Bolesne miesiączki – przyczyny, diagnostyka i leczenie bólu podczas okresu
Katarzyna Makos

Bolesne miesiączki – przyczyny, diagnostyka i leczenie bólu podczas okresu

Bolesne miesiączki to problem wielu kobiet w wieku rozrodczym. Ból podczas menstruacji może mieć charakter pierwotny, pojawia się wówczas u młodych kobiet (do dwóch lat od pierwszego krwawienia) i towarzyszy im często aż do okresu przekwitania. Może być także wtórny, czyli wywołany stanami chorobowymi. Dolegliwości bólowe podczas miesiączki mogą być spowodowane występowaniem endometriozy, mięśniaków macicy czy torbieli jajników. Kiedy należy wykonać badania? Jak sobie radzić z bolesnymi miesiączkami?

Bolesne miesiączki – kilka słów o cyklu menstruacyjnym

Pierwsza miesiączka pojawia się zazwyczaj między 8. a 12. rokiem życia. Cykl miesiączkowy regulowany jest przez układ podwzgórzowo-przysadkowy –podwzgórze wydziela gonadoliberynę, która pobudza przysadkę do produkcji hormonów FSH i LH, które z kolei regulują wydzielanie estrogenów i progesteronu przez jajniki. Możemy wyróżnić cykl jajnikowy (faza folikularna, owulacja, faza lutealna) i cykl maciczny (menstruacja, faza proliferacyjna, faza sekrecyjna). 

Cykl miesiączkowy rozpoczyna się pierwszego dnia krwawienia. Miesiączka trwa średnio 5-7 dni i spowodowana jest złuszczeniem się błony śluzowej macicy w wyniku skurczu naczyń krwionośnych (skurcze mięśni macicy prowadzą do wydalenia złuszczonego endometrium). W dalszej części cyklu pod wpływem wzrastającego poziomu estrogenów, zazwyczaj w jednym jajniku, dojrzewa kilka pęcherzyków, z których jeden staje się pęcherzykiem dominującym. Zwiększa się produkcja śluzu, który bliżej owulacji staje się coraz bardziej rozciągliwy, przejrzysty. Wzrasta też endometrium. 

Owulacja zachodzi zazwyczaj około 14 dnia cyklu, pod wpływem piku w wydzielaniu estrogenów. Temperatura ciała kobiety zazwyczaj wówczas wzrasta. Estrogeny zwiększają kurczliwość i perystaltykę jajowodów, co ułatwia przemieszczenie komórki jajowej w kierunku macicy. W fazie lutealnej/wydzielniczej pęcherzyk dominujący przekształca się w ciałko żółte, które produkuje progesteron. Pod wpływem hormonu endometrium staje się przekrwione i rozpulchnione, czynność skurczowa macicy i jajowodów jest wygaszana, a śluz staje się gęsty i nieprzenikliwy dla plemników. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, to pod koniec cyklu poziom hormonów zmniejsza się, a błona śluzowa macicy się złuszcza. Cykl miesiączkowy może trwać od 21 do 35 dni (średnio 28 dni), faza folikularna zależna od dojrzewania pęcherzyków 7–21 dni, lutealna zazwyczaj 14 dni.

Bolesne miesiączki – przyczyny bolesnego miesiączkowania

Bolesne miesiączki (łac. dysmenorrhea) można podzielić na pierwotne, pojawiające się mniej więcej 2–3 lata od wystąpienia pierwszego krwawienia oraz wtórne, spowodowane stanami chorobowymi. 

Bolesne miesiączki pierwotne

Bolesne miesiączki pierwotne występują zazwyczaj u nastolatek i młodych kobiet, mających regularne cykle. U niektórych dolegliwości obecne są już podczas pierwszego okresu, choć mogą pojawić się także do 2 lat po. Bóle menstruacyjne mogą poprzedzać miesiączkę lub pojawić się na początku krwawienia. Trwają średnio 1-2 dni i zlokalizowane są zazwyczaj w podbrzuszu, promieniują do części krzyżowej kręgosłupa i pachwin. Najbardziej nasilone są u kobiet między 20 a 25 rokiem życia. 

Ból spowodowany jest czynnością skurczową macicy, wywoływaną przez prostaglandyny (metabolity kwasu arachidonowego, produkowane w endometrium, naczyniach, myometrium dzięki enzymowi COX, ich produkcję nasilają estrogeny, a hamuje progesteron). Skurcz mięśni macicy powoduje ucisk naczyń i krótkie niedokrwienie narządu, co wywołuje ból. Nasilać go może obfite krwawienie (zwiększona ekspozycja na prostaglandyny), palenie papierosów (skurcz naczyń krwionośnych), może wynikać też z osobniczych cech (obniżony próg bólu, podatność emocjonalna). Bolesnemu miesiączkowaniu mogą towarzyszyć objawy ze strony układu pokarmowego czy współczulnego (wynikające z ogólnoustrojowego działania prostaglandyn): bóle głowy, nudności, biegunka, pogorszenie samopoczucia, zwiększona męczliwość, kołatanie serca. Czasami z bólem menstruacyjnym współwystępuje PMS, czyli zespół napięcia przedmiesiączkowego (bóle i obrzęk piersi, labilny nastrój). Często ulega ona zmniejszeniu po pierwszej ciąży (zmniejszenie liczy neuronów adrenergicznych, uczestniczących w stymulacji skurczów macicy), choć nie jest to regułą. 

Bolesne miesiączki wtórne

Dysmenorrhea wtórna występuje po okresie bezbolesnych miesiączek, zazwyczaj u kobiet z nieregularnymi cyklami i jej przyczyna ma podłoże organiczne. Bolesne miesiączki mogą być spowodowane przez: 

  • zapalenie przydatków i narządów miednicy mniejszej, 
  • zrosty pozapalne, 
  • torbiele przydatków, 
  • endometriozę
  • polipy endometrium, 
  • mięśniaki macicy
  • wady anatomiczne, 
  • zaburzenia hormonalne, 
  • zwężenie szyjki macicy (najczęściej po konizacji), 
  • nowotwory, 
  • wkładkę wewnątrzmaciczną.

Kobiety mogą też zgłaszać ból w trakcie stosunku, w różnym okresie cyklu, a także plamienia między miesiączkami.

Bolesne miesiączki – diagnostyka przy bolesnych okresach

Podstawą diagnostyki jest dobrze zebrany wywiad i badanie ginekologiczne – w przypadku pierwotnych bolesnych miesiączek o łagodnym nasileniu i dobrej reakcji na leczenie przeciwbólowe, jest to wystarczające. Natomiast w przypadku podejrzenia wtórnej etiologii bólów, warto pobrać rozmaz cytologiczny i posiew bakteriologiczny z pochwy. Podstawowe badania laboratoryjne obejmują: CRP, OB, morfologię, badanie ogólne moczu z posiewem, βhCG.

Podstawowym badaniem obrazowym jest USG miednicy mniejszej (najlepiej USG dopochwowe) – warto pamiętać o dobrze wypełnionym pęcherzu moczowym do badania. Czasami konieczne jest badanie histeroskopowe macicy (polipy, endometrioza, zmiany nowotworowe), TK lub MR miednicy mniejszej. 

Bolesne miesiączki – leczenie

Podstawą w leczeniu pierwotnych bólów miesiączkowych są niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które hamują enzym COX i zmniejszają syntezę prostaglandyn. Wśród nich skuteczne są: nimesulid (powyżej 12 roku życia), ibuprofen, naproksen (nie można stosować go u dzieci), diklofenak, kwas mefenamowy (powyżej 14 roku życia). Pacjentka powinna przyjąć preparat w momencie wystąpienia pierwszych objawów, nie należy ich łączyć i stosować długotrwale. 

Pomocne w walce z bolesnymi miesiączkami mogą być również spazmolityki, takie jak drotaweryna lub hioscyna. Czasami włącza się leczenie estrogenowo-progestreronowe, które hamuje owulację, terapia trwa minimum 3-6 cykli, do 12 miesięcy. Leczenie wtórnych bolesnych miesiączek jest przyczynowe.

Bolesne miesiączki – domowe sposoby na ból podczas okresu

Oprócz leków pomocne mogą być metody niefarmakologiczne. Ulgę przynoszą ciepłe okłady na okolicę podbrzusza, picie naparu z liści malin lub rumianku, suplementacja magnezu i witaminy B1. Zachęca się też do nieobciążającej aktywności fizycznej (spacery, joga, pilates) oraz stosowania diety niskotłuszczowej, bogatej w kwasy Ω3. Przy tendencji do bolesnych miesiączek należy unikać stresu, gorących kąpieli w trakcie okresu (mogą nasilać krwawienie) oraz ostrych przypraw i soli. 

  1. A. Sękowska, Postępowanie w bolesnym miesiączkowaniu, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/bol/ekspert/208915,postepowanie–w–bolesnym–miesiaczkowaniu, [dostęp]: 04.10.2020.
  2. A. Sękowska, Bolesna miesiączkowanie, „mp.pl” [online], https://www.mp.pl/medycynarodzinna/leczenie–bolu/185677,bolesne–miesiaczkowanie, [dostęp:] 04.10.2020.
  3. M. Bernardi, L. Lazzeri, F. Perelli i in., Dyssmenorrhea and related disorders, “reserachgate.org” [online], DOI: 10.12688 / f1000research.11682.1, [dostęp:] 04.10.2020.
  4. G. H. Bręborowicz, Położnictwo i Ginekologia, PZWL, Warszawa 2006, t. II, rozdz. 9.
  5. G. Mrugacz, C. Grygoruk, P. Sieczyński i in., Etiopatogeneza zespołu bolesnego miesiączkowania, „Developmental Period Medicine” 2013, XVII, 1, str. 85-89.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Wielomocz (poliuria) – co oznacza i w jakich chorobach może się pojawić? Diagnostyka i leczenie poliurii

    Równowaga płynowa jest kontrolowana przez proces przyjmowania płynów, perfuzji nerek, filtracji kłębuszkowej i resorpcji wody w cewkach zbiorczych nerek. Przyjmowane płyny zwiększają objętość krążącej krwi, a to wzmaga perfuzję nerek i filtrację w kłębuszkach oraz zwiększone wydalanie moczu. Proces ten hamowany jest przez hormon antydiuretyczny (wazopresynę, ADH), wydzielany przez podwzgórze i uwalniany przez przysadkę mózgową. ADH zwiększa resorpcję (wchłanianie) wody w kanalikach zbiorczych nerek, zmniejszając ilość wydalanego moczu. Jeśli dochodzi do zaburzeń np. w wydzielaniu wazopresyny, może pojawić się wielomocz. Czym dokładnie jest poliuria? 

  • Nadmierne pragnienie (polidypsja) – co może oznaczać? Przyczyny i leczenie polidypsji

    Uczucie pragnienia jest subiektywnym odczuciem potrzeby pobierania płynów. Może być ono zmniejszone (w stanach uszkodzenia ośrodka pragnienia w podwzgórzu) lub – częściej – zwiększone. Wzmożone pragnienie (polidypsja) najczęściej idzie w parze z nadmiernym wydzielaniem moczu (poliurią). Zwiększona utrata płynów ustrojowych może odbywać się nie tylko przez nerki, ale także przez skórę (obfite poty), przewód pokarmowy (wymioty, biegunka) lub płuca (gorączka). Pragnienie bywa fizjologiczną reakcją na zwiększoną utratę wody z organizmu, jednak nadmierne jest niemal zawsze objawem chorobowym. 

  • Wypadnięcie dysku – przyczyny, objawy, leczenie, ćwiczenia

    Każdy krążek międzykręgowy kręgosłupa jest zbudowany z dwóch części: miękkiej, galaretowatej części wewnętrznej – jądra miażdżystego i twardego pierścienia włóknistego znajdującego się na zewnętrz. Uraz lub przeciążenie mogą spowodować, że wewnętrzna część krążka wysunie się poza pierścień, nazywa się to wypadnięciem dysku. Jakie objawy powoduje przepuklina krążka międzykręgowego, czyli wypadający dysk?

  • Światłowstręt – na czym polega i o czym świadczy? Co robić, gdy się pojawi?

    Światłowstręt jest objawem polegającym na odczuciu bólu i pieczenia oczu podczas patrzenia na źródła światła lub przebywania w nasłonecznionych pomieszczeniach. Światłowstręt nie jest odrębną jednostką chorobową, a objawem choroby, dlatego postępowanie zależne jest od przyczyny nadwrażliwości na światło. Wśród najczęstszych przyczyn światłowstrętu wymienia się zapalenie spojówek, migrenę oraz infekcje wirusowe.  

  • Bóle miednicy – przyczyny, diagnostyka, leczenie bólu miednicy

    Przyczyn bólu miednicy może być wiele, inne z nich będą dotyczyły kobiet, inne mężczyzn. Wśród kobiecych przyczyn zespołu bólowego miednicy mniejszej znajdują się przede wszystkim czynniki i schorzenia ginekologiczne oraz choroby układu moczowego, m.in. endometrioza, mięśniaki macicy, zapalenie pęcherza moczowego. U mężczyzn najczęstszą przyczyną dolegliwości w okolicy miednicy są natomiast choroby gruczołu krokowego oraz układu pokarmowego, np. zaparcia czy IBS. 

  • Wole tarczycy – przyczyny i leczenie powiększonej tarczycy

    Terminem wole określa się nieprawidłowe powiększenie tarczycy. Może ono oznaczać niedoczynność tarczycy, schorzenie autoimmunologiczne, takie jak choroba Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa, lecz może również świadczyć o niedoborze jodu  czy niektórych witamin i minerałów (selenu, żelaza, witaminy A). Jakie rodzaje wola tarczycy się wyróżnia? Czym jest wole guzkowe? 

  • Rumień wędrujący – jak go rozpoznać? Diagnostyka i leczenie rumienia po kleszczu

    Rumień wędrujący (łac. erythema migrans) to charakterystyczna wysypka skórna pojawiająca się jako objaw wczesnego stadium boreliozy. Rumień po ukłuciu kleszcza ma kolisty kształt, wędruje, stopniowo się powiększając (przypomina tarczę strzelniczą – pomiędzy jego centrum a okręgiem zewnętrznym pojawia się blada obręcz). Rumień wędrujący jest widoczny średnio od 1 do 3 tygodni od ukąszenia u ok. 80 % chorych na boreliozę. Jak odróżnić go od reakcji alergicznej? Jak długo utrzymuje się rumień wędrujący?

  • Zaburzenia równowagi – najczęstsze przyczyny, diagnostyka i leczenie zachwiań równowagi

    Przyczyn zaburzeń równowagi może być wiele, najczęściej są to schorzenia neurologiczne, takie jak choroba Parkinsona, laryngologiczne, np. choroba Meniere'a czy też zaburzenia psychiczne, m.in. nerwica. Problemy z zachowaniem równowagi mogą również pojawić się w przebiegu chorób kardiologicznych, migreny, cukrzycy, a także jako skutek zatrucia alkoholem bądź lekami. Ponieważ zaburzenia stabilności ciała mogą zwiastować również stany zagrażające życiu, takie jak guz mózgu czy udar, w przypadku nasilonych dolegliwości zawsze należy zasięgnąć porady lekarskiej. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij