D-mannoza – czym jest i kiedy się ją stosuje?

Narastająca lekooporność bakterii na stosowane antybiotyki stanowi jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny, również w terapii nawracających infekcji dróg moczowych. W tym kontekście rośnie zainteresowanie D-mannozą – monosacharydem o silnych właściwościach antyadhezyjnych, który utrudnia bakteriom przyleganie do nabłonka dróg moczowych.

1. Czym jest D-mannoza?
2. Właściwości D-mannozy
3. Zastosowanie D-mannozy
4. Skutki uboczne D-mannozy
5. Jak stosować D-mannozę?
6. D-mannoza – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest D-mannoza i jakie ma właściwości,
• w jakich dolegliwościach przyjmowanie d-mannozy może być pomocne,
• czy D-mannoza może zastąpić antybiotyki w leczeniu infekcji dróg moczowych,
• czy stosowanie D-mannozy wiąże się ze skutkami ubocznymi.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, czym jest D-mannoza i w jakich dolegliwościach może pomóc. Poznasz jej właściwości i ewentualne skutki uboczne. Dowiesz się także, czy jest skutecznym środkiem w leczeniu infekcji dróg moczowych oraz czy może być stosowana w ramach profilaktyki częstych nawrotów ZUM.

Czym jest D-mannoza?

D-mannoza to monosacharyd, czyli cukier prosty należący do grupy aldoheksoz. Jej cząsteczka zawiera sześć atomów węgla, w tym grupę aldehydową. Związek ten jest epimerem (izomerem) glukozy, jednak ze względu na odmienną strukturę stereochemiczną wykazuje różną aktywność biologiczną.

Forma D-mannozy jest biologicznie aktywna, natomiast L-mannoza jest obecna głównie w bakteriach i ma minimalny udział w metabolizmie ssaków. D-mannoza występuje naturalnie w niewielkich ilościach w organizmie człowieka, głównie jako składnik glikoprotein i proteoglikanów. Bierze udział w procesach transdukcji sygnału poprzez glikozylację oraz uczestniczy w reakcjach immunologicznych. D-mannoza znajduje się naturalnie w produktach spożywczych takich jak:

• owoce (żurawina, jabłka, borówki),
• warzywa (brokuły, fasola).

Może być również wytwarzana w wyniku przemian metabolicznych glukozy.

Właściwości D-mannozy

D-mannoza jest naturalnym cukrem prostym, który charakteryzuje się dobrą rozpuszczalnością w wodzie i jest łatwo usuwany z organizmu wraz z moczem. Ma także wysoki profil bezpieczeństwa i niską toksyczność.

Przyjmowana w celach leczniczych D-mannoza nie jest metabolizowana i ostatecznie trafia do układu moczowego, gdzie pomaga zwalczać zapalenie pęcherza moczowego (cystitis) oraz inne bakteryjne zakażenia układu moczowego (ZUM). Badania wykazały, że D-mannoza działa przeciwbakteryjnie w świetle dróg moczowych i hamuje adhezję pałeczek Escherichia coli  (bakterii odpowiadającej za 80–90% wszystkich infekcji dróg moczowych) do nabłonka pęcherza.

Zastosowanie D-mannozy

Najczęstsze zastosowanie D-mannozy obejmuje profilaktykę oraz leczenie wspomagające zapalenia pęcherza moczowego i innych bakteryjnych zakażeń układu moczowego. Wyniki badań wskazują, że suplementacja D-mannozy może wydłużać czas bez infekcji i poprawiać jakość życia pacjentów z częstymi nawrotami zakażeń dróg moczowych, kobiet w okresie pomenopauzalnym czy osób z cewnikiem. Według najnowszych doniesień naukowych może także wpływać na odporność organizmu, hamować wzrost guzów, zwiększać skuteczność chemioterapii oraz wspomagać redukcję masy ciała u osób z otyłością.

D-mannoza jest podawana również pacjentom cierpiącym na dziedziczne zaburzenie zwane zespołem glikoproteinowym z niedoborem węglowodanów typu 1b (wrodzone zaburzenie glikozylacji typu 1b). Pomaga złagodzić powikłania choroby takie jak problemy trawienne, niski poziom cukru we krwi oraz zaburzenia krzepnięcia krwi. Doświadczenia przeprowadzone na modelach zwierzęcych sugerują, że D-mannoza może wpływać pozytywnie na stan mikrobioty jelitowej. Wymagane są jednak dalsze badania kliniczne w tym zakresie.

D-mannoza w leczeniu i profilaktyce zakażeń układu moczowego

W wielu przypadkach niepowikłanego zakażenia układu moczowego monoterapia D-mannozą może okazać się wystarczająca. Jeśli jednak po trzech dniach nie nastąpi wyraźna poprawa, należy skonsultować się z lekarzem. D-mannoza może być również stosowana równolegle z antybiotykoterapią – preparaty te działają synergistycznie, ponieważ ich mechanizmy przeciwdrobnoustrojowe uzupełniają się wzajemnie. Warto także podkreślić, że D-mannoza nie przyczynia się do rozwoju antybiotykooporności.

D-mannoza jest dostępna w aptekach bez recepty, najczęściej w postaci proszku przeznaczonego do rozpuszczania w wodzie lub kapsułek. Są to preparaty o statusie wyrobów medycznych lub suplementów diety.

Zalecenia dotyczące przyjmowania D-mannozy:

1. Preparaty z D-mannozą przyjmowane profilaktycznie w nawracających zakażeniach dróg moczowych – zwykle zaleca się 1–2 g dziennie w jednej lub w dwóch dawkach podzielonych.
2. W przypadku aktywnej, ostrej infekcji stosuje się zwykle 2 g D-mannozy 3 razy dziennie przez pierwsze 3 dni leczenia, a następnie 2 g D-mannozy 2 razy dziennie przez 2 dni.
3. Podczas kuracji istotne jest wypijanie dużej ilości płynów.

Jak działa D-mannoza w pęcherzu moczowym?

D-mannoza jest często stosowana w profilaktyce nawracających zakażeń dróg moczowych, natomiast jej użycie w ostrych infekcjach nie zawsze jest wystarczające. D-mannoza jest silnym środkiem antyadhezyjnym, który wiąże się z adhezyną FimH zlokalizowaną na rzęskach bakterii Escherichia coli i blokuje przyleganie bakterii do receptora uroplakiny na komórkach nabłonka urotelialnego pęcherza moczowego. W ten sposób D-mannoza zapobiega kolonizacji i inwazji bakterii oraz umożliwia eliminację drobnoustrojów odpowiedzialnych za większość zakażeń układu moczowego.

Skutki uboczne D-mannozy

D-mannoza jest dobrze tolerowana przez większość osób, a jej działania niepożądane mają zwykle łagodny charakter. Skutki uboczne przyjmowania D-mannozy najczęściej dotyczą przewodu pokarmowego, zwłaszcza w trakcie kuracji wysokimi dawkami D-mannozy. Mogą wówczas pojawić się:

• wzdęcia,
• nudności,
• biegunki – długotrwała biegunka wiąże się z ryzykiem wystąpienia zaburzeń wodno-elektrolitowych.

D-mannoza może być stosowana u diabetyków, ponieważ jest praktycznie niemetabolizowana. W tej grupie pacjentów może nie tylko zapobiegać infekcjom dróg moczowych, ale także wspomagać ich terapię.

Uczulenie na D-mannozę jest mało prawdopodobne, ponieważ substancja ta występuje naturalnie w ciele człowieka, np. jako składnik budulcowy glikoprotein.

Jak stosować D-mannozę?

D-mannozę należy stosować zgodnie z zaleceniami producenta i nie przekraczać rekomendowanych dziennych dawek. Najlepiej przyjmować ją na czczo lub między posiłkami, popijając szklanką wody. Podczas kuracji D-mannozą wskazane jest wypijanie odpowiednich ilości płynów, aby zwiększać ilość oddawanego moczu.

Najlepiej zachować co najmniej dwugodzinny odstęp pomiędzy zażyciem leków (np. antybiotyków) i D-mannozy, co teoretycznie zmniejsza ryzyko zaburzeń wchłaniania medykamentów i minimalizuje ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Należy pamiętać, że w przypadku wystąpienia nasilonych objawów zakażenia układu moczowego (gorączka, krwiomocz, ból w okolicy lędźwiowej) D-mannoza nie zastąpi leczenia antybiotykami.

D-mannoza – najczęściej zadawane pytania

Jakie są przeciwwskazania do stosowania D-mannozy?

Suplementacja D-mannozy przez osoby dorosłe jest uważana za bezpieczną. Nie powinna być stosowana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek ze względu na brak danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa jej przyjmowania w tej grupie pacjentów.

Jak długo można przyjmować D-mannozę?

Czas przyjmowania D-mannozy jest uzależniony od celu jej suplementacji. W przypadku ostrej infekcji dróg moczowych zwykle stosuje się ją przez 5 dni. W przypadku nawracających zakażeń układu moczowego D-mannoza może być przyjmowana długotrwale, a maksymalny czas dopuszczalnego stosowania jest określany dla konkretnych produktów indywidualnie.

Z czym nie łączyć D-mannozy?

W przypadku stosowania leków doustnych warto zachować co najmniej 2-godzinny odstęp między ich zażyciem a przyjęciem D-mannozy. Zmniejsza to ryzyko wystąpienia zaburzeń wchłaniania substancji leczniczych oraz ogranicza potencjalne działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego.

Czy D-mannoza pomaga w leczeniu infekcji drożdżakowych?

D-mannoza nie leczy infekcji drożdżakowych, których objawy często przypominają ZUM bądź im towarzyszą (uczucie pieczenia i dyskomfortu). Udowodniono, że opisywana substancja hamuje adhezję bakterii Escherichia coli do ścian pęcherza moczowego, przez co ułatwia ich wypłukanie wraz z moczem. Nie działa jednak na grzyby Candida.

O jakiej porze dnia najlepiej przyjmować D-mannozę?

D-mannozę najlepiej przyjmować na pusty żołądek (30–60 minut przed jedzeniem) lub dwie godziny po posiłku. Dzięki temu substancja ta szybciej wchłania się z przewodu pokarmowego, następnie przenika do krwi, trafia do dróg moczowych i jest wydalana z moczem. W przypadku aktywnej infekcji można rozważyć przyjmowanie D-mannozy wieczorem, po uprzednim opróżnieniu pęcherza. Może to sprzyjać dłuższemu kontaktowi substancji z bakteriami w drogach moczowych.