Endometrioza - objawy, leczenie i przyczyny

Endometrium jest to błona śluzowa macicy. Jest ono bardzo wrażliwe na działanie żeńskich hormonów płciowych, zarówno estrogenów, jak i gestagenów. Pod ich wpływem endometrium ulega licznym przemianom w przebiegu całego cyklu miesięcznego u kobiety. Czasami zdarzają się sytuacje, w których endometrium zlokalizowane jest w innym miejscu niż w świetle jamy macicy. Wtedy też mówi się o chorobie, która nosi nazwę endometrioza.

Czy endometrioza jest częsta? U kogo zwykle ona występuje?

Endometrioza nie jest częstą chorobą, szacuje się, że występuje ona u około 10-15 % miesiączkujących kobiet. Jest ona rozpoznawana w okresie dojrzałości płciowej, około 90% zachorowań zdarza się pomiędzy 20 a 50 rokiem życia. Bardzo rzadko stwierdza się ją u kobiet po menopauzie, a praktycznie nigdy u dziewcząt przed okresem pokwitania. 

W jaki sposób dochodzi do powstania endometriozy? Jakie są najczęstsze przyczyny jej powstawania?

Do końca w dalszym ciągu nie wyjaśniono, jak dokładnie dochodzi do rozwoju endometriozy. Istnieje jednak kilka teorii, które starają się wyjaśnić mechanizm powstawania endometriozy. Pierwsza z tych teorii to tzw. teoria transplantacji komórek endometrialnych. Transplantacja ta może odbywać się drogą "refluksu" krwi miesiączkowej przez jajowody do jamy otrzewnej - uważa się, że fragmenty nabłonka macicy, które znajdują się w krwi miesiączkowej, przedostają się na drodze "refluksu" przez jajowody do jamy otrzewnej i mogą wszczepić się do powierzchni otrzewnej każdego narządu miednicy mniejszej lub jamy brzusznej. W kolejnym cyklu miesiączkowym te pozamaciczne fragmenty endometrium powiększają się i funkcjonują jak prawidłowy nabłonek jamy macicy i są one prawdopodobnie odpowiedzialne za dalszą, dodatkową implantację w nowych miejscach. Ponadto, transplantacja komórek endometrium może też odbywać się na drodze jatrogennej - do takiej sytuacji może dojść, jeśli pacjentka była poddana operacji jamy macicy, wtedy też komórki endometrium mogą zostać wszczepione do blizny pooperacyjnej. Bierze się też pod uwagę możliwość transplantacji komórek endometrium drogą naczyń krwionośnych i naczyń chłonnych. Kolejna teoria, mówiąca o możliwości powstania endometriozy, jest teorią metaplazji. W przebiegu metaplazji dochodzi bowiem do przemiany jednych dojrzałych, zróżnicowanych komórek w inne dojrzałe i zróżnicowane komórki, czyli w przypadku endometriozy dochodzi do powstania na drodze metaplazji komórek endometrium. Poza tym,  jest również bardzo prawdopodobne, że w mechanizmie powstawania endometriozy dużą role odgrywają czynniki genetyczne, jak również układ immunologiczny i miejscowy czynnik tkankowy. 

W jakich narządach najczęściej lokalizują się nieprawidłowe komórki endometrium?

Choć endometrioza tak naprawdę może rozwinąć się praktycznie w każdym narządzie, to jednak w niektórych z nich rozwija się zdecydowanie częściej. Zalicza się do nich przede wszystkim jajnik, tarcze części pochwowej szyjki macicy, otrzewną zagłębienia odbytniczo-macicznego, przegrodę odbytniczo-pochwową oraz więzadła krzyżowo-maciczne.

Jakie są objawy endometriozy?

Endometrioza jest chorobą, która zwykle rozwija się powoli, początkowo może nie dawać w ogóle żadnych dolegliwości lub też jej objawy mogą być skąpo wyrażone - często pierwszym objawem jest ból, który odczuwa kobieta w czasie stosunku oraz problemy z zajściem w ciąże. Endometrioza może też objawiać się dolegliwościami bólowymi w miednicy mniejszej (zarówno w czasie miesiączki, jak i przed i po miesiączce) oraz zaburzeniami miesiączkowania - miesiączki są w jej przebiegu zazwyczaj bardzo długie, bolesne i obfite, często obecny jest też mocno wyrażony zespół napięcia przedmiesiączkowego. Zdecydowanie rzadziej zdarzają się plamienia lub krwawienia pomiędzy terminami spodziewanych miesiączek. Czasami zdarzają się też krwawienia z pęcherza moczowego, jak również krwawienia z odbytnicy. Następstwem endometriozy może być natomiast niepłodność, jak również poronienia i częste zapalenia w obrębie narządów płciowych. 

Jak stawia się rozpoznanie endometriozy?

Kiedy pacjentka zgłasza się do ginekologa, najpierw zbiera on od niej bardzo dokładny wywiad, dotyczący przebiegu miesiączek, nieprawidłowych krwawień oraz ewentualnych dolegliwości bólowych w czasie stosunku i problemów  z zajściem w ciąże. Kolejnym etapem stawiania diagnozy jest badanie ginekologiczne, w czasie którego lekarz tak naprawdę wcale nie musi stwierdzić żadnych nieprawidłowości, jednak czasami ginekolog może miedzy innymi stwierdzić powiększony trzon macicy czy też wyczuć obecność guzów zlokalizowanych w jajnikach. Następnie zachodzi potrzeba wykonania usg narządów rodnych i narządów jamy brzusznej oraz miednicy mniejszej, czasami wykonywana jest też tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Dzięki tym obrazowym badaniom lekarz może uwidocznić ogniska endometriozy w różnych narządach. Jednak najbardziej pewną metodą diagnostyczną jest laparoskopia lub też laparotomia. Dzięki tym metodom uzyskuje się bezpośredni dostęp do zmiany, jej dokładną ocenę i pobranie materiału do badania histopatologicznego, dzięki czemu można postawić rozpoznanie ze stuprocentową pewnością. 

Jak leczy się endometriozę?

Leczenie endometriozy jest przede wszystkim uzależnione od wieku chorej, jak również od stopnia zaawansowania choroby, stanu rozrodu, obecności zrostów i umiejscowienia ognisk endometriozy. W leczeniu rozpatruje się jedną z trzech metod: leczenie hormonalne, chirurgiczne i skojarzone. W niezbyt rozlanych zmianach, u młodych kobiet, którym zależy na zachowaniu lub przywróceniu płodności, zaczyna się zwykle od leczenia hormonalnego, którego zadaniem jest atrofia lub degeneracja nabłonka. W leczeniu hormonalnym wykorzystuje się progestageny, preparaty estrogenowo-progesteronowe, androgeny oraz danazol będący preparatem antygonadotropowym, jak również analogi gonadoliberyny. Wyniki leczenia hormonalnego zależne są od stopnia ciężkości endometriozy i wahają się od pięćdziesięciu do osiemdziesięciu procent wyleczeń. Leczenie operacyjne stosuje się natomiast u kobiet, u których nie uzyskano poprawy po leczeniu hormonalnym lub też w sytuacji, gdy zmiana jest bardzo rozległa i umiejscowiona poza narządami płciowymi, np. w pęcherzu moczowym. Często po leczeniu operacyjnym, ze względu na jego małą radykalność i doszczętność, stosuje się następcze leczenie preparatami hormonalnymi. Należy jednak pamiętać, że leczenie każdej chorej z endometrioza musi być ustalane indywidualnie, wtedy też istnieje szansa na jej pełne wyleczenie.


Podziel się: