D-mannoza – czym jest i kiedy się ją stosuje?

Narastająca lekooporność bakterii na stosowane antybiotyki stanowi jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny, również w terapii nawracających infekcji dróg moczowych. W tym kontekście rośnie zainteresowanie d-mannozą, monosacharydem, który działa jako silny środek antyadhezyjny, utrudniający bakteriom przyleganie do nabłonka dróg moczowych. 

1. Czym jest D-mannoza?
2. Właściwości D-mannozy
3. Zastosowanie D-mannozy
4. Skutki uboczne D-mannozy
5. Jak stosować D-mannozę?
6. D-mannoza – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się: 

• czym jest d-mannoza i jakie właściwości posiada,
• w jakich dolegliwościach może pomóc przyjmowanie d-mannozy,
• czy d-mannoza może zastąpić antybiotyki w razie infekcji dróg moczowych, 
• czy stosowanie d-mannozy wiąże się ze skutkami ubocznymi. 

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, czym jest d-mannoza i w jakich dolegliwościach może pomóc. Poznasz jej właściwości i ewentualne skutki uboczne. Dowiesz się, czy jest skutecznym środkiem w razie infekcji dróg moczowych oraz czy może być stosowana w ramach profilaktyki częstych nawrotów ZUM.

Czym jest D-mannoza?

D-mannoza to monosacharyd, czyli cukier prosty należący do grupy aldoheksoz. Jej cząsteczka zawiera sześć atomów węgla, w tym grupę aldehydową. Związek jest epimerem (izomerem) glukozy, jednak ze względu na odmienną strukturę stereochemiczną wykazuje różną aktywność biologiczną.  

Forma d-mannozy jest biologicznie aktywna, natomiast l-mannoza jest obecna głównie w bakteriach i ma minimalny udział w metabolizmie ssaków. D-mannoza występuje naturalnie w niewielkich ilościach organizmie człowieka, głównie jako składnik glikoprotein i proteoglikanów. Bierze udział w procesach transdukcji sygnału poprzez glikozylację oraz uczestniczy w reakcjach immunologicznych. D-mannoza znajduje się naturalnie w produktach spożywczych takich, jak:

• owoce (żurawina, jabłka, borówki), 
• warzywa (brokuły, fasola).

Może być wytwarzana na drodze przemian metabolicznych z glukozy.

Właściwości D-mannozy

D-mannoza jest naturalnym cukrem prostym, który charakteryzuje się dobrą rozpuszczalnością w wodzie i jest łatwo usuwany z organizmu wraz z moczem. Posiada także wysoki profil bezpieczeństwa i niską toksyczność. 

Przyjmowana w celach leczniczych nie jest metabolizowana i ostatecznie trafia do układu moczowego, gdzie pomaga zwalczać zapalenie pęcherza moczowego (cystitis) oraz inne bakteryjne zakażenia układu moczowego (ZUM). Badania wykazały, że d-mannoza działa przeciwbakteryjnie w świetle dróg moczowych, gdzie hamuje adhezję pałeczek Escherichia coli  (bakterii odpowiadającej za 80- 90% wszystkich infekcji dróg moczowych) do nabłonka pęcherza.

Zastosowanie D-mannozy

Najbardziej powszechnym zastosowaniem d-mannozy jest jest użycie w profilaktyce oraz leczeniu wspomagającym zapalenia pęcherza moczowego i innych bakteryjnych zakażeń układu moczowego. Wyniki badań wskazują, że suplementacja d-mannozy może wydłużać czas wolny od infekcji i poprawiać jakość życia pacjentów z częstymi nawrotami zakażeń dróg moczowych, kobiet w okresie pomenopauzalnym czy osób z cewnikiem. Najnowsze doniesienia naukowe wskazują, że może także wpływać na odporność organizmu, hamować wzrost guzów, a także zwiększać skuteczność chemioterapii oraz wspomagać redukcję masy ciała u osób z otyłością. 

D-mannoza jest podawana również pacjentom cierpiącym na dziedziczne zaburzenie zwane zespołem glikoproteinowym z niedoborem węglowodanów typu 1b (wrodzone zaburzenie glikozylacji typu 1b). Pomaga załagodzić towarzyszące chorobie powikłania: problemy trawienne, niski poziom cukru we krwi oraz zaburzenia krzepnięcia krwi. Doświadczenia przeprowadzone na modelach zwierzęcych pokazują, że d-mannoza może wpływać pozytywnie na stan mikrobioty jelitowej. Wymagane są jednak dalsze badania kliniczne w tym zakresie. 

D-mannoza w leczeniu i profilaktyce zakażeń układu moczowego

W wielu przypadkach niepowikłanego zakażenia układu moczowego monoterapia D-mannozą może okazać się wystarczająca. Jeśli jednak po trzech dniach nie nastąpi wyraźna poprawa, należy skonsultować się z lekarzem. D-mannoza może być również stosowana równolegle z antybiotykoterapią – preparaty te działają synergistycznie, ponieważ ich mechanizmy przeciwdrobnoustrojowe się uzupełniają, a nie pokrywają. Warto także podkreślić, że D-mannoza nie przyczynia się do rozwoju antybiotykooporności . 

D-mannoza jest dostępna w aptekach bez recepty, najczęściej w postaci proszku przeznaczonego do rozpuszczania w wodzie lub kapsułek. Są to preparaty o statusie wyrobów medycznych lub suplementów diety. Zalecenia dotyczące przyjmowania d-mannozy, to m.in.:

1. Preparaty z d-mannozą przyjmowane profilaktycznie w nawracających zakażeniach dróg moczowych – zwykle zaleca się dawkę 1-2 gramy dziennie, w jednej lub w dwóch dawkach podzielonych. 
2. W przypadku aktywnej, ostrej infekcji stosuje się zwykle 2 gramy d-mannozy 3 razy dziennie przez pierwsze 3 dni leczenia, a następnie 2 gramy d-mannozy 2 razy dziennie przez 2 dni. 
3. Podczas kuracji istotne jest wypijanie dużej ilości płynów.

Jak działa D-mannoza w pęcherzu moczowym?

D-mannoza jest stosowana szczególnie często w profilaktyce nawracających zakażeń dróg moczowych, natomiast jej użycie w ostrych infekcjach nie zawsze jest wystarczające. D-mannoza jest silnym środkiem antyadhezyjnym, który wiąże się z białkiem adhezyną FimH zlokalizowanym na rzęskach bakterii Escherichia coli i blokuje przyleganie bakterii do receptora uroplakiny na komórkach nabłonka urotelialnego pęcherza moczowego. W ten sposób związek zapobiega kolonizacji i inwazji bakterii oraz umożliwia eliminację drobnoustrojów odpowiedzialnych za większość zakażeń układu moczowego wraz z moczem. 

Skutki uboczne D-mannozy

D-mannoza jest dobrze tolerowana przez większość osób, a jej działania niepożądane mają zwykle łagodny charakter. Najczęściej skutki uboczne podczas przyjmowania d-mannozy dotyczą przewodu pokarmowego, a ich nasilenie może wzrastać w trakcie kuracji wysokimi dawkami d-mannozy. Mogą wówczas pojawić się:

• wzdęcia, 
• nudności, 
• biegunka – długotrwała wiąże się z ryzykiem wystąpienia zaburzeń wodno-elektrolitowych. 

D-mannoza może być stosowana u diabetyków, ze względu na to, że jest praktycznie niemetabolizowana. W tej grupie pacjentów może zapobiegać infekcjom dróg moczowych, jak i wspomagać ich terapię.

Uczulenie na d-mannozę jest mało prawdopodobne, ze względu na fakt że jest to cukier prosty, który występuje naturalnie w ciele człowieka np. jako składnik budulcowy glikoprotein. 

Jak stosować D-mannozę?

D-mannozę należy stosować zgodnie z zalecanym przez producenta dawkowaniem i nie przekraczać rekomendowanych dziennych ilości związku. Najlepiej przyjmować ją na czczo lub między posiłkami popijając szklanką wody. Podczas kuracji d-mannozą wskazane jest wypijanie odpowiednich ilości płynów, tak aby zwiększać ilość oddawanego moczu.  

Najlepiej zachować co najmniej dwugodzinny odstęp pomiędzy zażyciem leków (np. antybiotyków) i d-mannozy, co teoretycznie zmniejsza ryzyko zaburzeń wchłaniania medykamentów i minimalizuje ryzyko wystąpienia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Należy pamiętać, że w przypadku wystąpienia nasilonych objawów zakażenia układu moczowego (gorączka, krwiomocz, ból w okolicy lędźwiowej) d-mannoza nie zastąpi leczenia antybiotykami. 

D-mannoza – najczęściej zadawane pytania

Jakie są przeciwwskazania do stosowania D-mannozy?

Suplementacja d-mannozy przez osoby dorosłe jest uważana za bezpieczną. Nie powinna być stosowana przez pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, ze względu na brak danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa jej stosowania w tej szczególnej grupie pacjentów.  

Jak długo można przyjmować D-mannozę?

Czas przyjmowania d-mannozy jest uzależniony od celu jej suplementacji. W przypadku ostrej infekcji dróg moczowych zwykle stosuje się ją przez 5 dni. W razie nawracających zakażeń układu moczowego d-mannoza może być przyjmowana długotrwale, a maksymalny czas dopuszczalnego stosowania jest określany dla konkretnych produktów indywidualnie.

Z czym nie łączyć D-mannozy?

W przypadku stosowania leków doustnych warto zachować co najmniej 2-godzinny odstęp między ich zażyciem, a przyjęciem d-mannozy. Ten zabieg pozwala zmniejszyć się ryzyko wystąpienia zaburzeń wchłaniania substancji leczniczych oraz ogranicza potencjalne działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego. 

Czy D-mannoza pomaga w leczeniu infekcji drożdżakowych?

D-mannoza nie leczy infekcji drożdżakowych, których objawy często przypominają ZUM bądź im towarzyszą (uczucie pieczenia i dyskomfortu). Udowodniono, że opisywana substancja hamuje adhezję bakterii Escherichia coli do ścian pęcherza moczowego, przez co ułatwia ich wypłukanie wraz z moczem. Nie działa jednak na grzyby Candida. 

O której porze dnia najlepiej przyjmować D-mannozę?

D-mannozę najlepiej przyjmować na pusty żołądek: 30-60 minut przed jedzeniem lub dwie godziny po posiłku. W takich warunkach substancja ta szybciej wchłania się z przewodu pokarmowego, następnie przenika do krwi, trafia do dróg moczowych i jest wydalana z moczem. W przypadku aktywnej infekcji można rozważyć przyjmowanie D-mannozy wieczorem, po uprzednim opróżnieniu pęcherza. Może to sprzyjać dłuższemu kontaktowi substancji z bakteriami w drogach moczowych.