Wielomocz (poliuria) – co oznacza i w jakich chorobach może się pojawić? Diagnostyka i leczenie poliurii - portal DOZ.pl
Wielomocz (poliuria) – co oznacza i w jakich chorobach może się pojawić? Diagnostyka i leczenie poliurii
Małgorzata Kuberska-Kędzierska

Wielomocz (poliuria) – co oznacza i w jakich chorobach może się pojawić? Diagnostyka i leczenie poliurii

Równowaga płynowa jest kontrolowana przez proces przyjmowania płynów, perfuzji nerek, filtracji kłębuszkowej i resorpcji wody w cewkach zbiorczych nerek. Przyjmowane płyny zwiększają objętość krążącej krwi, a to wzmaga perfuzję nerek i filtrację w kłębuszkach oraz zwiększone wydalanie moczu. Proces ten hamowany jest przez hormon antydiuretyczny (wazopresynę, ADH), wydzielany przez podwzgórze i uwalniany przez przysadkę mózgową. ADH zwiększa resorpcję (wchłanianie) wody w kanalikach zbiorczych nerek, zmniejszając ilość wydalanego moczu. Jeśli dochodzi do zaburzeń np. w wydzielaniu wazopresyny, może pojawić się wielomocz. Czym dokładnie jest poliuria? 

Poliuria (wielomocz) – czym jest? 

Prawidłowa dobowa ilość wydalanego moczu to około 1,5 do 2 litrów (przy podaży ok. 2 litrów płynów). Poliuria, czyli wielomocz, to wydalanie dużych ilości moczu, powyżej 2,5–3 litrów/dobę. Wśród przyczyn poliurii wymienia się zarówno nadmierną podaż płynów, jak i upośledzenie zatrzymywania wody przez nerki. Przyczynami wielomoczu mogą być także niska temperatura oraz przebywanie na dużych wysokościach. 

Warto wiedzieć, że poliurii nie należy mylić z częstomoczem oraz nykturią. Częstomoczem nazywamy częste oddawanie małych ilości moczu, np. przy infekcji dróg moczowych. Nykturią określamy nocne oddawanie moczu, częste w niewydolności serca lub przeroście gruczołu krokowego. 

Przyczyny wielomoczu 

Nadmierne oddawanie moczu nie musi być patologią, jest normalną, fizjologiczną reakcją u osób, które dużo piją. Natomiast poliuria jako objaw patologii może być spowodowana różnymi zaburzeniami, w tym: 

  • zwiększonym spożyciem płynów (polidypsja), 
  • zmniejszonym wydzielaniem ADH (hormonu antydiuretycznego) – czyli moczówka prosta pochodzenia centralnego, 
  • zmniejszeniem wrażliwości na wazopresynę (nefrogenna moczówka prosta), 
  • diurezą osmotyczną (cukrzyca). 

Wielomocz w cukrzycy 

W cukrzycy mamy do czynienia z diurezą osmotyczną – wysokie stężenie cukru (glukozy) w moczu (powyżej 250 mg/dl to tak zwany „próg nerkowy”) przekracza pojemność resorpcji cewek nerkowych – to prowadzi do wysokiego stężenia glukozy w cewkach i wtórnego transportu biernego wody do cewki nerkowej, a tym samym zwiększa ilość wydalanego moczu.  

Diureza osmotyczna to inaczej wydalanie dużych ilości moczu spowodowane obecnością w nim glukozy, która posiada zdolność wciągania do komórek zwiększonej objętości wody. 

Wielomocz w chorobach nerek 

Wielomocz w przewlekłych chorobach nerek może zależeć od ich oporności na wazopresynę – mówimy wtedy o moczówce prostej nerkopochodnej. Objawami są wielomocz i nadmierne pragnienie. Nerki są niezdolne do zagęszczania moczu. 

Wielomocz a hormony 

Wielomocz związany z zaburzeniami hormonalnymi jest nazywany moczówką prostą centralną. Jest ona wynikiem niedoboru wazopresyny (hormonu antydiuretycznego) z powodu chorób podwzgórzowo-przysadkowych. Może być całkowita (zupełny brak wazopresyny) lub częściowa (niewystarczająca ilość wazopresyny). Dzieli się ją również na pierwotną (inaczej genetyczną) i wtórną (inaczej nabytą np. po urazach czaszkowo-mózgowych czy przez guzy, ziarniniaki, sarkoidozę, gruźlicę, tętniaki, zakrzepy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych). 

Inne przyczyny wielomoczu 

Poza moczówką prostą pochodzenia nerkowego oraz pochodzenia centralnego (hormonalnego) wśród przyczyn poliurii wymienia się także wielomocz związany z kompulsywnym piciem dużej ilości wody – tzw. polidypsja psychogenna.  

Polecane dla Ciebie

Poliuria – diagnostyka

Diagnostyka wielomoczu opiera się głównie na różnicowaniu przyczyn nerkowych, hormonalnych i psychogennych. Dokładny wywiad powinien obejmować informację o ilości wypijanych i wydalanych płynów oraz przebyte i przewlekłe choroby, zwłaszcza cukrzycę, choroby psychiczne, sarkoidozę, amyloidozę, nadczynność przytarczyc, niedokrwistość sierpowatokrwinkową.  

Istotne są informacje o przyjmowanych lekach, zwłaszcza moczopędnych. W badaniu przedmiotowym należy zwrócić uwagę, czy pacjent nie jest wyniszczony, co może wskazywać na chorobę nowotworową, na suchość jamy ustnej i oczu mogące wskazywać na zespół Sjögrena (zespół suchości), na badanie skóry – obecność guzków podskórnych czy owrzodzeń może wskazywać na sarkoidozę. Moczówkę prostą podejrzewamy, gdy u pacjenta występuje choroba nowotworowa lub ziarniniakowa (jest wtedy hiperkalcemia – podwyższone stężenie wapnia we krwi).

Badania dodatkowe w diagnostyce poliurii to głównie: badanie stężenia glukozy we krwi, stężenia elektrolitów (sód, potas, chlorki) wraz ze stężeniem wapnia w surowicy i w moczu, osmolalność surowicy i moczu oraz stężenia ADH w osoczu (wazopresyny). 

Co oznacza niskie lub wysokie stężenie sodu? Niskie stężenie sodu (poniżej 137 mEq/l) może występować wskutek spożywania nadmiernej ilości wody z powodu wzmożonego pragnienia. Wysokie stężenie sodu (powyżej 142 mEq/l) może wskazywać na wydalanie nadmiernej ilości wody w przebiegu moczówki prostej centralnej lub nefrogennej. 

Ponadto w diagnostyce wielomoczu stosuje się test odwodnieniowy – oceniamy zmiany stężenia sodu i osmolalności surowicy oraz moczu w odpowiedzi na odwodnienie i na podanie wazopresyny. Badanie przeprowadza się rano i kontynuuje do momentu wystąpienia spadku ciśnienia i wzrostu częstości serca (hipotonii ortostatycznej z tachykardią), zmniejszenia masy ciała o 5% w stosunku do wyjściowej, wzrostu ciężaru właściwego moczu lub osmolalności w kolejnych pobieranych co godzinę próbkach. Stężenie elektrolitów i osmolalności surowicy określa się na czczo oraz po podaniu 5 jednostek wazopresyny. 

W moczówce prostej centralnej charakterystyczna jest niezdolność do zagęszczenia moczu do osmolalności wyższej niż osmolalność osocza; po podaniu wazopresyny osmolalność moczu wzrasta. 

Nefrogenna moczówka prosta charakteryzuje się brakiem zdolności zagęszczania moczu powyżej osmolalnosci osocza i podanie wazopresyny niczego nie zmienia. 

W psychogennej polidypsji osmolalność moczu jest niska, a ograniczenie spożycia wody prowadzi do zmniejszenia wydalania moczu, zwiększenia stężenia sodu i osmolalności surowicy. 

Oznaczenie stężenia ADH jest najprostszą metodą rozpoznania pod koniec testu odwodnieniowego; przed podaniem wazopresyny jest stężenie ADH niskie w moczówce prostej centralnej i wzrasta w moczówce nefrogennej. 

Leczenie poliurii (wielomoczu) 

Leczenie wielomoczu zależy od przyczyny. W moczówce prostej centralnej (przy braku wazopresyny) stosuje się desmopresynę – syntetyczny analog wazopresyny. Może być podawana doustnie, donosowo, dożylnie, podskórnie. W celu zmniejszenia poliurii stosuje się także tiazydy, chlorpropamid, karbamazepinę i klofibrat oraz inhibitory prostaglandyn. 

  1. N. Nigro, M. Grossmann, C. Chiang, W. J. Inder, Polyuria-polydipsia syndrome: a diagnostic challenge, "Internal Medicine Journal", nr 48 (3) 2018.  
  2. M. S. Bhatia, A. Goyal, R. Saha, N. Doval, Psychogenic Polydipsia - Management Challenges, "Shanghai Archives of Psychiatry", nr 29 (3) 2017. 
  3. M. Christ-Crain, EJE AWARD 2019: New diagnostic approaches for patients with polyuria polydipsia syndrome, "European Journal of Endocrinology", nr 181 (1) 2019. 
  4. R. Kotagiri, G. Kutti Sridharan, Primary Polydipsia, StatPearls Publishing 2020. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wirus żółtej gorączki (żółta febra) – szczepionka, objawy i leczenie

    Pierwsze symptomy tej choroby są niecharakterystyczne i przypominają objawy typowe dla grypy. Jednakże u około 15% pacjentów nie następuje wyleczenie, a zamiast tego rozwija się drugi, gwałtowny okres schorzenia. Oto co należy wiedzieć o żółtej gorączce, zwanej też żółtą febrą.

  • Kleszczowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, leczenie, szczepionka

    Kleszczowe zapalenie mózgu to odzwierzęca choroba zakaźna. Czynnikiem, który ją wywołuje jest ukąszenie kleszcza i przedostanie się do organizmu człowieka wirusa z rodzaju flawiwirusów (rzadko KZM może być spowodowane spożyciem niepasteryzowanego mleka zakażonego zwierzęcia). Objawy kleszczowego zapalenia mózgu obejmują m.in. wysoką gorączkę, silne bóle głowy, wymioty, nudności, objawy oponowe, zaburzenia świadomości, niedowłady, zaburzenia oddychania. Dowiedz się, jak wygląda leczenie KZM oraz jak mu zapobiegać.

  • Guz Wilmsa – czym jest? Objawy, przyczyny

    Jednym z częstych nowotworów, jakie dotykają dzieci jest guz Wilmsa. Ta złośliwa choroba ma swoje źródło w nerkach, jednak przejawia się często w sposób, który jest łatwy do przeoczenia. Dlatego tak ważne jest, by znać objawy guza Wilmsa i odpowiednio wcześniej rozpoznać proces chorobowy oraz podjąć właściwe leczenie.

  • Remineralizacja szkliwa – czym jest?

    Pod wpływem różnych czynników szkliwo ludzkich zębów ulega stopniowemu niszczeniu. Istnieją jednak sposoby na powstrzymanie tego procesu – w tym celu niezbędna jest remineralizacja szkliwa. Jest to zabieg skuteczny zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych pacjentów.

  • Skala Silvermana – ocena oddechowa wcześniaka

    Wszelkie przejawy trudności w oddychaniu u noworodków to ogromny stres dla rodziców, a także potrzeba szybkiego działania personelu medycznego. Aby jak najlepiej zdiagnozować stopień zagrożenia powstała specjalna metoda – skala Silvermana, dzięki której lekarze są w stanie ocenić wydolność oddechową dziecka.  

  • Majaczenie – jak rozpoznać i leczyć?

    Majaczenie to zaburzenia świadomości, który może się przytrafić każdemu na dowolnym etapie życia. Między innymi z tego powodu warto wiedzieć, jak rozpoznać stan majaczenia, w jaki sposób można pomóc osobie majaczącej, a także jakie mogą być przyczyny takiego stanu rzeczy.  

  • Próchnica wtórna – czym jest i jak się objawia?

    Bardzo częstym problemem stomatologicznym, zarówno u dzieci, jak i dorosłych, jest próchnica wtórna. To proces, w którym zmiany próchnicowe powstają wokół poprzednich ubytków wypełnionych plombą. Warto wiedzieć, jak zapobiegać tego typu zmianom, oraz jaka jest w tym kontekście dobroczynna rola fluoru. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij