Sód (Na) – badamy elektrolity we krwi. Norma, hiponatremia, hipernatremia
Barbara Sitek

Sód (Na) – badamy elektrolity we krwi. Norma, hiponatremia, hipernatremia

Badanie stężenia sodu (Na) jest jednym z głównych oznaczeń parametrów krwi. Nie jest badaniem drogim ani też wymagającym specjalnego przygotowania, niemniej kontrolowanie poziomu sodu jest bardzo istotne. Wszelkie nieprawidłowości w stężeniu tego elektrolitu mogą być bardzo groźne dla zdrowia, szczególnie osób, u których zdiagnozowano choroby kardiologiczne, jak chociażby nadciśnienie tętnicze lub nefrologiczne, jak niewydolność nerek. Jak wygląda badanie, czy jest refundowane, ile kosztuje i jakie są normy dla kobiet, mężczyzn i dzieci? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

Sód, a właściwie jon sodowy (Na+) należy do podstawowych elektrolitów ludzkiego organizmu, odpowiadających za utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej oraz wpływających na prawidłowe funkcjonowanie mięśni i układu nerwowego. Optymalne stężenie sodu w osoczu mieści się w wąskich, ściśle wyznaczonych granicach, a każde odchylenie od normy jest zjawiskiem groźnym dla zdrowia, wymagającym szybkich działań terapeutycznych. Hiponatremia to stan, w którym ilość sodu w osoczu spada poniżej określonej normy i jest jednym z najczęstszych zaburzeń elektrolitowych odnotowywanych wśród pacjentów. Z tego powodu jonogram, czyli badanie określające ilość elektrolitów we krwi, należy do podstawowego panelu testów diagnostycznych rekomendowanych przez lekarzy.

Czym jest sód?

Sód jest jednym z najważniejszych pierwiastków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wraz z chlorem i potasem należy on do grupy tzw. elektrolitów błonowych, czyli substancji, które w roztworach wodnych przyjmują postać jonów, regulujących gospodarkę wodno-elektrolitową każdej komórki ciała. Sód jest obecny we wszystkich płynach organizmu, ale jego największe ilości znajdują się w płynie zewnątrzkomórkowym, przede wszystkim w osoczu krwi. Wraz z potasem wchodzi on także w skład pomp sodowo-potasowych zlokalizowanych w błonie komórkowej, odpowiadających za utrzymanie potencjału błon komórkowych i właściwej objętości komórek. Pompy sodowo-potasowe regulują transport substancji odżywczych i wody do wnętrza komórki, umożliwiając jednocześnie usuwanie produktów przemiany materii na zewnątrz, wpływając w ten sposób na przebieg większości procesów fizjologicznych.

Rola sodu w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu

Prawidłowe działanie pomp sodowo-potasowych wpływa na regulację napięcia mięśni szkieletowych i serca oraz efektywne przewodnictwo impulsów w obrębie układu nerwowego, umożliwiając przez to właściwe funkcjonowanie komórek nerwowych i mięśniowych oraz współpracę wszystkich elementów ustroju. Jony sodowe odpowiadają również za utrzymanie prawidłowego pH oraz odpowiedniej ilości i lokalizacji wody w organizmie, gwarantując zachowanie należytej równowagi kwasowo-zasadowej. Sód trafia do osocza na skutek podaży w diecie, a usuwany jest głównie z moczem i w niewielkim stopniu z potem i kałem. W warunkach prawidłowych cała pula sodu pochodząca z pożywienia ulega wydaleniu przez nerki, a proces ten jest regulowany przez odpowiednie hormony (peptydy natriuretyczne, aldosteron i wazopresynę) oraz układ nerwowy (zwiększone stężenie sodu odczuwane jest jako pragnienie, a spożycie wody przywraca jego poziom do optymalnego zakresu). Jeżeli działanie któregokolwiek z tych mechanizmów ulegnie upośledzeniu, może dojść do zaburzeń gospodarki sodowej i wystąpienia objawów wynikających z nieprawidłowej regulacji ilości wody, takich jak odwodnienie, obrzęki czy zaburzenia świadomości.

Polecane dla Ciebie

Badanie poziomu sodu we krwi. Jak się przygotować do badania?

Poziom sodu jest oznaczany w próbce krwi pobieranej zazwyczaj z żyły łokciowej. Do badania najlepiej jest przystąpić rano, będąc na czczo, czyli co najmniej 8 godzin po spożyciu ostatniego posiłku. Nie jest to jednak warunek konieczny. Dzień przed badaniem warto także ograniczyć czynniki stresowe oraz wzmożony wysiłek fizyczny (unikać uprawiania sportu) oraz spożywania alkoholu. Na badanie stężenia sodu we krwi może nas skierować lekarz, zarówno pierwszego kontaktu, jak i specjalista i wówczas jest ono refundowane przez NFZ. Jeśli chcielibyśmy sami udać się do punktu pobrań, musimy liczyć się z niewielkim kosztem rzędu 8 –12 zł, biorąc pod uwagę cenę jednostkowego oznaczenia sodu. Często analizę tego elektrolitu wykonuje się także kompleksowo w formie jonogramu pełnego lub częściowego. Wówczas wydatek związany z takim badaniem nie powinien przekroczyć 30 zł.

Sód – norma dla kobiety, mężczyzny i dziecka w wynikach badań

Prawidłowy poziom sodu, zarówno u osób dorosłych, jak i u dzieci, mieści się w przedziale 135–145 mmol/l. Ze względu na to, że laboratoria diagnostyczne stosują różne metody przeprowadzenia testu, w wyniku badania podają także różne wartości referencyjne i mogą nieznacznie różnić się między sobą. Analizując wynik badania, warto zwrócić uwagę, czy mieści się on w przedziale proponowanym przez dane laboratorium i czy jest oznaczony symbolem sygnalizującym przekroczenie wartości prawidłowych: ↑ lub H (ang. High – wysoki) przy podwyższonym poziomie sodu we krwi i ↓ lub L (ang. Low – niski) przy obniżonym poziomie sodu.

Hiponatremia – przyczyny i objawy za niskiego poziomu sodu w organizmie

Hiponatremia, czyli stan, w którym stężenie sodu spada poniżej 135 mmol/l, jest zjawiskiem często spotykanym w praktyce klinicznej, w szczególności u starszych pacjentów.

Do najczęstszych przyczyn, z których wynika obniżenie stężenia jonów sodowych, należą:

  • zatrucia pokarmowe, którym towarzyszą biegunki i wymioty,
  • niedrożność jelit,
  • przyjmowanie leków: moczopędnych, morfiny, środków przeczyszczających lub odwadniających (diuretycznych),
  • niewydolność nerek, serca lub wątroby (skutek np. marskości wątroby lub zespołu nerczycowego),
  • zespół niewłaściwego uwalniania wazopresyny (SIADH, inaczej zespół Schwarza-Barttera),
  • niedoczynność tarczycy,
  • choroba Addisona i towarzyszące jej obniżone wydzielanie aldosteronu,
  • niewystarczające spożycie sodu, czyli dieta niskosodowa.
Objawy, które mogą wskazywać na nieprawidłowy poziom sodu to przede wszystkim obrzęki i opuchnięcia, złe samopoczucie, zawroty głowy, wymioty, splątanie, zapaść, bóle głowy i drgawki. Jeżeli stężenie sodu obniży się poniżej 110 mmol/l może dojść do poważnego odwodnienia organizmu, zaburzeń w pracy wielu narządów, a w konsekwencji nawet do śmierci, dlatego każdy wynik badania wskazujący na hiponatremię należy skonsultować z lekarzem.

Hipernatremia – przyczyny i objawy zbyt wysokiego poziomu sodu w organizmie

Hipernatremia, czyli zbyt wysokie stężenie sodu we krwi, prawie zawsze jest skutkiem nadmiernej utraty wody przez organizm. Może do niej dochodzić wskutek:

  • niewystarczającego przyjmowania płynów,
  • obecności chorób przebiegających ze zwiększeniem stężenia aldosteronu (choroby Cushinga, choroby Conna)
  • zmniejszeniem wydzielania hormonu antydiuretycznego, czyli wazopresyny (moczówka prosta),
  • nadmiernej utraty płynów, np. przy oparzeniach lub nadmiernym poceniu
  • przyjmowania leków moczopędnych.
Dość często przyczyną nieprawidłowego poziomu sodu jest również jego nadmierna podaż w codziennej diecie, głównie w postaci soli kuchennej oraz przyjmowanie leków, takich jak doustne środki antykoncepcyjne, kortykosteroidy lub środki przeczyszczające. Ze względu na zmniejszające się wraz z wiekiem odczuwanie pragnienia i co za tym idzie, dostarczanie niewystarczającej ilości wody oraz częściej występujące schorzenia przewlekłe osoby starsze powinny regularnie monitorować ilość sodu i pozostałych elektrolitów we krwi.

Objawy, które mogą sugerować podwyższony poziom sodu to przede wszystkim uczucie pragnienia, suche śluzówki, zaburzenia zachowania (pobudzenie, niepokój), brak apetytu, nudności, wymioty, nadciśnienie, osłabienie mięśni lub drgawki i bezwzględnie powinny być one zgłoszone lekarzowi lub ratownikowi medycznemu.

Jak zadbać o prawidłowe stężenie sodu?

Ze względu na to, że duża część sodu w organizmie pochodzi z pożywienia, w przypadku wystąpienia zaburzeń wpływających na zmiany jego stężenia, oprócz zaleceń lekarza warto także zwrócić uwagę na prawidłowo zbilansowaną dietę. Pokarmy bogate w sód to przede wszystkim te wzbogacone o sól kuchenną (NaCl), czyli wędliny, konserwy mięsne, soki warzywne, słone przekąski (chipsy, paluszki, krakersy), kostki bulionowe, pieczywo, solone produkty mleczne, wędzone ryby, marynowane i fermentowane warzywa itd. Jeżeli wyniki badań wskazują na hipernatremię, należy starać się ograniczyć ilość tego typu produktów do minimum oraz zadbać o zwiększenie ilości wypijanej wody (minimum 1,5–2 litry niskosodowej wody mineralnej). W przypadku hiponatremii warto wzbogacić swoje menu o rozsądne ilości pokarmów bogatych w sód.

  1. K. Ciechanowski, Hipo- i hipernatremia- przyczyny i zasady terapii, „Forum Nefrologiczne", nr 4 (4) 2011.
  2. M. Olędzka-Oręziak i in., Postępowanie diagnostyczne u pacjentów z hiponatremią i zaburzeniami psychicznymi, „Postępy Nauk Medycznych", nr 9 (XXX) 2017.
  3. A. Wakil i in., Postępowanie w zaburzeniach gospodarki sodowej, „Medycyna po dyplomie", nr 7 (19) 2010.
  4. J. Suliburska, Rola składników mineralnych w rozwoju i prewencji nadciśnienia tętniczego, „Forum Zaburzeń Metabolicznych", nr 4 (1) 2010.
  5. A. Hudzik, Zapotrzebowanie na sód w organizmie i norma stężenia we krwi. Jakie funkcje pełni i jak objawia się nadmiar oraz niedobór sodu w organizmie?, „stronazdrowia.pl”[online] https://stronazdrowia.pl/zapotrzebowanie-na-sod-w-organizmie-i-norma-stezenia-we-krwi-jakie-funkcje-pelni-i-jak-objawia-sie-nadmiar-oraz-niedobor-sodu-w/ar/c14-14626681 [dostep:] 01. 11. 2020 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • RTG kręgosłupa – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG kręgosłupa jest metodą obrazową, którą od wielu lat wykorzystuje się podczas diagnozowania wad postawy, zmian zapalnych czy zwyrodnieniowych, a także w przypadku urazów i bóli kręgosłupa. Co prawda interpretacja wyników prześwietlenia kręgosłupa może stanowić problem dla pacjenta, niemniej samo RTG kręgosłupa nie jest badaniem bolesnym lub długotrwałym. Ile kosztuje rentgen kręgosłupa, jak należy się przygotować do badania i czy istnieją przeciwwskazania do jego wykonania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Leptyna – funkcje i właściwości. Czy zawsze można uniknąc efektu jojo?

    Leptyna zmniejsza apetyt, dlatego nazywana jest „hormonem sytości”. Produkują ją adipocyty, czyli komórki tłuszczowe organizmu. Przyjmuje się, że osoby, które łatwiej wracają do wagi sprzed odchudzania, czyli borykają się z tzw. efektem jojo, mają podwyższony poziom leptyny i jednocześnie obniżony poziom greliny, czyli „hormonu głodu”. Leptyna jest nie tylko hormonem skierowanym przeciwko otyłości, ale także bierze udział w szeregu procesów związanych ze wzrastaniem, dojrzewaniem, termogenezą i regulacją ciśnienia krwi. Ponadto wpływa na płodność i status układu immunologicznego. Jak wygląda badanie leptyny, ile kosztuje i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Morfologia – normy, interpretacja wyników. Co to jest morfologia z rozmazem?

    Morfologia krwi to jedno z podstawowych badań biochemicznych, które osoba dorosła powinna wykonać przynajmniej raz w roku. Stanowi doskonałe odzwierciedlenie stanu zdrowia pacjenta. Od wielu lat interpretacja wyników morfologii jest ułatwiona, ponieważ laboratoria diagnostyczne posiadają własne zakresy referencyjne, które stanowią normę dla każdej analizowanej ilościowo i jakościowo grupy komórek krwi. Należy jednak pamiętać, że z wynikami, które budzą wątpliwość – są podwyższone lub obniżone – najlepiej udać się do lekarza, który zinterpretuje je kompleksowo razem z wynikami innych badań diagnostycznych, także tych obrazowych. Czy morfologię należy wykonać na czczo, ile kosztuje badanie i jakie choroby można dzięki niej wykryć? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Holter EKG – przebieg, wskazania i interpretacja wyników. Jak spać z Holterem?

    Badanie EKG metodą Holtera pozwala rejestrować pracę serca przez całą dobę. Wykonując je, można zdiagnozować zaburzenia, które ciężko jest uchwycić podczas badania echa serca czy na klasycznym EKG. Wynika to z faktu, że Holter zakłada się pacjentowi na całą dobę, a nawet kilka dni. Dzięki temu uzyskujemy informację o tym, jak zachowuje się mięsień sercowy podczas różnych sytuacji – tych bardziej aktywnych, jak i niewymagających dużego wysiłku.

  • Profil trzustkowy – jakie badania należy wykonać, żeby sprawdzić pracę trzustki?

    O tym, od których badań należy zacząć diagnozować dysfunkcję trzustki, powinien decydować lekarz na podstawie zgłaszanych przez pacjenta objawów. Warto pamiętać, że tak jak w przypadku innych chorób, tak i przy schorzeniach trzustki szybkie postawienie diagnozy może bardzo pomóc pacjentowi w „wykryciu w porę” podłoża niepokojących objawów. Jednym z oznaczeń, jakie można wykonać w tym celu, jest profil trzustkowy. Jak się przygotować do badania? Jakie są normy enzymów? Ile kosztuje badanie biochemiczne funkcji trzustki?

  • Sigmoidoskopia – wskazania, przebieg, przygotowanie do badania

    Sigmoidoskopia (lub fiberosigmoidoskopia) to badanie, które pozwala zobrazować końcowy odcinek jelita grubego przy użyciu giętkiego przewodu z kamerą na końcu. Przeważnie jest bezbolesne i związane tylko z niewielkim dyskomfortem, jednak u niektórych pacjentów musi być wykonywane nawet w znieczuleniu ogólnym. Sigmoidoskopia jest tańsza, mniej obciążająca i wymagająca mniejszego przygotowania niż kolonoskopia. Na czym dokładnie polega to badanie? Co warto o nim wiedzieć?

  • Jakie badania należy zrobić, żeby sprawdzić pracę tarczycy?

    Badanie poziomów hormonów, które wpływają na pracę tarczycy, powinno się wykonywać regularnie, a nie tylko wówczas, kiedy u pacjenta występują charakterystyczne objawy zaburzeń pracy tego gruczołu. Które badania wchodzą w skład trójki tarczycowej, jak obliczyć konwersje i ile to kosztuje?

  • Jakie badania na bezdech senny?

    Bezdech senny, a mówiąc ściślej obturacyjny bezdech senny, to częsta przypadłość, w trakcie której dochodzi do znacznego spłycenia, a nawet zatrzymania oddechu. Nawet chwilowe niedotlenienie organizmu może powodować szereg poważnych konsekwencji zdrowotnych. Jak rozpoznać bezdech senny? Czy istnieją rzetelne badania?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij