Endometrioza (gruczolistość zewnętrzna) – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie
Katarzyna Gintowt-Juchniewicz

Endometrioza (gruczolistość zewnętrzna) – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Endometrioza (gruczolistość zewnętrzna) to schorzenie, w przebiegu którego tkanka normalnie wyściełająca wnętrze macicy –endometrium – występuje poza nią. Ogniska endometrialne mogą być zlokalizowane w jamie otrzewnej (w zdecydowanej większości przypadków), ale także poza nią, np. na szyjce macicy czy w pęcherzu moczowym. Objawy, które się wówczas pojawiają obejmują najczęściej bolesne, obfite miesiączki, ból podczas współżycia, bóle w obrębie miednicy mniejszej, kłopoty z zajściem w ciążę. Jak powinna przebiegać diagnostyka przy podejrzeniu endometriozy?

Endometrioza – czym jest endometrium?

Endometrium to błona śluzowa macicy. Opisując jej budowę histologiczną, wyszczególnia się komórki gruczołowe oraz tzw. zrąb – podścielisko. Każda prawidłowo funkcjonująca komórka regulowana jest w organizmie przez hormony, w przypadku endometriozy są to jajniki, warunkujące cyklicznie zachodzące zmiany. 

Endometrioza jest stanem, w którym komórki typowe dla trzonu macicy występują nieprawidłowo poza jej jamą. Ten fenomen niefizjologicznego przemieszczenia się komórek (powstawania ognisk endometrialnych) do innego miejsca nazywamy ektopią. Niestety, komórki zlokalizowane poza ścianą macicy, również podtrzymują swoje funkcje, zgodnie z rytmem cyklu miesiączkowego, co może stanowić źródło bólu, problemów zdrowotnych i niepłodności. Najczęściej endometrioza występuje u pacjentek w wieku rozrodczym, a ilość zachorowań szacuje się na 7-15 tys/100 tys kobiet.

Endometrioza – klasyfikacja 

Stopień zaawansowania endometriozy opisuje skala rASRM. Jest to system punktowy uwzględniający obecność ognisk w obrębie otrzewnej i jajnika oraz zrostów wewnątrzotrzewnowych. Obecnie obowiązujący podział ze względu na umiejscowienie ognisk endometriozy wyróżnia:

  • endometrizę narządów płciowych wewnętrznych (jajniki, jajowody), 
  • endometriozę narządów płciowych zewnętrznych,
  • endometriozę poza narządami płciowymi (np. jelita, moczowody).

Pod względem cech morfologicznych opisywane są typy: śluzówkowy, otrzewnowy i gruczolakowaty. Diagnostyczne istotnym parametrem jest głębokość naciekania ognisk. Powierzchowna obejmuje zmiany do 1mm, umiarkowana 2-5 mm, a głęboka >5mm. 

Polecane dla Ciebie

Endometrioza – objawy

Często obraz kliniczny w początkowej fazie schorzenia jest niespecyficzny lub bezobjawowy, co prowadzi do trudności diagnostycznych oraz opóźnienia rozpoznania. Występowanie triady charakterystycznych objawów naprowadza na tę jednostkę chorobową: 

  • cykliczny ból podbrzusza, pojawiający się przed menstruacją i jej towarzyszący (dysmenirrhea) – bolesne miesiączki
  • zaburzenia miesiączkowania pod postacią obfitych krwawień miesiączkowych,
  • krwawienia międzymiesiączkowe.

Należy podkreślić, iż objawy ściśle zależą od lokalizacji endometriozy. Gdy złuszczające się endometrium w miejscu implantacji ogniska nie prowadzi do ujścia zewnętrznego, krew gromadzi się, tworząc tzw. torbiele czekoladowe, drażniąc otrzewną, co powoduje ból podczas stosunków płciowych (dysparaunia), mikcji (dyzuria) oraz defekacji (dyschezja). Wraz z biegiem czasu nasila się stan zapalny, pojawiają się zrosty oraz naciekanie nerwów i narządów. 

Endometrioza – przyczyny

Od wielu lat grono badaczy próbuje podać jedną, zgodną przyczynę endometriozy. Niestety jednoznaczne wytłumaczenie procesu powstawania zmian endometriotycznych nie jest łatwe. Sformułowane zostały cztery teorie. Pierwsza z nich, nazwana hipotezą transplantacji, zakłada wsteczne miesiączkowanie, a więc złuszczone endometrium trafia wstecznie do jamy brzusznej i podlega cyklicznym zmianom. Opisano zjawisko metaplazji pojedynczych komórek z jamy brzusznej w czynnościowo podobne do endometrium miejsca. Inni badacze przypisują czynniki zakaźne jako powód przekształcania się komórek drogą indukcji. Ostatnią teorią jest hipoteza efektu immunologicznego. 

Dodatkowo wyszczególnione zostały stany predysponujące do wystąpienia endometriozy:

  • krótki cykl miesiączkowy, 
  • wczesna menarche (pierwsza miesiączka),
  • wady wrodzone macicy lub pochwy, które utrudniają fizjologiczny odpływ krwi, np. zarośniecie błony dziewiczej, zwężenie kanału szyjki macicy,
  • hiperestrogenizm,
  • wyłyżeczkowanie jamy macicy, 
  • cięcia cesarskie – predysponują do zmian w bliźnie po cięciu, 
  • operacje jamy brzusznej laparoskopowo oraz metodą otwartą, 
  • poronienia, 
  • liczne ciąże,
  • stosowanie wkładki wewnątrzmacicznej,
  • wrodzone zaburzenia odporności i inne stany immunosupresji,
  • choroby autoimmunologiczne.

Endometrioza – diagnostyka etapowa. Laparoskopia w diagnozowaniu endometriozy

Postawienie ostatecznego rozpoznania endometriozy stawia patomorfolog po ocenie histopatologicznej materiału pobranego metodą biopsji podczas laparoskopii. 

Do wizyty u specjalisty skłaniają pacjentki najczęściej: bolesność uciskowa oraz po współżyciu, a także bolesne, przedłużające się miesiączki. Badanie ginekologiczne najczęściej nie wykazuje nieprawidłowości. W USG może być uwidocznione tyłozgięcie macicy z ograniczoną ruchomością, powiększone jajniki, guzki wzdłuż więzadeł krzyżowo-macicznych i w innych strukturach miednicy mniejszej. 

Złotym standardem w diagnostyce endometriozy jest laparoskopia poprzedzona badaniami obrazowymi.

USG dopochwowe (transwaginalne) jest pomocne w diagnostyce torbieli endometrialnej jajnika i zmian w miednicy mniejszej. Z rezonansu magnetycznego miednicy (MRI) korzysta się w ocenie endometriozy wewnętrznej i naciekającej, a USG przezodbytniczego (TRUS) – zmian w jelicie grubym.

W diagnostyce różnicowej badania laboratoryjne nie mają ogromnej wartości. Marker CA125 jest pomocny w diagnostyce i monitorowaniu nawrotów, jednak ze względu na małą swoistość jego rutynowe oznaczenie nie jest zalecane.

Endometrioza – leczenie

Leczenie endometriozy można podzielić na metody farmakologiczne, chirurgiczne oraz terapię skojarzoną, a decyzja o wyborze konkretnej jest zależna od wielu czynników, takich jak wiek pacjentki, nasilenie dolegliwości czy lokalizacja ognisk endometrialnych. Warto także zwrócić uwagę na dietę przy endometriozie, która, wbrew pozorom, może mieć duże znaczenie w rozwoju choroby.

Endometrioza – leczenie farmakologiczne

Leczenie przyczynowe, jak dotąd, nie jest możliwe, a postępowanie terapeutyczne opiera się na zwalczaniu bólu i leczeniu powikłań oraz poprawianiu płodności. 

Celem kuracji jest ograniczenie rozprzestrzeniania się ognisk endometrialnych i umożliwienie zajścia pacjentki w ciążę, jeśli tego oczekuje. Wskazaniem do leczenia są utrzymujące się lub nawracające dolegliwości pomimo leczenia chirurgicznego. Farmakoterapia jest ograniczona ze względu na ocenę korzyści w stosunku do działań ubocznych. Stosowana jest terapia estrogenowo-progestagenowa, progestageny, analogi gonadoliberyn, selektywne modulatory receptorów progesteronu, NLPZ oraz rzadko – inhibitory aromatazy. 

Leczenie operacyjne

Wskazaniem do interwencji chirurgicznej jest obecność torbieli endomertalnej jajnika o średnicy ≥3cm, niepłodność, głęboko naciekająca endometrioza, zespół bólowy miednicy mniejszej oraz brak poprawy klinicznej po leczeniu hormonalnym lub przeciwskazania do farmakoterapii. Zakres zabiegu zależy od planów macierzyńskich pacjentki. Podczas leczenia zachowawczego (oszczędzającego, dającego możliwość zajścia w ciążę) wycinane lub koagulowane jest ognisko, torbiel lub uwolnione zostają zrosty. Gdy pacjentka wyrazi zgodę na leczenie radykalne, usuwana jest macica z przydatkami, co bezpowrotnie uniemożliwia rozród.

Endometrioza a ciąża

Endometrioza może wpływać na płodność, u wielu kobiet bezskutecznie starających się o dziecko diagnozuje się ogniska endometrialne. Niepłodność w tych przypadkach może być spowodowana przez: obniżenie jakości komórki jajowej, zaburzenia hormonalne, problemy z zagnieżdżeniem się komórki jajowej w macicy, a także zrosty i torbiele. Mimo trudności, zajście w ciążę i jej utrzymanie jest możliwe, wymaga jednak dokładnej diagnostyki (najlepiej w specjalistycznym ośrodku zajmującym się leczeniem par niepłodnych) oraz wdrożenie indywidualnie dobranej terapii. 

  1. G. Bręborowicz (red.), Położnictwo i ginekologia, PZWL, Warszawa 2015.
  2. A. Brodowska (red.), Ginekologia od teorii do praktyki, Pomorski Uniwersytet Medyczny, Szczecin 2014.
  3. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki i metod leczenia endometriozy, „Ginekologia Polska” 2012, nr 11.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wymiotowanie krwią – czego jest objawem?

    Krwawe wymioty mogą mieć wiele przyczyn – od niegroźnego podrażnienia błony śluzowej żołądka, aż po zagrażające życiu pękniecie żylaków przełyku. Śladowe krwawienie może pochodzić z jamy ustnej, nosa, gardła, krtani, przełyku czy żołądka. Pojedynczy epizod niewielkiej ilość krwi w wymiotach nie musi budzić niepokoju, natomiast jeśli sytuacja się powtarza lub ilość krwi jest znaczna, konieczna będzie pilna konsultacja specjalistyczna. Czym zatem jest spowodowane wymiotowanie krwią? Czy jest groźne?

  • Parwowiroza psa – przyczyny, objawy, leczenie psiego tyfusu

    Brak apetytu, osowiałość, wymioty i biegunka – to mogą być jedne z pierwszych objawów parwowirozy, czyli choroby zakaźnej, która dotyka psów. Psi tyfus może objawiać się poprzez krwotoczne zapalenie jelit lub zapalenie mięśnia sercowego, a zależy to do wieku czworonoga, gdyż drugi wariant choroby częściej dotyczy szczeniąt. Jak uchronić psa przed parwowirozą? Jak wygląda diagnostyka i leczenie parwowirozy?

  • Choroba Addisona-Biermera

    Choroba Addisona-Biermera inaczej zwana anemią złośliwą to najczęstsza przyczyna niedokrwistości związanej z niedoborem witaminy B12. Co ciekawe dotyczy ona częściej osób starszych, z grupą krwi A oraz niebieskim kolorem oczu. Oprócz objawów ogólnych związanych z niedokrwistością towarzyszą jej również zaburzenia neurologiczne oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego.

  • Liszaj twardzinowy – co to jest, przyczyny, objawy

    Liszaj twardzinowy to schorzenie narządów płciowych, które dotyka przede wszystkim młode kobiety wchodzące w okres dojrzewania, jak również panie, u których rozpoczyna się menopauza. Dowiedz się, z czego wynika ta choroba, na którą zapadają również mężczyźni, oraz w jaki sposób sobie z nią radzić.  

  • Dermatillomania – co to jest? Co zrobić, kiedy chęć skubania skóry jest silniejsza?

    Neurotyczne drapanie skóry czy też patologiczne skubanie skóry – to dwa określenia, które stosowane są zamiennie w przypadku dermatillomanii (PSP, ang. Pathological Skin Picking). PSP jest często porównane do uzależnienia, ponieważ pacjenci z dermatillomanią odczuwają ogromną potrzebę czy wręcz przymus skubania swojego naskórka. Jak radzić sobie w sytuacji, w której nie możemy przestać rozdrapywać skóry?

  • Płukanie żołądka – na czym polega? Kiedy jest wykonywane?

    Płukanie żołądka jest jedną z procedur dekontaminacyjnych. Polega na usunięciu spożytych substancji toksycznych, które stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia. Jak dokładnie wygląda płukanie żołądka? Czy boli?

  • Sarkopenia wieku podeszłego – czym jest? Czy można jej zapobiec?

    Szybsze męczenie się, niska wytrzymałość na wysiłek, zaburzenia równowagi – to tylko wybrane z następstw sarkopenii, jednostki chorobowej dotyczącej zwłaszcza populacji osób starszych. Niestety, sarkopenia także jest problemem wśród osób otyłych i przewlekle chorych. Jak zatem ją rozpoznać? Czym jest otyłość sarkopeniczna?

  • Pęcherzowe oddzielanie się naskórka

    Pęcherzowe oddzielanie się naskórka jest grupą chorób pęcherzowych o podłożu genetycznym lub autoimmunologicznym, która charakteryzuje się powstawaniem pęcherzy samoistnie lub po niewielkim urazie. Zwiększona wrażliwość skóry oraz tendencja do powstawania pęcherzy związana jest ze zmianami w budowie cząsteczek adhezyjnych lub białek strukturalnych, od których zależą prawidłowe połączenia pomiędzy skórą właściwą a naskórkiem.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij