Kobieta dmuchająca nos z objawami alergicznymi
Zuzanna Kręcisz

Czym się różnią alergia, uczulenie, nietolerancja i nadwrażliwość?

Potocznie często operujemy wymiennie pojęciami, takimi jak alergia, uczulenie, nietolerancja i nadwrażliwość – dla wielu są to wręcz synonimy. Czy jednak rzeczywiście oznaczają one dokładnie to samo? Warto poznać zasadnicze różnice między nimi.

W przypadkach nasilania objawów w postaci kataru, wysypek, pokrzywek czy dolegliwości gastrycznych, określenia uczulenie, alergia, nadwrażliwość i nietolerancja są powszechnie używane i często stosowane zamiennie. Czy słusznie? Czy oznaczają one to samo?

Czym jest alergia? Rodzaje i objawy alergii

Alergia jest to rodzaj nadwrażliwości, tak zwana nadwrażliwość alergiczna. Jest to choroba, której objawy uzależnione są od reakcji układu immunologicznego. W wyniku kontaktu z alergenem układ odpornościowy produkuje swoiste przeciwciała (IgE). Przeciwciała zwane inaczej immunoglobulinami mają za zadanie unieszkodliwić alergen i usunąć go z organizmu. Pod ich wpływem wydzielana jest m.in. histamina – związek, który jest głównym winowajcą i sprawcą powstania objawów alergicznych. Jednym ze sposobów podzielenia alergii na rodzaje jest różnicowanie ze względu na to, w jaki sposób dochodzi do kontaktu z alergenem. Wyróżnić możemy alergię wziewną, kontaktową i pokarmową.

Objawy alergii występują zazwyczaj w krótkim czasie po kontakcie z alergenem. Najbardziej niebezpiecznym jest natychmiastowa trudność z oddychaniem oraz wstrząs anafilaktyczny. Reakcje kontaktowe, np. uczulenie na płyn do naczyń zazwyczaj mają charakter miejscowy i objawiają się zaczerwienieniem, wysypką, pokrzywką, swędzeniem czy obrzękiem. Reakcje po kontakcie alergenu z błonami śluzowymi układu oddechowego lub pokarmowego mogą obejmować: obrzęk i uczucie pieczenia w gardle, astmę, kaszel, katar, uczucie „zatkanego nosa”, łzawienie oczu oraz ból brzucha i wodnistą biegunkę.

Alergia a nadwrażliwość

Nadwrażliwość to pojęcie określane jako stan powtarzających się w organizmie objawów chorobowych. Można ją podzielić na alergiczną (czyli alergię) i niealergiczną. Alergia jest rodzajem nadwrażliwości, ale nadwrażliwość nie musi być alergią. Nadwrażliwość niealergiczna to grupa reakcji organizmu niezależnych od układu odpornościowego i produkcji przeciwciał IgE. Zaliczamy do niej: nietolerancje nieimmunologiczne, reakcje autoimmunologiczne i IgG zależne oraz reakcje pseudoalergiczne. 

Alergia a uczulenie

Uczulenie to inaczej alergia. Polega ona na nasilonej, nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego na obce dla organizmu substancje – alergeny. U osób zdrowych substancje te nie powodują żadnych dolegliwości, natomiast u alergików (osób uczulonych) wywołują wiele uciążliwych, a czasem wręcz niebezpiecznych dla zdrowia i życia reakcji. Uczulenie pojawia się tylko po kontakcie z alergenem, który zostaje rozpoznany przez układ immunologiczny.

Charakterystyczne dla uczulenia jest szybkie występowanie objawów nawet po kontakcie z niewielką ilością alergenu. Alergia daje pozytywne wyniki w testach skórnych. Najczęstszymi alergenami są pyłki roślin, roztocza, pleśnie, naskórek, ślina i mocz zwierząt, jad owadów błonkoskrzydłych, leki i pokarm, np. jajka, mleko krowie, orzechy, skorupiaki i ryby.

Uczulenie a pokrzywka alergiczna (wysypka alergiczna)

Definicja pokrzywki to obrzęk skóry właściwej w wyniku rozszerzenia i zwiększenia przepuszczalności naczyń krwionośnych, który objawia się charakterystycznym bąblem pokrzywkowym. Bąble pojawiają się nagle i wizualnie przypominają te po ukłuciu żądła owada lub po dotknięciu pokrzywą (stąd nazwa choroby). Są lekko uwypuklone ponad powierzchnię skóry. Mają kolor różowy lub czerwony i zwykle intensywnie swędzą. Ich wielkość to kilka milimetrów do kilkunastu centymetrów. Pokrzywka alergiczna nazywana wysypką alergiczną powstaje w wyniku uczulenia, czyli reakcji alergicznej na:

  • pokarm, np. orzechy i orzeszki ziemne, ryby, skorupiaki, pszenicę (gluten), jajka, mleko, soję i różne owoce;
  • leki – niektóre antybiotyki czy środki miejscowo znieczulające;
  • alergeny wziewne, krzyżujące się z jedzeniem np. brzoza – jabłko, orzechy laskowe i pomidor, bylica – seler i kiwi;
  • ukąszenie owada błonkoskrzydłego

Podstawą leczenia pokrzywki alergicznej jest wyeliminowanie czynnika wywołującego – alergenu oraz leki przeciwhistaminowe.

W przypadku niemowląt i dzieci, kiedy pojawią się rozległe zmiany, którym towarzyszy obrzęk naczynioruchowy i dokuczliwy świąd, należy udać się do szpitala lub pilnie skonsultować się z lekarzem. Może być konieczność podania szybko działających leków przeciwzapalnych i przeciwobrzękowych. Obrzęk naczynioruchowy w obrębie gardła lub krtani może stanowić zagrożenie życia. Istnieje też ryzyko nagłego spadku ciśnienia krwi.

Rodzajów pokrzywki jest bardzo wiele i nie wszystkie mają podłoże alergiczne, np. pokrzywka cholinergiczna powstająca w wyniku wzrostu temperatury ciała po ogrzaniu lub wysiłku fizycznym. Pojawia się w ciągu 2 do 20 minut. Największą niewiadomą jest pokrzywka idiopatyczna. Może mieć charakter ostry lub przewlekły, natomiast jej przyczyny nie są znane.

Co to jest nietolerancja i jakie są jej rodzaje?

Nietolerancja jest to rodzaj nadwrażliwości niealergicznej. W jej powstawaniu nie uczestniczy układ odpornościowy. Mówimy o niej w kontekście niealergicznej nadwrażliwości pokarmowej, czyli takiej, której nie wywołuje alergen, lecz układ pokarmowy nie posiada enzymów do strawienia konkretnego pożywienia, np. nietolerancja laktozy, galaktozy czy fruktozy. Może dotyczyć również sytuacji spożycia produktów zawierających histaminę i tyraminę, a także kofeinę i glutaminian sodu. O reakcji nietolerancji mówimy również w przypadku nadwrażliwości niealergicznej na leki czy żywność zawierające salicylany. Produktami, które najczęściej wywołują reakcje nietolerancji są: nabiał zawierający laktozę, pomidory, pory, kapusta, wołowina, dojrzewające sery, czerwone wino, owoce, miód i kiszonki.

Jak objawia się nietolerancja alergiczna?  

Nietolerancja nie ma charakteru alergii, choć jej objawy mogą być bardzo zbliżone. Objawami nietolerancji mogą być zmiany skórne w postaci wysypki, świądu, zaczerwienienia i atopowego zapalenie skóry (AZS). Ze strony przewodu pokarmowego mogą pojawiać się biegunki, wymioty, nudności i bóle brzucha oraz wzdęcia. Układ oddechowy manifestuje nietolerancję nieżytem nosa i dusznością. Niekiedy pojawiają się objawy niespecyficzne – migreny, bóle stawów, osłabienie i zaburzenia nastroju.

Polecane dla Ciebie

Jak odróżnić alergię od nietolerancji?

Alergia i nietolerancja powstają na skutek innych mechanizmów, ich objawy mogą być jednak zbliżone. Zasadniczą różnicą jest częstość występowania. Zdecydowanie częściej nieprzyjemne objawy świadczą o nietolerancji. Problem niedoborów enzymatycznych dotyczy bowiem blisko 30% społeczeństwa. Elementem różnicującym jest również czas wystąpienia pierwszych objawów – alergia występuje tuż po spożyciu alergenu, nietolerancja pojawia się nawet z kilkudniowym opóźnieniem. W przypadku nietolerancji (w odróżnieniu od alergii) niewielka ilość składnika nie wywołuje zazwyczaj niepożądanych objawów oraz ma łagodny przebieg.

  1. A. Błońska, K. Łokieć, E. Walecka-Kapica, Alergia czy nietolerancja pokarmowa – różnice i podobieństwa, Gastroenterologia Praktyczna" 2013.
  2. R. Rosello, Alergie naturalne sposoby leczenia, Warszawa 2009.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jet lag – czym jest? Czy każdy ma jet lag?

    Dobrze znaną podróżnikom i obieżyświatom konsekwencją nagłej zmiany strefy czasowej jest wystąpienie tzw. zespołu długu czasowego, czyli jet lagu. Planując więc daleką podróż, warto również zaplanować czas na adaptację organizmu do zmienionych godzin snu i czuwania.

  • Choroba Sanfilippo – objawy, przyczyny, leczenie

    Choroba Sanfilippo to bardzo rzadka choroba genetyczna, określana jako mukopolisacharydoza typu 3 (MPS III). Nazwa choroby pochodzi od nazwiska lekarza, który w 1963 roku po raz pierwszy opisał ten typ mukopolisacharydozy – dr. Sylvestra Sanfilippo.

  • Choroba Wilsona – objawy, leczenie i przewidywana długość życia

    Choroba Wilsona to schorzenie prowadzące do nadmiernego gromadzenia się miedzi w organizmie. Przyczyną jest mutacja genetyczna, wskutek której dochodzi do defektu białka odpowiadającego za transport miedzi w organizmie. W konsekwencji miedź nie jest wydalana z organizmu, tylko gromadzi się w narządach, prowadząc do ich uszkodzenia.

  • Chłoniak Burkitta – objawy, przyczyny i rokowanie

    Przyczyną chłoniaka jest niekontrolowany rozrost puli limfocytów, a głównym skutkiem ubocznym – upośledzenie układu immunologicznego ze względu na utratę funkcji zmienionych komórek. Najczęstszą przyczyną zgonu wśród pacjentów cierpiących na nowotwory krwi są pozornie niegroźne infekcje – i właśnie tak zabija chłoniak Burkitta.

  • Odmrożenia – stopnie i objawy. Co robić i jak zabezpieczyć skórę przed zimnem?

    Odmrożenie z zimna to stan skóry, w którym jej warstwa ochronna została uszkodzona przez działanie niskich temperatur. Może to prowadzić do bolesności, pieczenia, zaczerwienienia i obrzęku, a w ciężkich przypadkach nawet do amputacji kończyn lub ich fragmentów. W celu uniknięcia odmrożenia należy zachować ostrożność podczas długotrwałego przebywania na mrozie, chronić skórę odpowiednim ubraniem czy stosować kremy i maści ochronne.

  • Sprue tropikalna (psyloza) – przyczyny i objawy choroby przypominającej celiakię

    Sprue tropikalna jest chorobą zakaźną, która występuje głównie w krajach tropikalnych i subtropikalnych. Objawia się nieprawidłowym trawieniem i wchłanianiem składników pokarmowych, co prowadzi do poważnych niedoborów składników odżywczych, głównie witaminy B12 i kwasu foliowego, a także do anemii. Leczenie sprue tropikalnej jest uzależnione od przyczyny i może wymagać antybiotyków, leków przeciwpasożytniczych i suplementów diety.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij