Sód (Na) – badamy elektrolity we krwi. Norma, hiponatremia, hipernatremia
Barbara Sitek

Sód (Na) – badamy elektrolity we krwi. Norma, hiponatremia, hipernatremia

Badanie stężenia sodu (Na) jest jednym z głównych oznaczeń parametrów krwi. Nie jest badaniem drogim ani też wymagającym specjalnego przygotowania, niemniej kontrolowanie poziomu sodu jest bardzo istotne. Wszelkie nieprawidłowości w stężeniu tego elektrolitu mogą być bardzo groźne dla zdrowia, szczególnie osób, u których zdiagnozowano choroby kardiologiczne, jak chociażby nadciśnienie tętnicze lub nefrologiczne, jak niewydolność nerek. Jak wygląda badanie, czy jest refundowane, ile kosztuje i jakie są normy dla kobiet, mężczyzn i dzieci? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

Sód, a właściwie jon sodowy (Na+) należy do podstawowych elektrolitów ludzkiego organizmu, odpowiadających za utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej oraz wpływających na prawidłowe funkcjonowanie mięśni i układu nerwowego. Optymalne stężenie sodu w osoczu mieści się w wąskich, ściśle wyznaczonych granicach, a każde odchylenie od normy jest zjawiskiem groźnym dla zdrowia, wymagającym szybkich działań terapeutycznych. Hiponatremia to stan, w którym ilość sodu w osoczu spada poniżej określonej normy i jest jednym z najczęstszych zaburzeń elektrolitowych odnotowywanych wśród pacjentów. Z tego powodu jonogram, czyli badanie określające ilość elektrolitów we krwi, należy do podstawowego panelu testów diagnostycznych rekomendowanych przez lekarzy.

Czym jest sód?

Sód jest jednym z najważniejszych pierwiastków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wraz z chlorem i potasem należy on do grupy tzw. elektrolitów błonowych, czyli substancji, które w roztworach wodnych przyjmują postać jonów, regulujących gospodarkę wodno-elektrolitową każdej komórki ciała. Sód jest obecny we wszystkich płynach organizmu, ale jego największe ilości znajdują się w płynie zewnątrzkomórkowym, przede wszystkim w osoczu krwi. Wraz z potasem wchodzi on także w skład pomp sodowo-potasowych zlokalizowanych w błonie komórkowej, odpowiadających za utrzymanie potencjału błon komórkowych i właściwej objętości komórek. Pompy sodowo-potasowe regulują transport substancji odżywczych i wody do wnętrza komórki, umożliwiając jednocześnie usuwanie produktów przemiany materii na zewnątrz, wpływając w ten sposób na przebieg większości procesów fizjologicznych.

Rola sodu w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu

Prawidłowe działanie pomp sodowo-potasowych wpływa na regulację napięcia mięśni szkieletowych i serca oraz efektywne przewodnictwo impulsów w obrębie układu nerwowego, umożliwiając przez to właściwe funkcjonowanie komórek nerwowych i mięśniowych oraz współpracę wszystkich elementów ustroju. Jony sodowe odpowiadają również za utrzymanie prawidłowego pH oraz odpowiedniej ilości i lokalizacji wody w organizmie, gwarantując zachowanie należytej równowagi kwasowo-zasadowej. Sód trafia do osocza na skutek podaży w diecie, a usuwany jest głównie z moczem i w niewielkim stopniu z potem i kałem. W warunkach prawidłowych cała pula sodu pochodząca z pożywienia ulega wydaleniu przez nerki, a proces ten jest regulowany przez odpowiednie hormony (peptydy natriuretyczne, aldosteron i wazopresynę) oraz układ nerwowy (zwiększone stężenie sodu odczuwane jest jako pragnienie, a spożycie wody przywraca jego poziom do optymalnego zakresu). Jeżeli działanie któregokolwiek z tych mechanizmów ulegnie upośledzeniu, może dojść do zaburzeń gospodarki sodowej i wystąpienia objawów wynikających z nieprawidłowej regulacji ilości wody, takich jak odwodnienie, obrzęki czy zaburzenia świadomości.

Badanie poziomu sodu we krwi. Jak się przygotować do badania?

Poziom sodu jest oznaczany w próbce krwi pobieranej zazwyczaj z żyły łokciowej. Do badania najlepiej jest przystąpić rano, będąc na czczo, czyli co najmniej 8 godzin po spożyciu ostatniego posiłku. Nie jest to jednak warunek konieczny. Dzień przed badaniem warto także ograniczyć czynniki stresowe oraz wzmożony wysiłek fizyczny (unikać uprawiania sportu) oraz spożywania alkoholu. Na badanie stężenia sodu we krwi może nas skierować lekarz, zarówno pierwszego kontaktu, jak i specjalista i wówczas jest ono refundowane przez NFZ. Jeśli chcielibyśmy sami udać się do punktu pobrań, musimy liczyć się z niewielkim kosztem rzędu 8  – 12 zł, biorąc pod uwagę cenę jednostkowego oznaczenia sodu. Często analizę tego elektrolitu wykonuje się także kompleksowo w formie jonogramu pełnego lub częściowego. Wówczas wydatek związany z takim badaniem nie powinien przekroczyć 30 zł.

Sód – norma dla kobiety, mężczyzny i dziecka w wynikach badań

Prawidłowy poziom sodu, zarówno u osób dorosłych, jak i u dzieci, mieści się w przedziale 135 – 145 mmol/l. Ze względu na to, że laboratoria diagnostyczne stosują różne metody przeprowadzenia testu, w wyniku badania podają także różne wartości referencyjne i mogą nieznacznie różnić się między sobą. Analizując wynik badania, warto zwrócić uwagę, czy mieści się on w przedziale proponowanym przez dane laboratorium i czy jest oznaczony symbolem sygnalizującym przekroczenie wartości prawidłowych: ↑ lub H (ang. High – wysoki) przy podwyższonym poziomie sodu we krwi i ↓ lub L (ang. Low – niski) przy obniżonym poziomie sodu.

Hiponatremia – przyczyny i objawy za niskiego poziomu sodu w organizmie

Hiponatremia, czyli stan, w którym stężenie sodu spada poniżej 135 mmol/l, jest zjawiskiem często spotykanym w praktyce klinicznej, w szczególności u starszych pacjentów.

Do najczęstszych przyczyn, z których wynika obniżenie stężenia jonów sodowych, należą:

  • zatrucia pokarmowe, którym towarzyszą biegunki i wymioty,
  • niedrożność jelit,
  • przyjmowanie leków: moczopędnych, morfiny, środków przeczyszczających lub odwadniających (diuretycznych),
  • niewydolność nerek, serca lub wątroby (skutek np. marskości wątroby lub zespołu nerczycowego),
  • zespół niewłaściwego uwalniania wazopresyny (SIADH, inaczej zespół Schwarza-Barttera),
  • niedoczynność tarczycy,
  • choroba Addisona i towarzyszące jej obniżone wydzielanie aldosteronu,
  • niewystarczające spożycie sodu, czyli dieta niskosodowa.
Objawy, które mogą wskazywać na nieprawidłowy poziom sodu to przede wszystkim obrzęki i opuchnięcia, złe samopoczucie, zawroty głowy, wymioty, splątanie, zapaść, bóle głowy i drgawki. Jeżeli stężenie sodu obniży się poniżej 110 mmol/l może dojść do poważnego odwodnienia organizmu, zaburzeń w pracy wielu narządów, a w konsekwencji nawet do śmierci, dlatego każdy wynik badania wskazujący na hiponatremię należy skonsultować z lekarzem.

Hipernatremia – przyczyny i objawy zbyt wysokiego poziomu sodu w organizmie

Hipernatremia, czyli zbyt wysokie stężenie sodu we krwi, prawie zawsze jest skutkiem nadmiernej utraty wody przez organizm. Może do niej dochodzić wskutek:

  • niewystarczającego przyjmowania płynów,
  • obecności chorób przebiegających ze zwiększeniem stężenia aldosteronu (choroby Cushinga, choroby Conna)
  • zmniejszeniem wydzielania hormonu antydiuretycznego, czyli wazopresyny (moczówka prosta),
  • nadmiernej utraty płynów, np. przy oparzeniach lub nadmiernym poceniu
  • przyjmowania leków moczopędnych.
Dość często przyczyną nieprawidłowego poziomu sodu jest również jego nadmierna podaż w codziennej diecie, głównie w postaci soli kuchennej oraz przyjmowanie leków, takich jak doustne środki antykoncepcyjne, kortykosteroidy lub środki przeczyszczające. Ze względu na zmniejszające się wraz z wiekiem odczuwanie pragnienia i co za tym idzie, dostarczanie niewystarczającej ilości wody oraz częściej występujące schorzenia przewlekłe osoby starsze powinny regularnie monitorować ilość sodu i pozostałych elektrolitów we krwi.

Objawy, które mogą sugerować podwyższony poziom sodu to przede wszystkim uczucie pragnienia, suche śluzówki, zaburzenia zachowania (pobudzenie, niepokój), brak apetytu, nudności, wymioty, nadciśnienie, osłabienie mięśni lub drgawki i bezwzględnie powinny być one zgłoszone lekarzowi lub ratownikowi medycznemu.

Jak zadbać o prawidłowe stężenie sodu?

Ze względu na to, że duża część sodu w organizmie pochodzi z pożywienia, w przypadku wystąpienia zaburzeń wpływających na zmiany jego stężenia, oprócz zaleceń lekarza warto także zwrócić uwagę na prawidłowo zbilansowaną dietę. Pokarmy bogate w sód to przede wszystkim te wzbogacone o sól kuchenną (NaCl), czyli wędliny, konserwy mięsne, soki warzywne, słone przekąski (chipsy, paluszki, krakersy), kostki bulionowe, pieczywo, solone produkty mleczne, wędzone ryby, marynowane i fermentowane warzywa itd. Jeżeli wyniki badań wskazują na hipernatremię, należy starać się ograniczyć ilość tego typu produktów do minimum oraz zadbać o zwiększenie ilości wypijanej wody (minimum 1,5 – 2 litry niskosodowej wody mineralnej). W przypadku hiponatremii warto wzbogacić swoje menu o rozsądne ilości pokarmów bogatych w sód.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Co to jest USG? Co warto wiedzieć o badaniu? Rodzaje, wskazania i przeciwskazania do badania ultrasonograficznego

    Jednym z chętniej przeprowadzanych badań z zakresu diagnostyki obrazowej jest USG. Dzięki niemu możliwe jest dokonanie oceny kształtu i wielkości narządów wewnętrznych, stwierdzenie obecności guzów, zmian nowotworowych czy innych stanów patologicznych. Z powodzeniem od wielu lat stosuje się je także w trakcie monitorowania ciąży, już od jej pierwszych tygodni. Jakie są rodzaje badania USG, jak się do niego przygotować i ile kosztuje? Odpowiedzi na te pytania znajdują się niniejszym artykule.

  • GGTP – Gamma-glutamylotranspeptydaza – badanie, normy, wskazania

    GGTP to enzym pomocny w diagnozowaniu między innymi chorób wątroby, trzustki czy nerek. Jego wysoki  poziom obserwuje się również u osób z problemem nadużywania alkoholu. Istnieje szereg objawów towarzyszących chorobom wątroby i dróg żółciowych, które powinny skłonić pacjenta do oznaczenia poziomu gamma-glutamylotranspeptydazy. Uwagę powinno przykuć chociażby żółte zabarwienie skóry i błon śluzowych, obrzęki i świąd skóry czy ból po prawej stronie brzucha. Jak się przygotować do badania GGTP, ile kosztuje to oznaczenie i czy do badania należy zgłosić się na czczo? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Tomografia komputerowa naczyń krwionośnych – kiedy wykonać badanie?

    Angio-TK jest mniej inwazyjną techniką angiografii naczyń krwionośnych. Badanie to pozwala na zobrazowanie stanu żył i tętnic praktycznie każdego obszaru naszego ciała. Zaletą angio-TK, będącego jednym z najdroższych badań obrazowych, jest z pewnością sposób podawania kontrastu. Jakie badania diagnostyczne należy wykonać przed tomografią komputerową naczyń krwionośnych, czy istnieją przeciwwskazania do przeprowadzania obrazowania i czy trzeba mieć skierowanie na angiografię tomografii komputerowej? Odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule. 

  • RTG kręgosłupa – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG kręgosłupa jest metodą obrazową, którą od wielu lat wykorzystuje się podczas diagnozowania wad postawy, zmian zapalnych czy zwyrodnieniowych, a także w przypadku urazów i bóli kręgosłupa. Co prawda interpretacja wyników prześwietlania kręgosłupa może stanowić problem dla pacjenta, niemniej samo RTG kręgosłupa nie jest badaniem bolesnym lub długotrwałym. Ile kosztuje rentgen kręgosłupa, jak należy się przygotować do badania i czy istnieją przeciwwskazania do jego wykonania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Glikemia – badanie, wskazanie, normy. Jak interpretować wyniki poziomu cukru we krwi?

    Regularne badanie poziomu cukru we krwi (glikemia) jest jednym z podstawowych oznaczeń parametrów krwi, które może pomóc wykryć choroby związane z gospodarką węglowodanową, jak np. cukrzycę i odpowiednio wcześnie wdrożyć niezbędne leczenie. Na badanie glikemii trzeba być na czczo, nie jest wskazane wykonywanie analizy bezpośrednio po jakiejkolwiek infekcji, ciężkim wysiłku fizycznym lub w trakcie zażywania niektórych leków, np. aspiryny. Kto powinien regularnie sprawdzać poziom cukru we krwi, jak dokładnie wygląda badanie glikemii na czczo i czy podlega ono refundacji przez NFZ? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Aminogram – badanie poziomu aminokwasów

    Do oceny stężenia wolnych aminokwasów służy aminogram (profil aminokwasów). Badanie jest stosowane w diagnostyce wrodzonych wad metabolicznych, ale także przy projektowaniu odpowiedniej diety uzupełniającej lub obniżającej poziom konkretnych aminokwasów. Badanie poziomu aminokwasów zaleca się także sportowcom. Wynik oznaczenia w tym przypadku pozwala na wprowadzenie właściwej suplementacji diety, od której m.in. zależy osiągnięcie założonych celów treningowych.  Czy do profilu aminokwasów trzeba być na czczo, ile kosztuje aminogram i jakie są objawy niedoboru i nadmiaru aminokwasów?

  • Holotranskobalamina – badanie wczesnych niedoborów witaminy B12

    Istnieje pula badań, które regularnie powinien wykonać każdy weganin lub wegetarianin, a także osoby, które mają wszelkie objawy niedokrwistości lub zauważają u siebie niedobory witaminy B12, do których należy, chociażby mrowienie i pieczenie skóry, drętwienie kończyn lub zaburzenia snu. Postawienie diagnozy dotyczącej groźnego niedoboru wit. B12 jest możliwe już na jego wczesnym etapie, dzięki wykonaniu oznaczenia poziomu holoTC, czyli holotranskobalaminy. Jak się przygotować do badania poziomu holoTC, czy trzeba być na czczo i jakie są objawy obniżonego poziomu witaminy B12? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Aminopeptydaza leucynowa (LAP) – badanie, normy, wskazania

    Badanie poziomu aminopeptydazy leucynowej, w wyniku oznaczanej jako LAP, zleca się najczęściej podczas prowadzenia diagnostyki uszkodzenia komórek wątroby, trzustki i dróg żółciowych. Podwyższone LAP świadczy o możliwej chorobie tych narządów, w tym także tej o podłożu onkologicznym. Oznaczenie aktywności aminopeptydazy leucynowej pozwala również na zróżnicowanie przyczyn w odpływie żółci w sytuacji, kiedy u pacjenta oznaczono także podwyższony poziom ALP, czyli fosfatazy alkalicznej. Jak się przygotować do badania LAP, ile kosztuje i czy jest refundowane? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij