Wazopresyna (ADH) – badanie surowicy krwi, normy, leczenie zaburzeń  stężenia ADH
Barbara Sitek

Wazopresyna (ADH) – badanie surowicy krwi, normy, leczenie zaburzeń stężenia ADH

Badanie stężenia wazopresyny (ADH) we krwi może odpowiedzieć na wiele pytań, podczas diagnozowania m.in. Zespołu Nieadekwatnego Wydzielania Wazopresyny, moczówki prostej oraz wszelkich innych zaburzeń związanych z gospodarką wodno-elektrolitową organizmu. Nieprawidłowości w stężeniu wazopresyny przekładają się na odbiegający od normy poziom sodu we krwi, który np. w formie hipernatremii może być przyczyną zaburzeń pracy serca. Jakie są przyczyny za wysokiego lub zbyt niskiego stężenia ADH we krwi, jak wygląda badanie wazopresyny, ile kosztuje i czy może być refundowane przez NFZ? Odpowiedzi udzielamy w niniejszym artykule.

Wazopresyna jest najważniejszym hormonem odpowiadającym za utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej w organizmie człowieka. Jej wydzielanie zależy przede wszystkim od stężenia elektrolitów obecnych we krwi i płynie mózgowo-rdzeniowym oraz od objętości krwi w naczyniach krwionośnych. W przypadku, gdy wartości te zaczynają wykraczać poza optymalne dla nich zakresy, uwalnianie wazopresyny jest hamowane lub stymulowane. Doprowadza to do wzrostu lub spadku ilości wody wydalanej wraz z moczem, zabezpieczając tym samym organizm przed bardzo niebezpiecznymi stanami hiponatremii i hipernatremii, czyli zjawisk związanych kolejno ze spadkiem lub wzrostem stężenia jonów sodu we krwi.

Co to jest wazopresyna? Funkcje hormonu antydiuretycznego

Wazopresyna to hormon antydiuretyczny, nazywany także ADH, AVP lub adiuretyną. Jest cząsteczką peptydową (białkową) produkowaną w podwzgórzu i magazynowaną w tylnym płacie przysadki mózgowej, skąd jest wydzielana do krwi. Główne czynniki stymulujące uwalnianie wazopresyny to wzrost ciśnienia osmotycznego krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego oraz zmniejszenie się objętości krwi i ciśnienia tętniczego. Gdy w osoczu dochodzi do zbyt dużego wzrostu stężenia elektrolitów lub gdy ciśnienie krwi zaczyna się obniżać poniżej bezpiecznego poziomu, neurony przysadki mózgowej uwalniają ADH. Hormon trafia następnie do pętli nefronów (elementy budujące nerki), gdzie stymuluje zwrotne wchłanianie wody. Doprowadza to do ograniczenia przesączania kłębuszkowego w nerkach, a tym samym zmniejszenia ilości wydalanego moczu i wyrównania stężeń sodu, chlorków i potasu we krwi. W odwrotnym przypadku, czyli spadku ilości elektrolitów lub nadmiernego wzrostu ciśnienia krwi, wydzielanie wazopresyny zostaje zahamowane, dzięki czemu wzrasta ilość wydalanego moczu oraz osmolarność osocza (krew ulega „zagęszczeniu”), przywracając stan równowagi w organizmie. ADH oddziałuje na komórki poprzez połączenie się z receptorami wazopresynowymi na ich powierzchni. Receptory te znajdują się w nabłonku kanalików nerkowych, na powierzchni neuronów i w mięśniówce tętnic, dzięki czemu ADH może stymulować kurczenie się naczyń, podnosząc ciśnienie krwi do bezpiecznego poziomu.

Wyniki badań naukowych z ostatnich kilkudziesięciu lat wskazują na to, że hormon antydiuretyczny, oprócz swoich funkcji fizjologicznych, wpływa także na cechy behawioralne, takie jak pamięć oraz zachowania społeczne i może być wykorzystywany w terapii zaburzeń przebiegających z upośledzeniem tych funkcji, np. autyzmu lub fobii społecznej.

Dodatkowymi funkcjami wazopresyny jest również regulowanie agregacji płytek krwi, stymulowanie produkcji ACTH (hormonu adrenokortykotropowego) oraz normalizacja procesu glukoneogenezy w wątrobie.

Nadmiar i niedobór ADH – niepokojące objawy zaburzeń wydzielania wazopresyny.   Kiedy należy wykonać badanie stężenia ADH?

Zarówno nadmiar wazopresyny, jak i niedobór wazopresyny jest stanem niebezpiecznym dla organizmu człowieka, który może doprowadzić do poważnych powikłań. Nadmierne wydzielanie wazopresyny prowadzi do SIADH (ang. Syndrome of Inappropriate Antidiuretic Hormone Hypersecretion). Skrót ten określa tzw. Zespół Nieadekwatnego Wydzielania Wazopresyny, nazywany także zespołem Schwarza-Barttera. Zaburzenie to rozwija się często jako skutek patologii ośrodkowego układu nerwowego (głównie zmian nowotworowych i wad rozwojowych) oraz chorób płuc (zapaleń i nowotworów), najczęściej w wyniku obecności guza produkującego dodatkową pulę wazopresyny. Niekiedy SIADH może być też efektem ubocznym działania leków przeciwdepresyjnych (głównie selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, wenlafaksyny i mirtazapiny), przeciwpsychotycznych (pimozydu, haloperidolu, chloropromazyny, flufenazyny), karbamazepiny, leków przeciwpadaczkowych czy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Najważniejszym objawem SIADH jest zmniejszenie się ilości wydalanego moczu, co prowadzi do hiponatremii, czego klinicznym przejawem mogą być między innymi zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego, obniżenie napięcia mięśniowego, nadpobudliwość lub inne zaburzenia równowagi emocjonalnej. Hiponatremia jest najgroźniejszym powikłaniem nadmiaru wazopresyny, ponieważ nieodłącznie wiąże się ze spadkiem ładunku osmotycznego płynów pozakomórkowych, co prowadzi do obrzęku osmotycznego komórek, w tym erytrocytów i neuronów. Spadek stężenia ilości sodu we krwi <115 mmol/l może prowadzić do śpiączki i jest stanem zagrażającym życiu. Niedobór wazopresyny, to inaczej mówiąc moczówka prosta, której wystąpienie skutkuje pojawieniem się objawów odwrotnych niż w przypadku SIADH, prowadząc do nadmiernej utraty wody z organizmu, poprzez zwiększenie ilości wydalanego moczu. Ponieważ ADH w największych ilościach uwalniania jest w nocy, dzięki czemu fizjologiczny sen nie jest przerywany przez potrzebę mikcji, pacjenci cierpiący na moczówkę prostą, u których system tej regulacji jest zaburzony, uskarżają się często na trudności zakłócające ich nocny wypoczynek. Innym objawem, który występuje w moczówki prostej jest wzmożone poczucie pragnienia, wymagające przyjmowania dużej ilości płynów. Jeżeli taki stan odwodnienia utrzymuje się przez dłuższy czas w osoczu krwi, dochodzi do zwiększenia poziomu sodu, co prowadzi do hipernatremii, co manifestuje się poprzez uczucie osłabienia, kołatanie serca, wzrost ciśnienia tętniczego, zaburzenia stanu świadomości lub senność. Poziom sodu >145 mmoli/l zwiększa ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego i może prowadzić do zaburzeń pracy serca.

Polecane dla Ciebie

Jak się przygotować do badania poziomu wazopresyny w surowicy krwi?

Oznaczenie poziomu wazopresyny we krwi nie jest badaniem zlecanym bezpłatnie przez lekarzy rodzinnych. Można je zrealizować na podstawie skierowania od lekarza specjalisty lub prywatnie, wówczas pokrywając koszt w granicach 150 – 300 zł. Do testu oceniającego stężenie wazopresyny należy przystąpić na czczo, to znaczy zachowując 8-godzinną przerwę w przyjmowaniu posiłków. Poziom ADH jest oznaczany w surowicy lub osoczu krwi, a próbka do badania pobierana jest z żyły łokciowej. Niekiedy zdarza się także, że do prawidłowej diagnozy zaburzeń wydzielania wazopresyny konieczne jest przeprowadzenie tzw. testów uzupełniających – testu odwodnieniowego oraz testu wazopresynowego, w trakcie których pacjent nie przyjmuje żadnych płynów przez kilkanaście godzin, a w jego osoczu monitorowane jest stężenie sodu i hormonu antydiuretycznego.

Przeprowadzając test wazopresynowy osobia badana otrzymuje dodatkowo analog wazopresyny, czyli desmopresynę. Działanie to ma na celu sprawdzenie wpływu desmopresyny na proces zagęszczenia moczu. Testy te stosuje się przede wszystkim w celu odróżnienia moczówki prostej (wynikającej z obniżonej produkcji ADH), od moczówki prostej nerkowej (powstającej na skutek braku wrażliwości receptorów nerkowych na obecną w osoczu, prawidłowo wydzielaną wazopresynę).

Wazopresyna – normy dla kobiet, mężczyzn i dzieci.

Prawidłowy poziom ADH we krwi zarówno dla kobiet, mężczyzn i dzieci wynosi ok. 1,85 – 7,4 pmol/l (2 – 8 pg/ml), niemniej przy interpretacji wyniku należy brać dodatkowo pod uwagę wartość osmolarności osocza, która powinna zawierać się w przedziale 280 – 295 mOsm/kg wody (osmolarność wyraża stężenie substancji rozpuszczonych w 1 kg wody). Praktyka ta wynika z założenia, że parametry te są ze sobą ściśle powiązane. W warunkach prawidłowych wzrost osmolarności osocza o 1 mOsm/kg H2O powyżej wartości granicznej 282 – 285 mOsm/kg H2O powoduje wzrost stężenia ADH o ok. 0,4 – 0,8 pg/ml.

Jak leczyć zaburzenia wydzielania wazopresyny?

Leczenie zaburzeń wydzielania wazopresyny prawie zawsze oparte jest na terapii farmakologicznej, której opracowaniem zajmuje się lekarz prowadzący pacjenta, np. nefrolog. Przy niedoborze ADH często zaleca się przyjmowanie jej syntetycznych analogów, czyli desmopresyny lub terlipresyny. Podwyższony poziom wazopresyny może być natomiast obniżany przez jej antagonistów, czyli leki z grupy waptanów.

  1. P. Wójciak i in., Rola oksytocyny i wazopresyny w czynności ośrodkowego układu nerwowego i w zaburzeniach psychicznych, „Psychiatria Polska", nr 6 (tom XLVI) 2012.
  2. J. Smyczyńska i in., Zaburzenia gospodarki wodno-sodowej w przebiegu endokrynopatii u dzieci, „Endokrynologia Pediatryczna", nr 4 (33) 2010.
  3. P. Kluj i in., Postępowanie przedszpitalne w stanach nagłych chorób gruczołów wydzielania wewnętrznego: moczówka prosta, zespół Schwartza-Barttera oraz udar przysadki, „Ostry Dyżur", nr 4 (6) 2013.
  4. M. Lipka, Zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH), „Nefrologia wieku dziecięcego", nr 3 (16) 2008.
  5. J. Mazur, Wazopresyna – hormon antydiuretyczny (ADH) – funkcje, badanie, nadmiar i niedobór, „wylecz.to” [online] https://wylecz.to/badania-laboratoryjne/wazopresyna-hormon-antydiuretyczny-adh-funkcje-badanie-nadmiar-i-niedobor/ [dostęp:] 29.10.2020 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • USG jąder – jak wygląda badanie? Jak się do niego przygotować?

    Wykonanie USG jąder pozwala ocenić zarówno stan jąder, najądrzy, jak i całej moszny. Jest bardzo pomocnym badaniem w sytuacji podejrzenia chorób jąder, takich jak żylaki powózka nasiennego, guz jądra, skręt i przyczepka jądra czy wodniaki. Ultrasonografia to metoda ogólnie dostępna, pozwalającą na szybką diagnozę niepokojących objawów męskiej strefy intymnej oraz na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia. Jak wygląda USG jąder i jak się do niego przygotować?

  • Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie poziomu prolaktyny jest wykorzystywane w diagnozowaniu niepłodności u kobiet i mężczyzn, a także w przypadku podejrzenia guza przysadki mózgowej i kontrolowaniu leczenia tej choroby. Normy prolaktyny dla kobiet różnią w zależności od dnia cyklu miesiączkowego, okresu ciąży lub karmienia piersią. Mężczyźni z wysokim poziomem prolaktyny obserwują u siebie spadek libido i zaburzania erekcji, a w skrajnych przypadkach niepłodność. Niedobór prolaktyny jest spotykany rzadko, niemniej u kobiet karmiących może doprowadzić do zaniku produkcji mleka w gruczołach sutkowych. Jak poradzić sobie z zaburzeniami ilości prolaktyny w organizmie, ile kosztuje badanie PRL i czy stres przyczynia się do zaburzeń hormonalnych? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Lipaza trzustkowa (ALP)– badanie enzymu trzustkowwego. Normy, podwyższona, obniżona

    Badanie poziomu lipazy (ALP) pozwala ocenić ewentualne choroby trzustki, które objawiają się na przykład jako ból po lewej stronie brzucha, najczęściej pół godziny po spożytym posiłku lub po wypiciu alkoholu. To proste oznaczenie polegające na analizie próbki krwi żylnej, oddanej w punkcie pobrań na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Ile kosztuje badanie lipazy trzustkowej, które parametry należy dodatkowo sprawdzić wraz z analizą enzymów trzustkowych i jakie są normy ALP? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną pornień nawykowych i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie człowieka. Mutacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te jednak bywają sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Kwestia niedoborów kwasu foliowego jest szczególnie istotna w planowaniu ciąży, diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej.

  • Jak rozpoznać toczeń rumieniowaty układowy?

    Toczeń rumieniowaty układowy, podobnie jak inne choroby układowe tkanki łącznej, jest przewlekłą chorobą nieuleczalną, którą można zdiagnozować m.in. dzięki badaniu przeciwciał ANA. Nie można nigdy samodzielnie interpretować wyników analiz, polegać na informacjach i zdjęciach zamieszczanych na internetowych forach oraz bagatelizować objawów. Diagnostyka tocznia jest bardzo złożonym procesem, który wymaga wyjątkowo indywidualnego podejścia do każdego pacjenta.

  • Testy DNA na ojcostwo – jak wygląda badanie, ile kosztuje i kiedy można je wykonać?

    Testy na ojcostwo wykonywane są od lat 80. XX wieku. Przez lata zmieniały się techniki inżynierii genetycznej, dzięki którym możliwe stało się ustalenie lub wykluczenie ewentualnego rodzicielstwa. Obecnie nie ma konieczności czekania z wykonaniem badań aż do momentu narodzin dziecka, ponieważ może je wykonać jeszcze na etapie rozwoju płodowego. Jak wygląda badanie? Skąd pobrać próbkę do testu i ile on kosztuje?

  • Cytologia płynna (LBC) a tradycyjna – która jest bardziej dokładna? Cena, refundacja

    Regularnie wykonywana cytologia pomaga uniknąć zachorowania na raka szyjki macicy. Przez wiele lat była ona wykonywana jedynie w formie szkiełkowej. W 2016 roku Polskie Towarzystwo Patologów (PTP) wnioskowało do Ministerstwa Zdrowia o zmianę standardów diagnostycznych na bardziej dokładne i czułe, czyli na cytologię na podłożu płynnym, nazywanej w skrócie LBC. Jak wygląda cytologia płynna i czym różni się od klasycznej metody diagnostycznej?  Czy cytologia na podłożu płynnym jest refundowana przez NFZ?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij