Co robić, gdy boli gardło? Co może oznaczać ból w gardle?

Ból gardła jest jedną z najczęstszych dolegliwości, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym. Definiowany jest jako uczucie pieczenia, drapania, trudności w połykaniu lub suchości w gardle. Kiedy udać się do lekarza, gdy boli nas gardło? Co stosować, aby uśmierzyć ból? Podpowiadamy.

1. Przyczyny bólu gardła
2. Jak wygląda chore gardło? 
3. Ból gardła – kiedy do lekarza?
4. Leczenie bólu gardła – co pomoże na bolące gardło?
5. Ból gardła – najczęściej zadawane pytania

Ból gardła najczęściej jest wynikiem infekcji wirusowej, której towarzyszą inne objawy, takie jak gorączka, kaszel, katar, bóle mięśni i ogólne osłabienie. U chorych z bólem gardła zazwyczaj skuteczne jest leczenie miejscowe preparatami o działaniu przeciwbólowym, przeciwbakteryjnym, przeciwgorączkowym i odkażającym. Należy pamiętać, że ból gardła może być także objawem narażenia na szkodliwe substancje (dym tytoniowy, alkohol, długie przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach) lub choroby nowotworowej.

Przyczyny bólu gardła

1. Najczęstszymi przyczynami bólu gardła są infekcje, w ok. 85% o etiologii wirusowej. Charakterystycznymi objawami ostrej infekcji gardła są: gorączka, kaszel, katar, złe samopoczucie oraz bóle mięśni.
2. Powodem silnego bólu gardła może być także angina paciorkowcowa, której towarzyszy gorączka, białe naloty na migdałkach oraz osłabienie.
3. Ból gardła może pojawić się także w wyniku narażenia na substancje drażniące, takie jak dym tytoniowy, alkohol, klimatyzacja czy wdychanie substancji toksycznych.
4. Przyczyną nagłego, kłującego bólu gardła może być również zatrzymanie ciała obcego, np. pokarmu, w gardle lub przełyku.
5. Przewlekły ból gardła wraz z problemami z połykaniem oraz brakiem cech świadczących o infekcji dróg oddechowych może być spowodowany chorobą nowotworową. Do czynników ryzyka rozwoju nowotworu gardła zalicza się palenie papierosów oraz nadużywanie alkoholu.

Bolące gardło u niemowląt i dzieci

Zdecydowana większość przypadków zapalenia błony śluzowej gardła u dzieci jest wywołana wirusami (najczęściej rynowirusy, adenowirusy, koronawirusy). Do najczęstszych objawów infekcji gardła u dziecka zaliczamy:

• ból,
• drapanie,
• pieczenie,
• trudności w połykaniu,
• zaczerwienienie,
• rozpulchnienie błony śluzowej gardła i migdałków podniebiennych,
• gorączkę,
• kaszel,
• nieżyt nosa.

Wskazaniem do wdrożenia antybiotykoterapii jest stwierdzenie anginy paciorkowcowej, która objawia się:

• silnym bólem gardła,
• gorączką,
• rozpulchnieniem błony śluzowej,
• nalotami na migdałkach podniebiennych,
• powiększeniem węzłów chłonnych szyjnych,
• brakiem kaszlu.

U dziecka z infekcją wirusową gardła zaleca się leczenie objawowe, które ma na celu złagodzenie dolegliwości. Najczęściej stosuje się leczenie miejscowe (na ból gardła u dzieci poleca się tabletki, aerozole, pastylki, syropy o działaniu antyseptycznym, przeciwbólowym i przeciwzapalnym). W przypadku znacznego nasilenia objawów można podać dziecku leki przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe (ibuprofen lub paracetamol).

Należy pamiętać, że tabletki i pastylki można podawać dzieciom po ukończeniu 6. roku życia, aby ograniczyć ryzyko zadławienia.

Ból gardła w ciąży

W przypadku pojawienia się bólu gardła u kobiety w ciąży zaleca się stosowanie leczenia objawowego, pamiętając iż okres ciąży i karmienia jest przeciwwskazaniem do stosowania niektórych leków.

W umiarkowanie nasilonym bólu gardła w ciąży zaleca się zastosowanie preparatów roślinnych, np. zawierających propolis, porost islandzki, szałwię czy rumianek. Jeśli ból gardła nasila się lub nie ustępuje po 3-4 dniach, należy skontaktować się z lekarzem, który zaleci odpowiednie leczenie. Należy pamiętać, aby w ciąży unikać leków zawierających salicylany oraz srebro koloidalne.

Pomocne mogą być domowe sposoby łagodzenia bólu gardła w ciąży, w tym nawilżanie gardła poprzez częste picie wody czy płukanie gardła naparem z szałwii.

Jak wygląda chore gardło? 

Objawy infekcji gardła zazwyczaj pojawiają się po 2-5 dniach od zakażenia drogą kropelkową (kichanie, kaszel) lub w wyniku bezpośredniego kontaktu z osobą chorą bądź przedmiotami, których używała.

Jak wygląda chore gardło? W badaniu fizykalnym można zaobserwować zaczerwienienie (czerwone gardło) i rozpulchnienie błony śluzowej gardła oraz migdałków podniebiennych, a w przypadku anginy paciorkowcowej lub mononukleozy zakaźnej – obecność białawych nalotów na migdałkach podniebiennych oraz bardzo silny ból gardła.

Do objawów, które często towarzyszą bólowi gardła, zaliczamy:

• kaszel suchy lub mokry,
• katar,
• gorączkę,
• chrypkę,
• uczucie suchości w gardle,
• ogólne osłabienie,
• bóle mięśni.

Większość chorych na zapalenie gardła i migdałków podniebiennych zgłasza dolegliwości trwające przez około 4-7 dni. Po tym czasie objawy infekcji gardła stopniowo ustępują.

Ból gardła – kiedy do lekarza?

Zdecydowana większość przypadków bólu gardła przebiega łagodnie i nie wymaga interwencji lekarskiej. Zazwyczaj skuteczne jest leczenie objawowe w domu (stosowanie miejscowo preparatów o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwzapalnym i przeciwbólowym w postaci tabletek i pastylek do ssania, aerozoli oraz płukanek do gardła).

Warto podkreślić, że przewlekły ból gardła, zwłaszcza jednostronny i utrudniający połykanie, może być objawem choroby nowotworowej gardła.

Podstawą diagnostyki bólu gardła jest wywiad chorobowy dotyczący charakteru bólu, długości jego trwania oraz obecności objawów towarzyszących. W przypadku podejrzenia anginy paciorkowcowej lekarz może zlecić pobranie wymazu z gardła lub wykonanie badań laboratoryjnych z krwi przy podejrzeniu mononukleozy zakaźnej. Najczęściej jednak nie ma konieczności wykonania dodatkowych badań u pacjenta zgłaszającego się z bólem gardła do lekarza.

Leczenie bólu gardła – co pomoże na bolące gardło?

Preparaty stosowane miejscowo w zapaleniu błony śluzowej gardła i migdałków zawierają substancje aktywne o właściwościach antyseptycznych (przeciwwirusowych, przeciwgrzybicznych, przeciwbakteryjnych), przeciwzapalnych (niesteroidowe leki przeciwzapalne) oraz substancje miejscowo znieczulające. Leki mające zastosowanie w infekcjach gardła dodatkowo zmniejszają przekrwienie błony śluzowej gardła, rozrzedzają zalegający śluz oraz hamują odruch kaszlowy.

Do substancji czynnych pomocnych w bólu gardła zaliczamy:

• salicylan choliny – łagodzi stany zapalne, ból oraz ogranicza ogniska bakterii, zmniejsza obrzęk i przekrwienie błony śluzowej, wpływa na poprawę wydzielania śliny, należy do niesteroidowych leków przeciwzapalnych;
• benzydaminę chlorowodorku – łagodzi ból i zmniejsza zaczerwienie błony śluzowej gardła spowodowane działaniem bakterii i wirusów, działa odkażająco i miejscowo znieczulająco;
• flurbiprofen – wykazuje działanie przeciwbólowe i przeciwzapalnie;
• ketoprofen – działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie;
• chlorheksydynę dichlorowodorku – ma działanie bakteriobójcze;
• witaminę C (kwas askorbinowy) – wspiera układ odpornościowy;
• chlorchinaldol – działa przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo i przeciwgrzybiczo;
• chlorek benzalkonium, chlorek cetylpirydyny – działają odkażająco;
• benzokainę – wykazuje działanie miejscowo znieczulające;
• amylometakrezol i alkohol 2,4-dichlorobenzylowy – mają działanie antyseptyczne;
• lidokainę – ma działanie miejscowo znieczulające, przez co ogranicza ból;
• olejki eteryczne – mentol, olejek mięty pieprzowej, olejek eukaliptusowy i tymol – mają działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne;
• substancje roślinne – babka lancetowata, podbiał, porost islandzki, prawoślaz, szałwia i tymianek; zmniejszają one podrażnienie błony śluzowej gardła oraz ograniczają stan zapalny, tworzą na powierzchni gardła warstwę śluzową, przez co łagodzą podrażnienia wywołane między innymi bólem gardła.

1. Podczas wyboru preparatu na ból gardła należy zwrócić uwagę na jego postać (tabletki i pastylki nie są zalecane dzieciom przed ukończeniem 6. roku życia oraz osobom leżącym czy z demencją).
2. Preparatów zawierających salicylan choliny i flurbiprofen nie należy podawać dzieciom poniżej 12. roku życia ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a.
3. Osoby chore na cukrzycę powinny wybierać preparaty niezawierające w swoim składzie cukru, a w przypadku chorych na fenyloketonurię należy unikać produktów, w których jest obecny aspartam.
4. W przypadku stwierdzenia bakteryjnego zapalenia gardła i migdałków zaleca się zastosowanie antybiotyku. Najczęstszą infekcją gardła wywołaną przez bakterie jest angina paciorkowcowa, której objawami są ból gardła, gorączka, powiększenie węzłów chłonnych szyi, rozpulchnienie oraz białe naloty na migdałkach podniebiennych.

Domowe sposoby na ból gardła

Mając chore gardło, możemy sięgnąć także po sprawdzone, domowe sposoby na ból gardła.

1. W przypadku wystąpienia dolegliwości bólowych zaleca się picie odpowiedniej ilości wody, herbaty z sokiem malinowym, cytryną i imbirem, naparów z kwiatów lipy lub czarnego bzu, które mają działanie rozgrzewające i antyseptyczne.
2. Przy silnym bólu gardła można wykonać płukanie gardła naparem z szałwii lub rumianku, najlepiej kilka razy dziennie.
3. Warto także pamiętać, aby unikać spożywania potraw gorących, pikantnych lub kwaśnych, które mogą wzmagać odczuwanie bólu.

U osób z bólem gardła celem złagodzenia objawów zaleca się stosowanie preparatów roślinnych w postaci tabletek lub pastylek do ssania, płynów do płukania jamy ustnej lub aerozoli dostępnych bez recepty.

Ból gardła – najczęściej zadawane pytania

Czy ból gardła jest objawem tylko przeziębienia i grypy?

Nie, ból gardła może występować także w przypadku innych chorób, np. refluksu żołądkowo-przełykowego, alergii, nadmiernego wysuszenia błony śluzowej, podrażnienia dymem tytoniowym czy nadmiernego wysiłku głosowego.

Jak odróżnić ból gardła w przebiegu infekcji wirusowej od bakteryjnej?

W zakażeniu bakteryjnym zazwyczaj nie występuje kaszel i katar, za to częściej pojawia się wysoka gorączka, silny ból gardła oraz powiększenie i bolesność węzłów chłonnych szyi. Charakterystyczny może być także nalot włóknikowy na migdałkach. Należy jednak pamiętać, że na podstawie samych objawów nie zawsze można jednoznacznie odróżnić infekcję wirusową od bakteryjnej.

Dlaczego latem boli gardło?

Podrażnienia górnych dróg oddechowych mogą być powodowane zarówno przez klimatyzację, jak i gwałtowne zmiany temperatury otoczenia. U niektórych osób dolegliwości mogą nasilać się także po spożywaniu bardzo zimnych napojów.

Co stosować na silny ból gardła?

Bez względu na rodzaj infekcji, w przypadku silnego bólu gardła, oprócz preparatów miejscowych można stosować doustnie paracetamol, ibuprofen czy kwas acetylosalicylowy, o ile nie istnieją przeciwwskazania do stosowania tych leków. Należy przestrzegać dawek zalecanych przez lekarza bądź farmaceutę.