Kobieta dmuchająca nos z objawami alergicznymi
Zuzanna Kręcisz

Czym się różnią alergia, uczulenie, nietolerancja i nadwrażliwość?

Potocznie często operujemy wymiennie pojęciami, takimi jak alergia, uczulenie, nietolerancja i nadwrażliwość  dla wielu są to wręcz synonimy. Czy jednak rzeczywiście oznaczają one dokładnie to samo? Warto poznać zasadnicze różnice między nimi.

W przypadkach nasilania objawów w postaci kataru, wysypek, pokrzywek czy dolegliwości gastrycznych, określenia uczulenie, alergia, nadwrażliwość i nietolerancja są powszechnie używane i często stosowane zamiennie. Czy słusznie? Czy oznaczają one to samo?

Czym jest alergia? Rodzaje i objawy alergii

Alergia jest to rodzaj nadwrażliwości, tak zwana nadwrażliwość alergiczna. Jest to choroba, której objawy uzależnione są od reakcji układu immunologicznego. W wyniku kontaktu z alergenem układ odpornościowy produkuje swoiste przeciwciała (IgE). Przeciwciała zwane inaczej immunoglobulinami mają za zadanie unieszkodliwić alergen i usunąć go z organizmu. Pod ich wpływem wydzielana jest m.in. histamina – związek, który jest głównym winowajcą i sprawcą powstania objawów alergicznych. Jednym ze sposobów podzielenia alergii na rodzaje jest różnicowanie ze względu na to, w jaki sposób dochodzi do kontaktu z alergenem. Wyróżnić możemy alergię wziewną, kontaktową i pokarmową.

Objawy alergii występują zazwyczaj w krótkim czasie po kontakcie z alergenem. Najbardziej niebezpiecznym jest natychmiastowa trudność z oddychaniem oraz wstrząs anafilaktyczny. Reakcje kontaktowe, np. uczulenie na płyn do naczyń zazwyczaj mają charakter miejscowy i objawiają się zaczerwienieniem, wysypką, pokrzywką, swędzeniem czy obrzękiem. Reakcje po kontakcie alergenu z błonami śluzowymi układu oddechowego lub pokarmowego mogą obejmować: obrzęk i uczucie pieczenia w gardle, astmę, kaszel, katar, uczucie „zatkanego nosa”, łzawienie oczu oraz ból brzucha i wodnistą biegunkę.

Alergia a nadwrażliwość

Nadwrażliwość to pojęcie określane jako stan powtarzających się w organizmie objawów chorobowych. Można ją podzielić na alergiczną (czyli alergię) i niealergiczną. Alergia jest rodzajem nadwrażliwości, ale nadwrażliwość nie musi być alergią. Nadwrażliwość niealergiczna to grupa reakcji organizmu niezależnych od układu odpornościowego i produkcji przeciwciał IgE. Zaliczamy do niej: nietolerancje nieimmunologiczne, reakcje autoimmunologiczne i IgG zależne oraz reakcje pseudoalergiczne. 

Alergia a uczulenie

Uczulenie to inaczej alergia. Polega ona na nasilonej, nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego na obce dla organizmu substancje – alergeny. U osób zdrowych substancje te nie powodują żadnych dolegliwości, natomiast u alergików (osób uczulonych) wywołują wiele uciążliwych, a czasem wręcz niebezpiecznych dla zdrowia i życia reakcji. Uczulenie pojawia się tylko po kontakcie z alergenem, który zostaje rozpoznany przez układ immunologiczny.

Charakterystyczne dla uczulenia jest szybkie występowanie objawów nawet po kontakcie z niewielką ilością alergenu. Alergia daje pozytywne wyniki w testach skórnych. Najczęstszymi alergenami są pyłki roślin, roztocza, pleśnie, naskórek, ślina i mocz zwierząt, jad owadów błonkoskrzydłych, leki i pokarm, np. jajka, mleko krowie, orzechy, skorupiaki i ryby.

Uczulenie a pokrzywka alergiczna (wysypka alergiczna)

Definicja pokrzywki to obrzęk skóry właściwej w wyniku rozszerzenia i zwiększenia przepuszczalności naczyń krwionośnych, który objawia się charakterystycznym bąblem pokrzywkowym. Bąble pojawiają się nagle i wizualnie przypominają te po ukłuciu żądła owada lub po dotknięciu pokrzywą (stąd nazwa choroby). Są lekko uwypuklone ponad powierzchnię skóry. Mają kolor różowy lub czerwony i zwykle intensywnie swędzą. Ich wielkość to kilka milimetrów do kilkunastu centymetrów. Pokrzywka alergiczna nazywana wysypką alergiczną powstaje w wyniku uczulenia, czyli reakcji alergicznej na:

  • pokarm, np. orzechy i orzeszki ziemne, ryby, skorupiaki, pszenicę (gluten), jajka, mleko, soję i różne owoce;
  • leki – niektóre antybiotyki czy środki miejscowo znieczulające;
  • alergeny wziewne, krzyżujące się z jedzeniem np. brzoza – jabłko, orzechy laskowe i pomidor, bylica – seler i kiwi;
  • ukąszenie owada błonkoskrzydłego

Podstawą leczenia pokrzywki alergicznej jest wyeliminowanie czynnika wywołującego – alergenu oraz leki przeciwhistaminowe.

W przypadku niemowląt i dzieci, kiedy pojawią się rozległe zmiany, którym towarzyszy obrzęk naczynioruchowy i dokuczliwy świąd, należy udać się do szpitala lub pilnie skonsultować się z lekarzem. Może być konieczność podania szybko działających leków przeciwzapalnych i przeciwobrzękowych. Obrzęk naczynioruchowy w obrębie gardła lub krtani może stanowić zagrożenie życia. Istnieje też ryzyko nagłego spadku ciśnienia krwi.

Rodzajów pokrzywki jest bardzo wiele i nie wszystkie mają podłoże alergiczne, np. pokrzywka cholinergiczna powstająca w wyniku wzrostu temperatury ciała po ogrzaniu lub wysiłku fizycznym. Pojawia się w ciągu 2 do 20 minut. Największą niewiadomą jest pokrzywka idiopatyczna. Może mieć charakter ostry lub przewlekły, natomiast jej przyczyny nie są znane.

Co to jest nietolerancja i jakie są jej rodzaje?

Nietolerancja jest to rodzaj nadwrażliwości niealergicznej. W jej powstawaniu nie uczestniczy układ odpornościowy. Mówimy o niej w kontekście niealergicznej nadwrażliwości pokarmowej, czyli takiej, której nie wywołuje alergen, lecz układ pokarmowy nie posiada enzymów do strawienia konkretnego pożywienia, np. nietolerancja laktozy, galaktozy czy fruktozy. Może dotyczyć również sytuacji spożycia produktów zawierających histaminę i tyraminę, a także kofeinę i glutaminian sodu. O reakcji nietolerancji mówimy również w przypadku nadwrażliwości niealergicznej na leki czy żywność zawierające salicylany. Produktami, które najczęściej wywołują reakcje nietolerancji są: nabiał zawierający laktozę, pomidory, pory, kapusta, wołowina, dojrzewające sery, czerwone wino, owoce, miód i kiszonki.

Jak objawia się nietolerancja alergiczna?  

Nietolerancja nie ma charakteru alergii, choć jej objawy mogą być bardzo zbliżone. Objawami nietolerancji mogą być zmiany skórne w postaci wysypki, świądu, zaczerwienienia i atopowego zapalenie skóry (AZS). Ze strony przewodu pokarmowego mogą pojawiać się biegunki, wymioty, nudności i bóle brzucha oraz wzdęcia. Układ oddechowy manifestuje nietolerancję nieżytem nosa i dusznością. Niekiedy pojawiają się objawy niespecyficzne – migreny, bóle stawów, osłabienie i zaburzenia nastroju.

Powiązane produkty

Jak odróżnić alergię od nietolerancji?

Alergia i nietolerancja powstają na skutek innych mechanizmów, ich objawy mogą być jednak zbliżone. Zasadniczą różnicą jest częstość występowania. Zdecydowanie częściej nieprzyjemne objawy świadczą o nietolerancji. Problem niedoborów enzymatycznych dotyczy bowiem blisko 30% społeczeństwa. Elementem różnicującym jest również czas wystąpienia pierwszych objawów – alergia występuje tuż po spożyciu alergenu, nietolerancja pojawia się nawet z kilkudniowym opóźnieniem. W przypadku nietolerancji (w odróżnieniu od alergii) niewielka ilość składnika nie wywołuje zazwyczaj niepożądanych objawów oraz ma łagodny przebieg.

  1. A. Błońska, K. Łokieć, E. Walecka-Kapica, Alergia czy nietolerancja pokarmowa – różnice i podobieństwa, Gastroenterologia Praktyczna" 2013.
  2. R. Rosello, Alergie naturalne sposoby leczenia, Warszawa 2009.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumonie (pneumokoki, dwoinki zaplenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy. 

  • HIV – drogi zakażenia, test na HIV, profilaktyka

    Wirus HIV jest przyczyną jednej z najgroźniejszych i najbardziej uporczywych epidemii w dziejach ludzkości. Szacuje się, że na świecie jest nim zakażonych 37 milionów osób. Postęp, jaki dokonał się w leczeniu, sprawił, że ich jakość życia uległa poprawie, jednak nadal statystyki są przygnębiające – w 2022 i 2023 roku padły w Polsce rekordy zakażeń HIV. Jakie są nowoczesne metody leczenia zakażenia tym wirusem?

  • Rozszerzone źrenice – o czym świadczą? Czy oznaczają chorobę?

    Rozszerzone źrenice na ogół kojarzone są ze stanem silnego pobudzenia – również tego wywołanego farmakologicznie. W niektórych przypadkach mogą być jednak objawem poważnych zaburzeń zdrowotnych.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij