Bolesne miesiączki – przyczyny, diagnostyka i leczenie bólu podczas okresu
Katarzyna Makos

Bolesne miesiączki – przyczyny, diagnostyka i leczenie bólu podczas okresu

Bolesne miesiączki to problem wielu kobiet w wieku rozrodczym. Ból podczas menstruacji może mieć charakter pierwotny, pojawia się wówczas u młodych kobiet (do dwóch lat od pierwszego krwawienia) i towarzyszy im często aż do okresu przekwitania. Może być także wtórny, czyli wywołany stanami chorobowymi. Dolegliwości bólowe podczas miesiączki mogą być spowodowane występowaniem endometriozy, mięśniaków macicy czy torbieli jajników. Kiedy należy wykonać badania? Jak sobie radzić z bolesnymi miesiączkami?

Bolesne miesiączki – kilka słów o cyklu menstruacyjnym

Pierwsza miesiączka pojawia się zazwyczaj między 8. a 12. rokiem życia. Cykl miesiączkowy regulowany jest przez układ podwzgórzowo-przysadkowy –podwzgórze wydziela gonadoliberynę, która pobudza przysadkę do produkcji hormonów FSH i LH, które z kolei regulują wydzielanie estrogenów i progesteronu przez jajniki. Możemy wyróżnić cykl jajnikowy (faza folikularna, owulacja, faza lutealna) i cykl maciczny (menstruacja, faza proliferacyjna, faza sekrecyjna). 

Cykl miesiączkowy rozpoczyna się pierwszego dnia krwawienia. Miesiączka trwa średnio 5-7 dni i spowodowana jest złuszczeniem się błony śluzowej macicy w wyniku skurczu naczyń krwionośnych (skurcze mięśni macicy prowadzą do wydalenia złuszczonego endometrium). W dalszej części cyklu pod wpływem wzrastającego poziomu estrogenów, zazwyczaj w jednym jajniku, dojrzewa kilka pęcherzyków, z których jeden staje się pęcherzykiem dominującym. Zwiększa się produkcja śluzu, który bliżej owulacji staje się coraz bardziej rozciągliwy, przejrzysty. Wzrasta też endometrium. 

Owulacja zachodzi zazwyczaj około 14 dnia cyklu, pod wpływem piku w wydzielaniu estrogenów. Temperatura ciała kobiety zazwyczaj wówczas wzrasta. Estrogeny zwiększają kurczliwość i perystaltykę jajowodów, co ułatwia przemieszczenie komórki jajowej w kierunku macicy. W fazie lutealnej/wydzielniczej pęcherzyk dominujący przekształca się w ciałko żółte, które produkuje progesteron. Pod wpływem hormonu endometrium staje się przekrwione i rozpulchnione, czynność skurczowa macicy i jajowodów jest wygaszana, a śluz staje się gęsty i nieprzenikliwy dla plemników. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, to pod koniec cyklu poziom hormonów zmniejsza się, a błona śluzowa macicy się złuszcza. Cykl miesiączkowy może trwać od 21 do 35 dni (średnio 28 dni), faza folikularna zależna od dojrzewania pęcherzyków 7–21 dni, lutealna zazwyczaj 14 dni.

Bolesne miesiączki – przyczyny bolesnego miesiączkowania

Bolesne miesiączki (łac. dysmenorrhea) można podzielić na pierwotne, pojawiające się mniej więcej 2–3 lata od wystąpienia pierwszego krwawienia oraz wtórne, spowodowane stanami chorobowymi. 

Bolesne miesiączki pierwotne

Bolesne miesiączki pierwotne występują zazwyczaj u nastolatek i młodych kobiet, mających regularne cykle. U niektórych dolegliwości obecne są już podczas pierwszego okresu, choć mogą pojawić się także do 2 lat po. Bóle menstruacyjne mogą poprzedzać miesiączkę lub pojawić się na początku krwawienia. Trwają średnio 1-2 dni i zlokalizowane są zazwyczaj w podbrzuszu, promieniują do części krzyżowej kręgosłupa i pachwin. Najbardziej nasilone są u kobiet między 20 a 25 rokiem życia. 

Ból spowodowany jest czynnością skurczową macicy, wywoływaną przez prostaglandyny (metabolity kwasu arachidonowego, produkowane w endometrium, naczyniach, myometrium dzięki enzymowi COX, ich produkcję nasilają estrogeny, a hamuje progesteron). Skurcz mięśni macicy powoduje ucisk naczyń i krótkie niedokrwienie narządu, co wywołuje ból. Nasilać go może obfite krwawienie (zwiększona ekspozycja na prostaglandyny), palenie papierosów (skurcz naczyń krwionośnych), może wynikać też z osobniczych cech (obniżony próg bólu, podatność emocjonalna). Bolesnemu miesiączkowaniu mogą towarzyszyć objawy ze strony układu pokarmowego czy współczulnego (wynikające z ogólnoustrojowego działania prostaglandyn): bóle głowy, nudności, biegunka, pogorszenie samopoczucia, zwiększona męczliwość, kołatanie serca. Czasami z bólem menstruacyjnym współwystępuje PMS, czyli zespół napięcia przedmiesiączkowego (bóle i obrzęk piersi, labilny nastrój). Często ulega ona zmniejszeniu po pierwszej ciąży (zmniejszenie liczy neuronów adrenergicznych, uczestniczących w stymulacji skurczów macicy), choć nie jest to regułą. 

Bolesne miesiączki wtórne

Dysmenorrhea wtórna występuje po okresie bezbolesnych miesiączek, zazwyczaj u kobiet z nieregularnymi cyklami i jej przyczyna ma podłoże organiczne. Bolesne miesiączki mogą być spowodowane przez: 

  • zapalenie przydatków i narządów miednicy mniejszej, 
  • zrosty pozapalne, 
  • torbiele przydatków, 
  • endometriozę
  • polipy endometrium, 
  • mięśniaki macicy
  • wady anatomiczne, 
  • zaburzenia hormonalne, 
  • zwężenie szyjki macicy (najczęściej po konizacji), 
  • nowotwory, 
  • wkładkę wewnątrzmaciczną.

Kobiety mogą też zgłaszać ból w trakcie stosunku, w różnym okresie cyklu, a także plamienia między miesiączkami.

Bolesne miesiączki – diagnostyka przy bolesnych okresach

Podstawą diagnostyki jest dobrze zebrany wywiad i badanie ginekologiczne – w przypadku pierwotnych bolesnych miesiączek o łagodnym nasileniu i dobrej reakcji na leczenie przeciwbólowe, jest to wystarczające. Natomiast w przypadku podejrzenia wtórnej etiologii bólów, warto pobrać rozmaz cytologiczny i posiew bakteriologiczny z pochwy. Podstawowe badania laboratoryjne obejmują: CRP, OB, morfologię, badanie ogólne moczu z posiewem, βhCG.

Podstawowym badaniem obrazowym jest USG miednicy mniejszej (najlepiej USG dopochwowe) – warto pamiętać o dobrze wypełnionym pęcherzu moczowym do badania. Czasami konieczne jest badanie histeroskopowe macicy (polipy, endometrioza, zmiany nowotworowe), TK lub MR miednicy mniejszej. 

Bolesne miesiączki – leczenie

Podstawą w leczeniu pierwotnych bólów miesiączkowych są niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które hamują enzym COX i zmniejszają syntezę prostaglandyn. Wśród nich skuteczne są: nimesulid (powyżej 12 roku życia), ibuprofen, naproksen (nie można stosować go u dzieci), diklofenak, kwas mefenamowy (powyżej 14 roku życia). Pacjentka powinna przyjąć preparat w momencie wystąpienia pierwszych objawów, nie należy ich łączyć i stosować długotrwale. 

Pomocne w walce z bolesnymi miesiączkami mogą być również spazmolityki, takie jak drotaweryna lub hioscyna. Czasami włącza się leczenie estrogenowo-progestreronowe, które hamuje owulację, terapia trwa minimum 3-6 cykli, do 12 miesięcy. Leczenie wtórnych bolesnych miesiączek jest przyczynowe.

Bolesne miesiączki – domowe sposoby na ból podczas okresu

Oprócz leków pomocne mogą być metody niefarmakologiczne. Ulgę przynoszą ciepłe okłady na okolicę podbrzusza, picie naparu z liści malin lub rumianku, suplementacja magnezu i witaminy B1. Zachęca się też do nieobciążającej aktywności fizycznej (spacery, joga, pilates) oraz stosowania diety niskotłuszczowej, bogatej w kwasy Ω3. Przy tendencji do bolesnych miesiączek należy unikać stresu, gorących kąpieli w trakcie okresu (mogą nasilać krwawienie) oraz ostrych przypraw i soli. 

  1. A. Sękowska, Postępowanie w bolesnym miesiączkowaniu, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/bol/ekspert/208915,postepowanie–w–bolesnym–miesiaczkowaniu, [dostęp]: 04.10.2020.
  2. A. Sękowska, Bolesna miesiączkowanie, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/medycynarodzinna/leczenie–bolu/185677,bolesne–miesiaczkowanie, [dostęp:] 04.10.2020.
  3. M. Bernardi, L. Lazzeri, F. Perelli i in., Dyssmenorrhea and related disorders, “reserachgate.org” [online], DOI: 10.12688 / f1000research.11682.1, [dostęp:] 04.10.2020.
  4. G. H. Bręborowicz, Położnictwo i Ginekologia, PZWL, Warszawa 2006, t. II, rozdz. 9.
  5. G. Mrugacz, C. Grygoruk, P. Sieczyński i in., Etiopatogeneza zespołu bolesnego miesiączkowania, „Developmental Period Medicine” 2013, XVII, 1, str. 85-89.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ból stopy – przyczyny, leczenie, ćwiczenia na ból śródstopia

    Ból stopy to dolegliwość, która może mieć rozmaite przyczyny. Ból stóp może pojawić się po intensywnym wysiłku fizycznym, wielogodzinnej pracy w pozycji stojącej, ale także jako objaw poważnych chorób, takich jak cukrzyca, dna moczanowa czy nerwiak Mortona. Sprawdź, jak diagnozuje się ból stóp, jak wygląda leczenie? Poznaj ćwiczenia na bolące stopy.

  • Ból szyi – przyczyny, diagnostyka, leczenie, ćwiczenia

    Ból szyi to częsta dolegliwość, która dotyka dużą grupę osób. Przyczyny bolącej szyi mogą być różne, od przeciążenia i napięcia mięśni, spowodowanego np. wielogodzinną pracą przed komputerem przez zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego i urazy odcinka szyjnego kręgosłupa aż po nowotwór. Sprawdź, jak przebiega diagnostyka bólów szyi, w jaki sposób się je leczy oraz jakie ćwiczenia można zastosować, by złagodzić dolegliwości. 

  • Niedobór witaminy B12 – przyczyny, objawy, skutki niskiego poziomu witaminy B12

    Witamina B12 (kobalamina) pełni istotną rolę w organizmie, m. in. reguluje produkcję czerwonych krwinek. Witamina B12 znajduje się głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, nie jest wytwarzana przez ludzki organizm, dlatego niedobór witaminy B12 jest dość częsty. Objawy niedoboru to np. nerwowość, depresja, zaburzenia chodu czy problemy ze wzrokiem. Jak powinna wyglądać dieta i suplementacja u osób z niskim poziomem kobalaminy?

  • Ból brzucha z lewej strony – co może oznaczać?

    Ból brzucha po lewej stronie może być wywołany przez chwilową niedyspozycję, ale jest także objawem poważnych chorób układu pokarmowego czy moczowego. Jakim schorzeniom towarzyszy? 

  • Mioklonie – przyczyny i leczenie mimowolnych skurczów mięśni

    Mioklonie (zrywania mięśniowe) to niekontrolowane, intensywne skurcze mięśni. Mogą one obejmować jeden mięsień, grupę mięśni, kończynę, a nawet cały tułów. Przyczyn powstawania mioklonii jest wiele, niektóre mimowolne ruchy są fizjologiczne (np. mioklonie przysenne, czyli szarpnięcia ciała podczas zasypiania) i nie wymagają leczenia, inne mogą oznaczać poważne schorzenia, takie jak zaburzenia metaboliczne, padaczkę czy zatrucie metalami ciężkimi. Wszystkie niekontrolowane skurcze mięśni wymagają konsultacji ze specjalistą.

  • Domowe sposoby na zaparcia – jak szybko i skutecznie poradzić sobie z problemami z wypróżnianiem? Zioła i leki na zaparcia

    Domowe sposoby na zaparcia, nazywane potocznie zatwardzeniem, obejmują przede wszystkim zmianę stylu życia – włączenie do diety większej ilości produktów zawierających błonnik, wypijanie większej ilości płynów oraz regularną aktywność fizyczną. Na problemy z wypróżnianiem można także zastosować preparaty ziołowe mające właściwości przeczyszczające (np. liście senesu, kłącze rzewienia). Wśród leków bez recepty na zaparcia znajdują się natomiast środki: pęczniejące (np. siemię lniane), osmotyczne (np. laktuloza), zmiękczające (np. glicerol) oraz drażniące (np. olej rycynowy).

  • Nadmierne i częste gazy jelitowe – co robić?

    Choć produkcja gazów w jelitach to proces naturalny, ich nadmierne powstawanie nastręcza wielu trudności. Wzdęty i obolały brzuch oraz uczucie dyskomfortu są nieodłącznymi towarzyszami zwiększonej ilości gazów jelitowych. Czy ich nadmierne powstawanie może oznaczać chorobę? Jak skutecznie zapobiegać zbyt wielkiej produkcji gazów w jelitach?  

  • Suchość gardła – czym i jak nawilżać gardło?

    Suchość gardła może być spowodowana wieloma przyczynami. Zwykle pojawia się podczas infekcji, a także w wyniku odwodnienia, palenia papierosów, nadwyrężenia narządu głosu czy spania z otwartymi ustami. Uczucie suchego gardła dotyczy zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Jak i czym nawilżać gardło? Czego warto unikać, gdy czujemy suchość w gardle?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij