczyzn istotne są wywiad i badanie przedmiotowe narządów płciowych, kluczowe znaczenie ma jednak badanie nasienia. Dodatkowo powinno się wykonać diagnostykę endokrynologiczną oraz badania genetyczne. Przed przystąpieniem do diagnostyki spermy mężczyzna powinien zachować wstrzemięźliwość seksualną od 2 do 7 dni. 

WHO wskazuje wartości prawidłowych parametrów nasienia:

  • objętość ejakulatu 1,5 ml,
  • pH minimum 7,2,
  • liczba plemników minimum na mililitr 15mln/ml,
  • sumaryczna liczba plemników minimum 39mln,
  • ruch postępowy >32% plemników,
  • minimum 4% plemników o prawidłowej budowie,
  • żywotność 58%,
  • obecność mniej niż 1mln/ml leukocytów.

Sperma składa się z wielu związków, takich jak: putresycyna, spermina, spermidyna, kadaweryna, prostaglandyny, lipidy, aminokwasy, enzymy, hormony steroidowe, cholesterol, fruktoza, witaminy C, B12, pierwiastki: cynk, potas, wapń, magnez, selen. 

Niepłodność – leczenie

Diagnoza niepłodności jest dla każdego bardzo stresująca, należy jednak mieć na uwadze fakt, że stres nasila trudności z zajściem w ciążę. Warto więc spróbować go wyeliminować – zdrowa dieta i rezygnacja z używek są początkiem drogi do sukcesu. Należy również ustabilizować nieprawidłowości związane z hormonami tarczycy oraz wyleczyć wszystkie infekcje.

Kolejnym krokiem jest stymulacja owulacji za pomocą antyestrogenów, czyli leków takich jak cytryniam klomifenu, tamoksifen. Stosowane są również gonadotropiny oraz analogi uwalniające gonadotropinę. U kobiet, u których niepłodność jest związana z nieprawidłowościami anatomicznymi, należy je skorygować operacyjnie.

U mężczyzn podstawą leczenia jest leczenie farmakologiczne nieprawidłowości hormonalnych oraz leczenie operacyjne wad narządów płciowych. Jeśli przyczyną jest niedrożność nasieniowodów, należy pobrać plemniki z najądrzy.

Inseminacja – na czym polega?

Inseminacja to podanie wcześniej pobranych plemników do jamy macicy przy pomocy sondy. Stosuje się ją w przypadku zaburzeń ejakulacji, ejakulacji wstecznej czy niedrożności nasieniowodów. Danej metody można również spróbować w przypadku niepłodności idiopatycznej, lecz wykazuje się niewielką skutecznością.

Przed inseminacją można zastosować farmakologiczne metody stymulacji owulacji. Inseminacja z każdą kolejną próbą jest mniej skuteczna, dlatego nie powinno się jej stosować więcej niż 3 razy.

In Vitro (IVF) – jak przebiega procedura zapłodnienia pozaustrojowego? 

Zapłodnienie pozaustrojowe rekomendowane jest u par, u których przyczyny niemożności zajścia w ciążę to problemy z drożnością lub uszkodzeniem jajowodów, endometrioza oraz nieprawidłowe parametry nasienia. Istnieją dwie metody zapłodnień in-vitro: klasyczna oraz mikroiniekcji. 

Etapy zapłodnienia in-vitro:

  • stymulacja jajników w celu wytworzenia komórek jajowych, które następnie zostaną pobrane,
  • zapłodnienie pozaustrojowe wcześniej pobranych komórek jajowych,
  • umieszczenie zapłodnionej komórki jajowej w jamie macicy – u kobiet przed 35. rokiem życia dokonuje się transferu jednej komórki jajowej, a u starszych dwóch,
  • ocena skuteczności zapłodnienia przez wykonanie badania βhcg.

Dieta, zioła, suplementy – czy mogą wspomagać leczenie niepłodności?

Odpowiednia dieta jest bardzo ważna podczas starania się o dziecko. Pary powinny utrzymywać odpowiednie BMI, eliminować używki, prowadzić zdrowy tryb życia. Także aktywność fizyczna do 30 minut dziennie może pozytywnie wpłynąć na płodność.

Przeczytaj również, jak powinna wyglądać dieta na płodność.

Dieta kobiet powinna opierać się na zmniejszeniu spożywania kwasów tłuszczowych trans, białka zwierzęcego, natomiast musi być bogata w kwasy tłuszczowe jednonienasycone oraz białko roślinne. Preferowane węglowodany to te o niskim indeksie glikemicznym, a przetwory mleczne o wysokiej zawartości tłuszczu.

Wskazana jest również suplementacja witamin D, E, kwasu foliowego. Kwas foliowy przed ciążą powinno się przyjmować w dawce 400 µg na dobę, do 12. tygodnia ciąży 400-800µg na dobę, a po 12. tygodniu ciąży 600-800 µg kwasu foliowego na dobę.

U mężczyzn poprawę jakości nasienia można osiągnąć dzięki ograniczeniu ilość spożywanego mięsa i tłustych serów, spożywaniu nabiału o niskiej zawartości tłuszczu oraz diecie bogatej w ryby. W celu poprawy nasienia należy stosować witaminę C i koenzym Q10.

  1. H. Bręborowicz, Położnictwo i ginekologia, PZWL, Warszawa 2015.
  2. K. Łukaszuk, K.  Kozioł, G. Jakiel, Diagnostyka i leczenie niepłodności – rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii (ptmrie) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGP), „Ginekologia i Perinatologia Praktyczna” 2018, nr 3(3), s. 112-140.
  3. G. G. Collins, B. V. Rossi, The impact of lifestyle modifications, diet, and vitamin supplementation on natural fertility, „Fertil Res Pract” 2015 nr 1:11.
  4. A. Weisner, P. Paśko, Stosowanie suplementów u kobiet ciężarnych w świetle najnowszych rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, „Farmacja Polska” 2021, nr 1, s. 40-47.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Problemy z erekcją –jak stres, zmęczenie i zaburzenia układu hormonalnego wpływają na wzwód?

    Problemy z erekcją są dość częstą przypadłością. Po 60. roku życia mogą dotyczyć nawet co drugiego mężczyzny, ale coraz częściej występują u młodych panów, jeszcze zanim skończą 30 lat. Brak wzwodu stanowi przeszkodę w prowadzeniu satysfakcjonującego życia płciowego, która może mieć podłoże zarówno fizjologiczne, np. hormonalne, jak i natury psychologicznej. Jak zmęczenie, stres i zaburzenia układu hormonalnego mogą wpływać na erekcję, co zrobić, kiedy zaburzenia związane ze wzwodem nie ustają i co wspólnego ma cukrzyca z pożyciem intymnym? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Badania na choroby weneryczne – jakie są rodzaje badań na choroby przenoszone drogą płciową i kiedy je wykonać?

    Choroby weneryczne to choroby przenoszone drogą płciową, wywoływane przez wirusy, grzyby, bakterie oraz pasożyty. Do zachorowania dochodzi najczęściej na skutek kontaktów seksualnych odbywanych bez zabezpieczenia. Niektóre choroby przenoszone drogą płciową dają charakterystyczne objawy, inne zakażenia przebiegają bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Jakie istnieją rodzaje badań na choroby weneryczne, które można wykonać w celu przeprowadzenia diagnozy? Do jakiego lekarza udać się w tym celu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Żele intymne na bazie wody, olejów i silokonów. Który lubrykant dopochwowy wybrać?

    Lubrykant wodny, olejowy, a może silikonowy? Te produkty apteczno-drogeryjne w postaci żeli intymnych mają wiele właściwości, z których można korzystać w zależności od potrzeb, stanu zdrowia lub indywidualnych preferencji. Mogą ułatwiać zbliżenie, łagodzić podrażnienia miejsc intymnych, a także pomóc odbudować błonę śluzową pochwy kobiety poddanej terapii przeciwnowotworowej. Który żel intymny wybrać, czy lubrykant może uszkodzić prezerwatywę i czy osoby starające się o dziecko powinny korzystać z właściwości tych preparatów? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Wkładka domaciczna (hormonalna i niehormonalna) – działanie, rodzaje, skuteczność

    Wkładka domaciczna jest jedną z częściej wybieranych metod antykoncepcji na świecie. Jest to łatwo odwracalna, długoterminowa forma antykoncepcji z wysokim wskaźnikiem skuteczności, która nie wymaga regularnych czynności związanych z zachowaniem jej działania. Dostępność w dwóch wariantach umożliwia jej stosowanie także u kobiet, które nie mogą przyjmować środków hormonalnych na stałe ze względu na swoiste przeciwskazania. 

  • Rzęsistkowica – przyczyny, objawy, leczenie zakażenia rzęsistkiem pochwowym

    Rzęsistek pochwowy to pasożyt układu moczowo–płciowego. Źródłami zakażenia mogą być chory partner seksualny czy używanie cudzych przyborów kąpielowych, dlatego bardzo ważne jest stosowanie antykoncepcji barierowej podczas kontaktów seksualnych oraz odpowiednia higiena.

  • Kłykciny kończyste – przyczyny, objawy, leczenie

    Kłykciny kończyste to zmiany, które pojawiają się na skórze u osób zakażonych wirusem brodawczaka ludzkiego – HPV. Wirus ten należy do chorób przenoszonych drogą płciową – STI – sexually transmitted infections), prawdopodobieństwo zakażenia zwiększają przygodne kontakty seksualne bez zabezpieczenia. 

  • Antykoncepcja dla mężczyzn – metody i ich skuteczność

    Wachlarz dostępnych metod antykoncepcyjnych dla mężczyzn nie jest jeszcze wystarczająco szeroki, jednak medycyna w bardzo zaawansowany sposób skupia się na badaniach dotyczących nowoczesnych rozwiązań. Zatem – jakie metody antykoncepcji są dostępne dla mężczyzn? Które z nich są najskuteczniejsze? Odpowiadamy.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij