Wielomocz (poliuria) – co oznacza i w jakich chorobach może się pojawić? Diagnostyka i leczenie poliurii
Małgorzata Kuberska-Kędzierska

Wielomocz (poliuria) – co oznacza i w jakich chorobach może się pojawić? Diagnostyka i leczenie poliurii

Równowaga płynowa jest kontrolowana przez proces przyjmowania płynów, perfuzji nerek, filtracji kłębuszkowej i resorpcji wody w cewkach zbiorczych nerek. Przyjmowane płyny zwiększają objętość krążącej krwi, a to wzmaga perfuzję nerek i filtrację w kłębuszkach oraz zwiększone wydalanie moczu. Proces ten hamowany jest przez hormon antydiuretyczny (wazopresynę, ADH), wydzielany przez podwzgórze i uwalniany przez przysadkę mózgową. ADH zwiększa resorpcję (wchłanianie) wody w kanalikach zbiorczych nerek, zmniejszając ilość wydalanego moczu. Jeśli dochodzi do zaburzeń np. w wydzielaniu wazopresyny, może pojawić się wielomocz. Czym dokładnie jest poliuria? 

Poliuria (wielomocz) – czym jest? 

Prawidłowa dobowa ilość wydalanego moczu to około 1,5 do 2 litrów (przy podaży ok. 2 litrów płynów). Poliuria, czyli wielomocz, to wydalanie dużych ilości moczu, powyżej 2,5–3 litrów/dobę. Wśród przyczyn poliurii wymienia się zarówno nadmierną podaż płynów, jak i upośledzenie zatrzymywania wody przez nerki. Przyczynami wielomoczu mogą być także niska temperatura oraz przebywanie na dużych wysokościach. 

Warto wiedzieć, że poliurii nie należy mylić z częstomoczem oraz nykturią. Częstomoczem nazywamy częste oddawanie małych ilości moczu, np. przy infekcji dróg moczowych. Nykturią określamy nocne oddawanie moczu, częste w niewydolności serca lub przeroście gruczołu krokowego. 

Przyczyny wielomoczu 

Nadmierne oddawanie moczu nie musi być patologią, jest normalną, fizjologiczną reakcją u osób, które dużo piją. Natomiast poliuria jako objaw patologii może być spowodowana różnymi zaburzeniami, w tym: 

  • zwiększonym spożyciem płynów (polidypsja), 
  • zmniejszonym wydzielaniem ADH (hormonu antydiuretycznego) – czyli moczówka prosta pochodzenia centralnego, 
  • zmniejszeniem wrażliwości na wazopresynę (nefrogenna moczówka prosta), 
  • diurezą osmotyczną (cukrzyca). 

Wielomocz w cukrzycy 

W cukrzycy mamy do czynienia z diurezą osmotyczną – wysokie stężenie cukru (glukozy) w moczu (powyżej 250 mg/dl to tak zwany „próg nerkowy”) przekracza pojemność resorpcji cewek nerkowych – to prowadzi do wysokiego stężenia glukozy w cewkach i wtórnego transportu biernego wody do cewki nerkowej, a tym samym zwiększa ilość wydalanego moczu.  

Diureza osmotyczna to inaczej wydalanie dużych ilości moczu spowodowane obecnością w nim glukozy, która posiada zdolność wciągania do komórek zwiększonej objętości wody. 

Wielomocz w chorobach nerek 

Wielomocz w przewlekłych chorobach nerek może zależeć od ich oporności na wazopresynę – mówimy wtedy o moczówce prostej nerkopochodnej. Objawami są wielomocz i nadmierne pragnienie. Nerki są niezdolne do zagęszczania moczu. 

Wielomocz a hormony 

Wielomocz związany z zaburzeniami hormonalnymi jest nazywany moczówką prostą centralną. Jest ona wynikiem niedoboru wazopresyny (hormonu antydiuretycznego) z powodu chorób podwzgórzowo-przysadkowych. Może być całkowita (zupełny brak wazopresyny) lub częściowa (niewystarczająca ilość wazopresyny). Dzieli się ją również na pierwotną (inaczej genetyczną) i wtórną (inaczej nabytą np. po urazach czaszkowo-mózgowych czy przez guzy, ziarniniaki, sarkoidozę, gruźlicę, tętniaki, zakrzepy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych). 

Inne przyczyny wielomoczu 

Poza moczówką prostą pochodzenia nerkowego oraz pochodzenia centralnego (hormonalnego) wśród przyczyn poliurii wymienia się także wielomocz związany z kompulsywnym piciem dużej ilości wody – tzw. polidypsja psychogenna.  

Poliuria – diagnostyka

Diagnostyka wielomoczu opiera się głównie na różnicowaniu przyczyn nerkowych, hormonalnych i psychogennych. Dokładny wywiad powinien obejmować informację o ilości wypijanych i wydalanych płynów oraz przebyte i przewlekłe choroby, zwłaszcza cukrzycę, choroby psychiczne, sarkoidozę, amyloidozę, nadczynność przytarczyc, niedokrwistość sierpowatokrwinkową.  

Istotne są informacje o przyjmowanych lekach, zwłaszcza moczopędnych. W badaniu przedmiotowym należy zwrócić uwagę, czy pacjent nie jest wyniszczony, co może wskazywać na chorobę nowotworową, na suchość jamy ustnej i oczu mogące wskazywać na zespół Sjögrena (zespół suchości), na badanie skóry – obecność guzków podskórnych czy owrzodzeń może wskazywać na sarkoidozę. Moczówkę prostą podejrzewamy, gdy u pacjenta występuje choroba nowotworowa lub ziarniniakowa (jest wtedy hiperkalcemia – podwyższone stężenie wapnia we krwi).

Badania dodatkowe w diagnostyce poliurii to głównie: badanie stężenia glukozy we krwi, stężenia elektrolitów (sód, potas, chlorki) wraz ze stężeniem wapnia w surowicy i w moczu, osmolalność surowicy i moczu oraz stężenia ADH w osoczu (wazopresyny). 

Co oznacza niskie lub wysokie stężenie sodu? Niskie stężenie sodu (poniżej 137 mEq/l) może występować wskutek spożywania nadmiernej ilości wody z powodu wzmożonego pragnienia. Wysokie stężenie sodu (powyżej 142 mEq/l) może wskazywać na wydalanie nadmiernej ilości wody w przebiegu moczówki prostej centralnej lub nefrogennej. 

Ponadto w diagnostyce wielomoczu stosuje się test odwodnieniowy – oceniamy zmiany stężenia sodu i osmolalności surowicy oraz moczu w odpowiedzi na odwodnienie i na podanie wazopresyny. Badanie przeprowadza się rano i kontynuuje do momentu wystąpienia spadku ciśnienia i wzrostu częstości serca (hipotonii ortostatycznej z tachykardią), zmniejszenia masy ciała o 5% w stosunku do wyjściowej, wzrostu ciężaru właściwego moczu lub osmolalności w kolejnych pobieranych co godzinę próbkach. Stężenie elektrolitów i osmolalności surowicy określa się na czczo oraz po podaniu 5 jednostek wazopresyny. 

W moczówce prostej centralnej charakterystyczna jest niezdolność do zagęszczenia moczu do osmolalności wyższej niż osmolalność osocza; po podaniu wazopresyny osmolalność moczu wzrasta. 

Nefrogenna moczówka prosta charakteryzuje się brakiem zdolności zagęszczania moczu powyżej osmolalnosci osocza i podanie wazopresyny niczego nie zmienia. 

W psychogennej polidypsji osmolalność moczu jest niska, a ograniczenie spożycia wody prowadzi do zmniejszenia wydalania moczu, zwiększenia stężenia sodu i osmolalności surowicy. 

Oznaczenie stężenia ADH jest najprostszą metodą rozpoznania pod koniec testu odwodnieniowego; przed podaniem wazopresyny jest stężenie ADH niskie w moczówce prostej centralnej i wzrasta w moczówce nefrogennej. 

Leczenie poliurii (wielomoczu) 

Leczenie wielomoczu zależy od przyczyny. W moczówce prostej centralnej (przy braku wazopresyny) stosuje się desmopresynę – syntetyczny analog wazopresyny. Może być podawana doustnie, donosowo, dożylnie, podskórnie. W celu zmniejszenia poliurii stosuje się także tiazydy, chlorpropamid, karbamazepinę i klofibrat oraz inhibitory prostaglandyn. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Brak apetytu u dorosłych – co robić, gdy nie mamy ochoty jeść?

    Skutki uboczne leków, depresja, anoreksja, wysoki poziom stresu, ale i też następstwo zmniejszenia się percepcji węchu i smaku postępującego wraz z wiekiem. Często też pierwszy objaw poważnej choroby. Przyczyn braku apetytu może być naprawdę wiele. Jak poprawić apetyt? Co jeść, gdy brakuje smaku przez dłuższy czas? Czy istnieją skuteczne leki zwiększające łaknienie? 

  • Drapanie w gardle – co oznacza? Przyczyny i domowe sposoby

    Drapanie, swędzenie lub gryzienie w gardle – to zwykle objawy infekcji górnych dróg oddechowych. Te nieprzyjemne uczucia, które towarzyszą chorobom zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym, można złagodzić za pomocą preparatów na gardło dostępnych w aptece, a także dzięki domowym sposobom. W jaki sposób?  Podpowiadamy.

  • Bolesne miesiączki – przyczyny, diagnostyka i leczenie bólu podczas okresu

    Bolesne miesiączki to problem wielu kobiet w wieku rozrodczym. Ból podczas menstruacji może mieć charakter pierwotny, pojawia się wówczas u młodych kobiet (do dwóch lat od pierwszego krwawienia) i towarzyszy im często aż do okresu przekwitania. Może być także wtórny, czyli wywołany stanami chorobowymi. Dolegliwości bólowe podczas miesiączki mogą być spowodowane występowaniem endometriozy, mięśniaków macicy czy torbieli jajników. Kiedy należy wykonać badania? Jak sobie radzić z bolesnymi miesiączkami?

  • Ból ręki – przyczyny, diagnostyka, leczenie, rehabilitacja bólu ręki

    Ból ręki może mieć różne przyczyny. Może być zarówno skutkiem urazu, np. skręcenia czy złamania, jak i chorób, takich jak zespół cieśni nadgarstka, zespół de Quervaina czy schorzenia o podłożu reumatycznym. Jak wygląda diagnostyka bólu ręki? Jak przebiega fizjoterapia przy bólu rąk?

  • Kołatanie serca – przyczyny, diagnostyka, leczenie palpitacji serca

    Kołatanie w klatce piersiowej opisywane jest przez pacjentów jako mocne lub niemiarowe bicie serca, znacząco różniące się od wcześniejszej pracy tego mięśnia. Palpitacja wywołuje niepokój i skłania do konsultacji lekarskiej. Co tak na prawdę kryje się pod pojęciem kołatania serca?

  • Wirusowe zapalenie gardła – objawy i leczenie. Domowe sposoby na zapalenie gardła o podłożu wirusowym

    Wirusowe zapalenie gardła najczęściej objawia się bólem gardła w momencie przełykania, podwyższoną temperaturą ciała, mogą pojawić się również katar, kaszel, bóle głowy. Infekcje gardła o podłożu wirusowym leczy się objawowo, stosując różnego rodzaju miejscowo działające preparaty przeciwbólowe w postaci tabletek do ssania czy aerozoli, a także leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. 

  • Nadmierne pragnienie (polidypsja) – co może oznaczać? Przyczyny i leczenie polidypsji

    Uczucie pragnienia jest subiektywnym odczuciem potrzeby pobierania płynów. Może być ono zmniejszone (w stanach uszkodzenia ośrodka pragnienia w podwzgórzu) lub – częściej – zwiększone. Wzmożone pragnienie (polidypsja) najczęściej idzie w parze z nadmiernym wydzielaniem moczu (poliurią). Zwiększona utrata płynów ustrojowych może odbywać się nie tylko przez nerki, ale także przez skórę (obfite poty), przewód pokarmowy (wymioty, biegunka) lub płuca (gorączka). Pragnienie bywa fizjologiczną reakcją na zwiększoną utratę wody z organizmu, jednak nadmierne jest niemal zawsze objawem chorobowym. 

  • Wypadnięcie dysku – przyczyny, objawy, leczenie, ćwiczenia

    Każdy krążek międzykręgowy kręgosłupa jest zbudowany z dwóch części: miękkiej, galaretowatej części wewnętrznej – jądra miażdżystego i twardego pierścienia włóknistego znajdującego się na zewnętrz. Uraz lub przeciążenie mogą spowodować, że wewnętrzna część krążka wysunie się poza pierścień, nazywa się to wypadnięciem dysku. Jakie objawy powoduje przepuklina krążka międzykręgowego, czyli wypadający dysk?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij