Hipoglikemia (niedocukrzenie) – czym jest? Objawy, przyczyny i pierwsza pomoc
Małgorzata Kuberska-Kędzierska

Hipoglikemia (niedocukrzenie) – czym jest? Objawy, przyczyny i pierwsza pomoc

Hipoglikemia to inaczej niedocukrzenie, czyli obniżony poniżej dopuszczalnej normy glukozy we krwi. Wyróżnia się trzy rodzaje hipoglikemii: jatrogenną, głodową oraz reaktywną. Każdy diabetyk powinien znać pierwsze objawy niedocukrzenia, gdy może ono doprowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń w mózgu, a w skrajnych przypadkach  do śmierci chorego. Jak się objawia hipoglikemia, co ją powoduje i jak jej zapobiegać?

W ciągu jednego roku przybywa około 10 milionów nowych chorych na cukrzycę. Konsekwencją coraz większej ilości chorych oraz dłuższego ich życia, jest coraz większa liczba powikłań przewlekłych wynikających z cukrzycy. Jednak znacznie groźniejsze są powikłania ostre, z których najczęstsze jest niedocukrzenie. 

Hipoglikemia (niedocukrzenie) – co to takiego? 

Hipoglikemię definiujemy jako obniżenie stężenia glukozy poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l), niezależnie od występowania klinicznych jej symptomów (może bowiem ich nie być). Objawy hipoglikemii mogą pojawić się także przy wyższych wartościach glikemii, jeśli doszło do szybkiego jej spadku w krótkim czasie. 

Czy niedocukrzenie może być groźne? 

W przypadku obniżania się poziomu cukru we krwi dochodzi najczęściej do uruchomienia mechanizmów obronnych, to znaczy do wydzielania hormonów działających antagonistycznie (odwrotnie) do insuliny. Komórki alfa wysepek trzustkowych są pobudzone do uwalniania glukagonu, a układ nerwowy współczulny jest pobudzony do uwalniania adrenaliny. Na poziomie ośrodkowego układu nerwowego i podwzgórza dochodzi do stymulacji przysadki i zwiększonego uwalniania hormonu wzrostu oraz hormonów pobudzających wydzielanie kortyzolu. 

Mechanizmy obronne mają na celu zahamowanie wydzielania insuliny i tym samym dalszy spadek poziomu cukru we krwi. 

Nasz mózg potrzebuje powyżej 100 g glukozy/dobę – to jego główne źródło energii. Mózg nie ma możliwości zmagazynowania glukozy. Spadek stężenia glukozy, czyli niski poziom cukru we krwi, powoduje zaburzenia pracy mózgu, a nawet obumieranie neuronów – komórek ośrodkowego układu nerwowego. To może doprowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu, a nawet śmierci pacjenta. 

Hipoglikemia – rodzaje 

Wyróżnia się trzy rodzaje hipoglikemii
– jatrogenną (egzogenną), 
– głodową (na czczo), 
– reaktywną. 

Hipoglikemię jatrogenną powoduje głównie stosowanie niektórych doustnych leków przeciwcukrzycowych, insuliny. Może do niej dojść także w wyniku dużego wysiłku fizycznego, głodzenia, spożycia dużej ilości alkoholu. 

Hipoglikemię głodową powoduje nierównowaga miedzy syntezą glukozy w wątrobie a jej tkankowym zużyciem. Najważniejszymi jej przyczynami jest wyspiak trzustki lub niektóre zespoły endokrynologiczne (np. choroba Addisona czy niedoczynność przysadki mózgowej), a także niewydolność wątroby i choroby nerek. 

Hipoglikemia reaktywna to niedocukrzenie po posiłku. Obserwujemy ją we wczesnej fazie cukrzycy, a także u chorych z zaburzeniami opróżniania żołądkowego oraz u osób po resekcji żołądka lub jelita cienkiego. Wiąże się z opóźnionym czasem wydzielania insuliny endogennej w stosunku do wchłaniania pokarmu. 

Można także wyróżnić typy hipoglikemii ze względu na obraz kliniczny i nasilenie objawów na: 
– łagodną (często bezobjawowa), 
– umiarkowaną (ustępuje po posiłku, pacjent sam sobie radzi), 
– ciężką (nasilone objawy, aż do utraty świadomości, drgawek, śpiączki cukrzycowej – wymagana jest pomoc innych). 

Polecane dla Ciebie

Objawy niedocukrzenia (hipoglikemii) 

Objawy kliniczne niedocukrzenia można podzielić na neurowegetatywne (adrenergiczne, neurogenne) i neuroglikopeniczne (neurologiczne, psychiczne). Pierwsze występują we wczesnej fazie spadku cukru i są związane z działaniem hormonów antagonistycznych do insuliny. Mogą to być: 

– niepokój, drażliwość, nerwowość, wzmożona pobudliwość, 
– osłabienie, 
– bladość, 
– wzmożona potliwość, drżenie,  
– przyspieszenie czynności serca i wzrost ciśnienia, 
– poszerzenie źrenic. 

Znajomość wczesnych objawów powinna być niezbędnym elementem edukacji każdego pacjenta chorego na cukrzycę. 

Jeśli pacjent przeoczy powyższe objawy i nie spożyje czegoś słodkiego, to dochodzi do dalszych objawów neuroglikopenicznych, wynikających z “głodowania” mózgu. Mogą to być: 

– trudności kojarzenia i myślenia, 
– zaburzenia orientacji, mowy, koordynacji ruchów, 
– splatanie, amnezja, 
– drgawki, 
– utrata przytomności i śpiączka cukrzycowa. 

Przyczyny hipoglikemii  

Główne, najczęstsze przyczyny hipoglikemii (niedocukrzenia) to: 

– za niskie spożycie węglowodanów w diecie, opuszczanie posiłków, 
– upośledzenie wchłaniania glukozy w przewodzie pokarmowym,
– upośledzona produkcja glukozy w wątrobie, 
– nadmierne zużycie glukozy, 
– choroby endokrynologiczne, 
– niektóre doustne leki przeciwcukrzycowe, insulina (zwłaszcza źle dawkowana) 
– nadmierny wysiłek fizyczny, 
– nadmierne spożycie alkoholu, 
– wyniszczenie nowotworowe. 

Pierwsza pomoc przy objawach hipoglikemii. Jak postępować przy niedocukrzeniu? 

Postępowanie doraźne u pacjenta z łagodną hipoglikemią polega na podaniu cukru prostego zawierającego około 15 g glukozy. Może to być płynna glukoza, kostki cukru, krówka lub słodki napój, najlepiej typu cola. Jeżeli po 15 minutach stężenie cukru jest nadal niskie, należy powtórzyć podanie 15 g glukozy (reguła 15/15). 

Poza cukrem prostym pacjent powinien spożyć węglowodany złożone (na przykład zjeść kanapkę), aby uniknąć ponownego obniżenia glikemii. 

Jeśli występują zaburzenia świadomości, należy zastosować 20 ml 20% glukozy dożylnie, a następnie wlew z 10% glukozy dożylnie pod kontrolą glikemii lub jeśli nie mamy takiej możliwości – 1 mg glukagonu domięśniowo lub podskórnie.

Po odzyskaniu przez chorego przytomności należy podać mu posiłek zawierający węglowodany złożone i kontrolować często poziom glikemii we krwi za pomocą glukometru

Jak zapobiegać niedocukrzeniu? 

  1. Osoba chora na cukrzycę na każdej wizycie u diabetologa powinna być pytana o objawy i częstość występowania hipoglikemii, a także edukowana w tym zakresie. 
  2. Pacjent z dużym ryzykiem wystąpienia spadków cukru powinien mieć w lodówce glukagon, a jego rodzina powinna umieć przygotować i wykonać iniekcję. 
  3. Należy „wyłapać” pacjentów z  nieświadomością hipoglikemii (nieodczuwanie patologicznie niskich poziomów cukru występująca głównie w długo trwającej cukrzycy typu 1) i szczególnie wnikliwie ich monitorować (systemy ciągłego monitorowania glikemii), ewentualnie zmienić sposób leczenia oraz cele wyrównania metabolicznego na nieco wyższe. 
  1. K. Strojek, Objawy związane z obniżeniem stężenia glukozy, [w:] Cukrzyca , red. J. Sieradzki, Gdańsk 2006.
  2. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, "Diabetologia Praktyczna" nr 7 2006.
  3. M. A. Permutt, J. Kelly, R. Berstein i in., Alimentary hypoglycaemia in the absence of gastrointestinal surgery,” New Engl. J. Med.", nr 288 (23) 1973.
  4. T. W. Jones, P. Porter, R. S. Sherwin i in., Decreased epinephrine respondes to hypoglycaemia during sleep”, "New Engl. J. Med.", nr 338 (23) 1998.
  5. A. Czyżyk, Patofizjologia i klinika cukrzycy, Warszawa 1997.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Leki przeciwwirusowe na grypę. Czym jest amantadyna, rymantadyna, oseltamiwir i zanamiwir?

    Najsilniejszymi lekami przeciwwirusowymi na grypę są amantadyna, rymantadyna (leki starej generacji), oseltamiwir i zanamiwir (leki nowej generacji). Stosowane są jedynie na wskazanie lekarza, który tylko w uzasadnionych przypadkach wdroży leczenie tymi substancjami. Mają one charakter wirusostatyczny, a leczenie z ich udziałem trwa najczęściej 5. dni. Jakie są przeciwwskazania do stosowania leków przeciwwirusowych, jaki jest ich mechanizm działania oraz kiedy leki na grypę są skuteczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Etenzamid – składnik leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Właściwości, przeciwwskazania

    Etenzamid, czyli salicylan, to składnik, który często jest łączony z kwasem acetylosalicylowym i kofeiną. Komplet tych związków sprawia, że ich skuteczność przeciwbólowa lub przeciwzapalna jest bardzo wysoka. Zazwyczaj preparaty z tym składnikiem zalecane są w bólach głowy, bólach mięśniowo-szkieletowych, a także bólach o umiarkowanym nasileniu o podłożu zapalnym. Czy u dzieci można stosować etenzamid, jaka jest bezpieczna, maksymalna dawka dzienna tej substancji dla osoby dorosłej i jaki jest mechanizm działania etenzamidu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Izotretynoina – działanie, dawkowanie, skutki oboczne, zasady terapii

    W ostatnich latach bardzo popularne stało się leczenie trądziku izotretynoiną. Pomimo wielu skutków ubocznych, z jakimi wiąże się ta terapia, decydują się na nią nawet te osoby, u których trądzik nie jest wyjątkowo nasilony. Czym jest izotretynoina, dlaczego kobiety w ciąży nie mogą jej stosować oraz jak wylicza się dawkę skumulowaną?

  • Ubichinol – co to jest? Wskazania do stosowania koenzymu Q10, dawkownie, efekty

    Ubichinol to aktywna forma koenzymu Q10, przez niektórych określana mianem „super paliwa" dla organizmu. Jest związkiem chemicznym z grupy chinonów, który wpływa na funkcjonalność komórek, dbając o ich prawidłowy rozwój. Aby uzupełnić niedobory koenzymu Q10, warto wybierać suplementy zawierające jego aktywną postać, która uważana jest za łatwiej przyswajalną niż postać utleniona – ubichinon. Kiedy stosować ubichinol, jak dawkować koenzym Q10 i na jakie efekty można liczyć, zażywając go regularnie?

  • Chlorella – jakie ma właściwości? Czy warto ją stosować i jak dawkować?

    Chlorella jest zieloną algą, która należy do grupy zielenic. Zawiera więcej kwasu foliowego i żelaza niż inne pokarmy roślinne. Suplementacja chlorelli może wpływać korzystnie na obniżenie czynników predysponujących do chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych, stanowić element uzupełniający niedobory białka, a także być stosowana podczas detoksu organizmu. Jak dawkować chlorellę, czy można ją stosować w ciąży lub podawać ją dzieciom, a także jakie mogą być skutki uboczne suplementacji tego produktu typu superfood?

  • Chlorheksydyna – w czym wystepuje? Leki z nią w składzie

    Chlorheksydyna to jeden ze środków najpowszechniej stosowanych do celów antyseptyki. Warto wiedzieć w jakich produktach występuje oraz jakie są przeciwwskazania do jego użycia. 

  • Jak działa mentol? W jakich produktach można go znaleźć?

    Mentol, który kojarzymy ze świeżym zapachem i odświeżającym smakiem, wykazuje wiele właściwości leczniczych. Z tego względu znajdziemy go nie tylko w kosmetykach czy popularnych produktach spożywczych, ale także i farmaceutykach. Jakie zatem dokładnie działanie wykazuje mentol? Czy może być szkodliwy? Kto powinien ograniczyć jego stosowanie?

  • Co stosować na oparzenia?

    Niewielkie i stosunkowo niegroźne oparzenia objawiają się zaczerwienioną skórą, bólem, obrzękiem lub pęcherzami. Możemy je samodzielnie wyleczyć przy zastosowaniu odpowiednich środków. Jakie zatem preparaty na oparzenia warto mieć w domowej apteczce? Podpowiadamy.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij