Sód (Na) – badamy elektrolity we krwi. Norma, hiponatremia, hipernatremia
Barbara Sitek

Sód (Na) – badamy elektrolity we krwi. Norma, hiponatremia, hipernatremia

Badanie stężenia sodu (Na) jest jednym z głównych oznaczeń parametrów krwi. Nie jest badaniem drogim ani też wymagającym specjalnego przygotowania, niemniej kontrolowanie poziomu sodu jest bardzo istotne. Wszelkie nieprawidłowości w stężeniu tego elektrolitu mogą być bardzo groźne dla zdrowia, szczególnie osób, u których zdiagnozowano choroby kardiologiczne, jak chociażby nadciśnienie tętnicze lub nefrologiczne, jak niewydolność nerek. Jak wygląda badanie, czy jest refundowane, ile kosztuje i jakie są normy dla kobiet, mężczyzn i dzieci? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

Sód, a właściwie jon sodowy (Na+) należy do podstawowych elektrolitów ludzkiego organizmu, odpowiadających za utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej oraz wpływających na prawidłowe funkcjonowanie mięśni i układu nerwowego. Optymalne stężenie sodu w osoczu mieści się w wąskich, ściśle wyznaczonych granicach, a każde odchylenie od normy jest zjawiskiem groźnym dla zdrowia, wymagającym szybkich działań terapeutycznych. Hiponatremia to stan, w którym ilość sodu w osoczu spada poniżej określonej normy i jest jednym z najczęstszych zaburzeń elektrolitowych odnotowywanych wśród pacjentów. Z tego powodu jonogram, czyli badanie określające ilość elektrolitów we krwi, należy do podstawowego panelu testów diagnostycznych rekomendowanych przez lekarzy.

Czym jest sód?

Sód jest jednym z najważniejszych pierwiastków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wraz z chlorem i potasem należy on do grupy tzw. elektrolitów błonowych, czyli substancji, które w roztworach wodnych przyjmują postać jonów, regulujących gospodarkę wodno-elektrolitową każdej komórki ciała. Sód jest obecny we wszystkich płynach organizmu, ale jego największe ilości znajdują się w płynie zewnątrzkomórkowym, przede wszystkim w osoczu krwi. Wraz z potasem wchodzi on także w skład pomp sodowo-potasowych zlokalizowanych w błonie komórkowej, odpowiadających za utrzymanie potencjału błon komórkowych i właściwej objętości komórek. Pompy sodowo-potasowe regulują transport substancji odżywczych i wody do wnętrza komórki, umożliwiając jednocześnie usuwanie produktów przemiany materii na zewnątrz, wpływając w ten sposób na przebieg większości procesów fizjologicznych.

Rola sodu w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu

Prawidłowe działanie pomp sodowo-potasowych wpływa na regulację napięcia mięśni szkieletowych i serca oraz efektywne przewodnictwo impulsów w obrębie układu nerwowego, umożliwiając przez to właściwe funkcjonowanie komórek nerwowych i mięśniowych oraz współpracę wszystkich elementów ustroju. Jony sodowe odpowiadają również za utrzymanie prawidłowego pH oraz odpowiedniej ilości i lokalizacji wody w organizmie, gwarantując zachowanie należytej równowagi kwasowo-zasadowej. Sód trafia do osocza na skutek podaży w diecie, a usuwany jest głównie z moczem i w niewielkim stopniu z potem i kałem. W warunkach prawidłowych cała pula sodu pochodząca z pożywienia ulega wydaleniu przez nerki, a proces ten jest regulowany przez odpowiednie hormony (peptydy natriuretyczne, aldosteron i wazopresynę) oraz układ nerwowy (zwiększone stężenie sodu odczuwane jest jako pragnienie, a spożycie wody przywraca jego poziom do optymalnego zakresu). Jeżeli działanie któregokolwiek z tych mechanizmów ulegnie upośledzeniu, może dojść do zaburzeń gospodarki sodowej i wystąpienia objawów wynikających z nieprawidłowej regulacji ilości wody, takich jak odwodnienie, obrzęki czy zaburzenia świadomości.

Polecane dla Ciebie

Badanie poziomu sodu we krwi. Jak się przygotować do badania?

Poziom sodu jest oznaczany w próbce krwi pobieranej zazwyczaj z żyły łokciowej. Do badania najlepiej jest przystąpić rano, będąc na czczo, czyli co najmniej 8 godzin po spożyciu ostatniego posiłku. Nie jest to jednak warunek konieczny. Dzień przed badaniem warto także ograniczyć czynniki stresowe oraz wzmożony wysiłek fizyczny (unikać uprawiania sportu) oraz spożywania alkoholu. Na badanie stężenia sodu we krwi może nas skierować lekarz, zarówno pierwszego kontaktu, jak i specjalista i wówczas jest ono refundowane przez NFZ. Jeśli chcielibyśmy sami udać się do punktu pobrań, musimy liczyć się z niewielkim kosztem rzędu 8 –12 zł, biorąc pod uwagę cenę jednostkowego oznaczenia sodu. Często analizę tego elektrolitu wykonuje się także kompleksowo w formie jonogramu pełnego lub częściowego. Wówczas wydatek związany z takim badaniem nie powinien przekroczyć 30 zł.

Sód – norma dla kobiety, mężczyzny i dziecka w wynikach badań

Prawidłowy poziom sodu, zarówno u osób dorosłych, jak i u dzieci, mieści się w przedziale 135–145 mmol/l. Ze względu na to, że laboratoria diagnostyczne stosują różne metody przeprowadzenia testu, w wyniku badania podają także różne wartości referencyjne i mogą nieznacznie różnić się między sobą. Analizując wynik badania, warto zwrócić uwagę, czy mieści się on w przedziale proponowanym przez dane laboratorium i czy jest oznaczony symbolem sygnalizującym przekroczenie wartości prawidłowych: ↑ lub H (ang. High – wysoki) przy podwyższonym poziomie sodu we krwi i ↓ lub L (ang. Low – niski) przy obniżonym poziomie sodu.

Hiponatremia – przyczyny i objawy za niskiego poziomu sodu w organizmie

Hiponatremia, czyli stan, w którym stężenie sodu spada poniżej 135 mmol/l, jest zjawiskiem często spotykanym w praktyce klinicznej, w szczególności u starszych pacjentów.

Do najczęstszych przyczyn, z których wynika obniżenie stężenia jonów sodowych, należą:

  • zatrucia pokarmowe, którym towarzyszą biegunki i wymioty,
  • niedrożność jelit,
  • przyjmowanie leków: moczopędnych, morfiny, środków przeczyszczających lub odwadniających (diuretycznych),
  • niewydolność nerek, serca lub wątroby (skutek np. marskości wątroby lub zespołu nerczycowego),
  • zespół niewłaściwego uwalniania wazopresyny (SIADH, inaczej zespół Schwarza-Barttera),
  • niedoczynność tarczycy,
  • choroba Addisona i towarzyszące jej obniżone wydzielanie aldosteronu,
  • niewystarczające spożycie sodu, czyli dieta niskosodowa.
Objawy, które mogą wskazywać na nieprawidłowy poziom sodu to przede wszystkim obrzęki i opuchnięcia, złe samopoczucie, zawroty głowy, wymioty, splątanie, zapaść, bóle głowy i drgawki. Jeżeli stężenie sodu obniży się poniżej 110 mmol/l może dojść do poważnego odwodnienia organizmu, zaburzeń w pracy wielu narządów, a w konsekwencji nawet do śmierci, dlatego każdy wynik badania wskazujący na hiponatremię należy skonsultować z lekarzem.

Hipernatremia – przyczyny i objawy zbyt wysokiego poziomu sodu w organizmie

Hipernatremia, czyli zbyt wysokie stężenie sodu we krwi, prawie zawsze jest skutkiem nadmiernej utraty wody przez organizm. Może do niej dochodzić wskutek:

  • niewystarczającego przyjmowania płynów,
  • obecności chorób przebiegających ze zwiększeniem stężenia aldosteronu (choroby Cushinga, choroby Conna)
  • zmniejszeniem wydzielania hormonu antydiuretycznego, czyli wazopresyny (moczówka prosta),
  • nadmiernej utraty płynów, np. przy oparzeniach lub nadmiernym poceniu
  • przyjmowania leków moczopędnych.
Dość często przyczyną nieprawidłowego poziomu sodu jest również jego nadmierna podaż w codziennej diecie, głównie w postaci soli kuchennej oraz przyjmowanie leków, takich jak doustne środki antykoncepcyjne, kortykosteroidy lub środki przeczyszczające. Ze względu na zmniejszające się wraz z wiekiem odczuwanie pragnienia i co za tym idzie, dostarczanie niewystarczającej ilości wody oraz częściej występujące schorzenia przewlekłe osoby starsze powinny regularnie monitorować ilość sodu i pozostałych elektrolitów we krwi.

Objawy, które mogą sugerować podwyższony poziom sodu to przede wszystkim uczucie pragnienia, suche śluzówki, zaburzenia zachowania (pobudzenie, niepokój), brak apetytu, nudności, wymioty, nadciśnienie, osłabienie mięśni lub drgawki i bezwzględnie powinny być one zgłoszone lekarzowi lub ratownikowi medycznemu.

Jak zadbać o prawidłowe stężenie sodu?

Ze względu na to, że duża część sodu w organizmie pochodzi z pożywienia, w przypadku wystąpienia zaburzeń wpływających na zmiany jego stężenia, oprócz zaleceń lekarza warto także zwrócić uwagę na prawidłowo zbilansowaną dietę. Pokarmy bogate w sód to przede wszystkim te wzbogacone o sól kuchenną (NaCl), czyli wędliny, konserwy mięsne, soki warzywne, słone przekąski (chipsy, paluszki, krakersy), kostki bulionowe, pieczywo, solone produkty mleczne, wędzone ryby, marynowane i fermentowane warzywa itd. Jeżeli wyniki badań wskazują na hipernatremię, należy starać się ograniczyć ilość tego typu produktów do minimum oraz zadbać o zwiększenie ilości wypijanej wody (minimum 1,5–2 litry niskosodowej wody mineralnej). W przypadku hiponatremii warto wzbogacić swoje menu o rozsądne ilości pokarmów bogatych w sód.

  1. K. Ciechanowski, Hipo- i hipernatremia- przyczyny i zasady terapii, „Forum Nefrologiczne", nr 4 (4) 2011.
  2. M. Olędzka-Oręziak i in., Postępowanie diagnostyczne u pacjentów z hiponatremią i zaburzeniami psychicznymi, „Postępy Nauk Medycznych", nr 9 (XXX) 2017.
  3. A. Wakil i in., Postępowanie w zaburzeniach gospodarki sodowej, „Medycyna po dyplomie", nr 7 (19) 2010.
  4. J. Suliburska, Rola składników mineralnych w rozwoju i prewencji nadciśnienia tętniczego, „Forum Zaburzeń Metabolicznych", nr 4 (1) 2010.
  5. A. Hudzik, Zapotrzebowanie na sód w organizmie i norma stężenia we krwi. Jakie funkcje pełni i jak objawia się nadmiar oraz niedobór sodu w organizmie?, „stronazdrowia.pl”[online] https://stronazdrowia.pl/zapotrzebowanie-na-sod-w-organizmie-i-norma-stezenia-we-krwi-jakie-funkcje-pelni-i-jak-objawia-sie-nadmiar-oraz-niedobor-sodu-w/ar/c14-14626681 [dostep:] 01. 11. 2020 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • USG jąder – jak wygląda badanie? Jak się do niego przygotować?

    Wykonanie USG jąder pozwala ocenić zarówno stan jąder, najądrzy, jak i całej moszny. Jest bardzo pomocnym badaniem w sytuacji podejrzenia chorób jąder, takich jak żylaki powózka nasiennego, guz jądra, skręt i przyczepka jądra czy wodniaki. Ultrasonografia to metoda ogólnie dostępna, pozwalającą na szybką diagnozę niepokojących objawów męskiej strefy intymnej oraz na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia. Jak wygląda USG jąder i jak się do niego przygotować?

  • Troponina – badanie i normy. Czy podwyższony poziom troponin zawsze świadczy o zawale serca?

    Białka kurczliwe mięśni poprzecznie prążkowanych to troponiny. Ich stężenie we krwi wzrasta już 3 godziny po zawale serca lub innym rodzaju uszkodzenia mięśnia sercowego. Badanie troponin zleca się w celu potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy dotyczącej ataku serca. Istnieją jednak inne przyczyny wysokiego poziomu troponin we krwi pacjenta, jak chociażby zatorowość płucna, niewydolność serca lub nerek, ale także wyjątkowo ciężki wysiłek fizyczny (często obserwowany u maratończyków czy triathlonistów). Jak wygląda badanie poziomu troponin i które zaburzenia organizmu mogą wywołać ich obecność we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie poziomu prolaktyny jest wykorzystywane w diagnozowaniu niepłodności u kobiet i mężczyzn, a także w przypadku podejrzenia guza przysadki mózgowej i kontrolowaniu leczenia tej choroby. Normy prolaktyny dla kobiet różnią w zależności od dnia cyklu miesiączkowego, okresu ciąży lub karmienia piersią. Mężczyźni z wysokim poziomem prolaktyny obserwują u siebie spadek libido i zaburzania erekcji, a w skrajnych przypadkach niepłodność. Niedobór prolaktyny jest spotykany rzadko, niemniej u kobiet karmiących może doprowadzić do zaniku produkcji mleka w gruczołach sutkowych. Jak poradzić sobie z zaburzeniami ilości prolaktyny w organizmie, ile kosztuje badanie PRL i czy stres przyczynia się do zaburzeń hormonalnych? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Lipaza trzustkowa (ALP)– badanie enzymu trzustkowwego. Normy, podwyższona, obniżona

    Badanie poziomu lipazy (ALP) pozwala ocenić ewentualne choroby trzustki, które objawiają się na przykład jako ból po lewej stronie brzucha, najczęściej pół godziny po spożytym posiłku lub po wypiciu alkoholu. To proste oznaczenie polegające na analizie próbki krwi żylnej, oddanej w punkcie pobrań na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Ile kosztuje badanie lipazy trzustkowej, które parametry należy dodatkowo sprawdzić wraz z analizą enzymów trzustkowych i jakie są normy ALP? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną pornień nawykowych i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie człowieka. Mutacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te jednak bywają sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Kwestia niedoborów kwasu foliowego jest szczególnie istotna w planowaniu ciąży, diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej.

  • Jak rozpoznać toczeń rumieniowaty układowy?

    Toczeń rumieniowaty układowy, podobnie jak inne choroby układowe tkanki łącznej, jest przewlekłą chorobą nieuleczalną, którą można zdiagnozować m.in. dzięki badaniu przeciwciał ANA. Nie można nigdy samodzielnie interpretować wyników analiz, polegać na informacjach i zdjęciach zamieszczanych na internetowych forach oraz bagatelizować objawów. Diagnostyka tocznia jest bardzo złożonym procesem, który wymaga wyjątkowo indywidualnego podejścia do każdego pacjenta.

  • Testy DNA na ojcostwo – jak wygląda badanie, ile kosztuje i kiedy można je wykonać?

    Testy na ojcostwo wykonywane są od lat 80. XX wieku. Przez lata zmieniały się techniki inżynierii genetycznej, dzięki którym możliwe stało się ustalenie lub wykluczenie ewentualnego rodzicielstwa. Obecnie nie ma konieczności czekania z wykonaniem badań aż do momentu narodzin dziecka, ponieważ może je wykonać jeszcze na etapie rozwoju płodowego. Jak wygląda badanie? Skąd pobrać próbkę do testu i ile on kosztuje?

  • Cytologia płynna (LBC) a tradycyjna – która jest bardziej dokładna? Cena, refundacja

    Regularnie wykonywana cytologia pomaga uniknąć zachorowania na raka szyjki macicy. Przez wiele lat była ona wykonywana jedynie w formie szkiełkowej. W 2016 roku Polskie Towarzystwo Patologów (PTP) wnioskowało do Ministerstwa Zdrowia o zmianę standardów diagnostycznych na bardziej dokładne i czułe, czyli na cytologię na podłożu płynnym, nazywanej w skrócie LBC. Jak wygląda cytologia płynna i czym różni się od klasycznej metody diagnostycznej?  Czy cytologia na podłożu płynnym jest refundowana przez NFZ?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij