Duszności – przyczyny, diagnostyka i leczenie problemów z oddychaniem
Marcin Dec

Duszności – przyczyny, diagnostyka i leczenie problemów z oddychaniem

Duszności to subiektywne uczucie braku możliwości wykonania głębokiego wdechu i trudności w oddychaniu. Duszność może się pojawić w przebiegu różnych chorób: układu oddechowego (np. astma, alergia), układu krążenia (np. zawał serca) czy układu nerwowego. Leczenie duszności zależne jest od przyczyny. Pojawienie się silnych duszności uniemożliwiających nabranie powietrza do płuc powinno być pilnie skonsultowane z lekarzem.

Duszności – podział duszności

Duszność to subiektywne wrażenie, które pacjenci opisują jako uczucie braku powietrza, braku tchu lub niemożność nabrania głębszego wdechu. Wiąże się z dużym dyskomfortem i jest objawem wymagającym pilnej diagnostyki. W zależności od przyczyn i nasilenia, duszność może się objawiać jako tachypnoe (zwiększona częstość oddechów), zaangażowanie dodatkowych mięśni oddechowych, zaburzenia świadomości (początkowe pobudzenie przechodzące w senność) czy sinica.

Większość przyczyn duszności związana jest z układem oddechowym (drogi oddechowe bądź płuca) lub sercowo-naczyniowym, ale uczucie duszności mogą też wywoływać:

  •  anemia (obniżenie stężenia hemoglobiny we krwi), 
  • zaburzenia metaboliczne (takie jak kwasica),
  • choroby układu nerwowo- mięśniowego. 

Duszność można kategoryzować na różne sposoby, w zależności od czasu trwania (ostra, przewlekła lub napadowa) czy stopnia nasilenia (wysiłkowa lub spoczynkowa). Duszność często bywa mylona z hipoksemią (obniżoną zawartością tlenu we krwi) - choć hipoksemia jest jedną z potencjalnych przyczyn duszności i stany te często współistnieją, to nie są to stwierdzenia synonimiczne. 

Duszności – przyczyny trudności z oddychaniem

Diagnostyka różnicowa duszności obejmuje olbrzymią ilość potencjalnych schorzeń, w tym wiele bardzo groźnych, wymagających szybkiej diagnostyki i leczenia.

Na właściwą diagnozę mogą naprowadzić objawy towarzyszące, takie jak zmiany osłuchowe nad polami płucnymi (świsty i/lub trzeszczenia), ból w klatce piersiowej, obecność obrzęków obwodowych, krwioplucie. Ważne jest uwzględnienie wywiadu chorób współistniejących, np. przewlekłej niewydolności serca oraz czynników ryzyka, takich jak palenie papierosów.

Duszności a alergia

Duszność może być objawem reakcji anafilaktycznej w odpowiedzi na alergeny. Dochodzi do obrzęku górnych dróg oddechowych, a w konsekwencji - do ich niedrożności. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia, który w ciągu kilku–kilkunastu minut może doprowadzić do zgonu. Podstawą leczenia wstrząsu anafilaktycznego jest adrenalina podawana domięśniowo, intensywna płynoterapia, a w razie konieczności wczesna intubacja.

Duszności a astma 

Zaostrzenie astmy objawia się jako atak duszności, kaszlu oraz nasilenie świstów słyszalnych nad klatką piersiową, co jest objawem zwężenia światła oskrzeli. Zaostrzenie może być sprowokowane kontaktem z alergenem, zimnym lub zanieczyszczonym powietrzem (na przykład dymem tytoniowym) bądź wysiłkiem fizycznym. 

Duszności a przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)  

Za większość przypadków POChP odpowiedzialne jest palenie papierosów, a sama choroba ma postępujący przebieg. Okresowo dochodzi do jej zaostrzeń, które najczęściej sprowokowane są infekcjami wirusowymi lub bakteryjnymi i objawiają się dusznością, nasileniem kaszlu i odkrztuszaniem dużej ilości wydzieliny. Wraz z progresją choroby kłopoty z oddychaniem mogą stale towarzyszyć choremu, również w spoczynku.

Duszności a choroby układu krążenia

Uczucie duszności może być objawem wielu chorób serca i naczyń. Jest charakterystyczna dla zaostrzenia przewlekłej niewydolności serca, w której - w wyniku niewydolności lewej komory serca - może dojść do zastoju krwi w krążeniu płucnym, a w końcowym stadium nawet do obrzęku płuc. Problemy z oddychaniem, są zazwyczaj najbardziej wyrażone w pozycji leżącej, na przykład w nocy.  Nad polami płucnymi słyszalne są wtedy trzeszczenia, a obecność płynu w przestrzeni śródmiąższowej płuca można stwierdzić w badaniach obrazowych, takich jak RTG bądź USG płuc. Towarzyszą temu inne objawy niewydolności serca, takie jak wypełnienie żył szyjnych i obrzęki kończyn dolnych. 

Duszność jest również objawem charakterystycznym dla zatorowości płucnej. Zator płucny to zamknięcie lub zwężenie tętnicy płucnej lub części jej rozgałęzień przez materiał zatorowy, co prowadzi do zaburzeń utlenowania krwi oraz przeciążenia prawej komory serca. Inne objawy zatorowości to kaszel, krwioplucie, ból opłucnowy (kłujący ból w klatce piersiowej, który nasila się pod wpływem kaszlu i głębokiego wdechu).

Duszność może również być objawem zawału mięśnia sercowego. Najbardziej charakterystycznym objawem niedokrwienia i niedotlenienia serca jest ból stenokardialny (o charakterze ucisku, promieniujący do szyi bądź lewej kończyny górnej, nasilający się podczas wysiłku). Typowo powstaje na skutek krytycznego zwężenia bądź całkowitego zamknięcia światła tętnic wieńcowych (zaopatrujących mięsień sercowy w krew) poprzez pęknięcie niestabilnej blaszki miażdżycowej i następowe wykrzepianie.

Duszności a stres i nerwica

Duszność może być objawem skrajnego napięcia emocjonalnego, na przykład w przebiegu zespołu lęku napadowego. Napadom paniki mogą towarzyszyć objawy somatyczne, takie jak ból w klatce piersiowej czy duszność, czasem przeważają one nad komponentą emocjonalną, co utrudnia rozpoznanie. Duszności w przypadku nerwicy Rozpoczynają się nagle i trwają od kilku minut do kilku godzin. Stopniowo rozwija się tak zwany lęk antycypacyjny, który powoduje unikanie miejsc postrzeganych jako niebezpieczne, gdzie może dojść do napadu (środki komunikacji, kina, galerie handlowe).

Duszności – inne przyczyny

Przyczyną duszności może być też anemia (obniżone stężenie hemoglobiny we krwi). Hemoglobina to białko, które jest nośnikiem tlenu, jeśli dojdzie do jej utraty bądź zmniejszenia produkcji, tkanki obwodowe, takie jak serce czy mięśnie szkieletowe otrzymują nieadekwatną w stosunku do zapotrzebowania ilość tlenu, co objawia się między innymi dusznością.

Uczucie duszności może też dawać kwasica metaboliczna, powstająca na przykład w wyniku zatrucia alkoholami niespożywczymi (metanolem, glikolem etylenowym) czy w przebiegu rozregulowanej cukrzycy (tak zwana kwasica ketonowa). Mechanizmem kompensacyjnym w przypadku kwasicy metabolicznej jest tachypnoe - przyspieszony oddech, mający na celu usunięcie z organizmu dwutlenku węgla i podniesienie pH. Szczególnie głęboki i szybki oddech, który towarzyszy ciężkiej kwasicy jest nazywany oddechem Kussmaula. 

Potencjalne przyczyny duszności są mnogie i zróżnicowane, poza wyżej wymienionymi obejmują między innymi nowotwory płuc, płyn w jamie opłucnej, choroby neurologiczne czy masywne wodobrzusze (jako efekt ucisku na przeponę). 

Duszności u dziecka – najczęstsze przyczyny problemów z oddychaniem u dzieci

Objawy duszności u dzieci różnią się w zależności od wieku. U noworodków i niemowląt obserwuje się przyspieszenie oddechu, postękiwanie, ruchy skrzydełek nosa czy zaciąganie przestrzeni międzyżebrowych. Starsze dzieci przyjmują pozycję siedzącą, wspierają się na rękach, dodatkowo pojawiają się problemy z mówieniem. 

Najczęstszą przyczyną duszności u dzieci są infekcje dróg oddechowych, takie jak zapalenie krtani, zapalenie nagłośni czy zapalenie oskrzelików. Zdecydowanie częściej niż u dorosłych dochodzi do upośledzenia drożności dróg oddechowych poprzez aspirację ciała obcego (pokarmu, zabawki), co przejawia się nagłą, silną dusznością.  

Duszności w zakażeniu koronawirusem SARS-CoV-2

Duszność to częsty objaw w przebiegu COVID-19. Występuje w około jednej trzeciej przypadków. Towarzyszą jej gorączka, kaszel, osłabienie ogólne i bóle mięśni. Należy pamiętać, że przebieg COVID-19 jest w znacznej części populacji łagodny, a zakres potencjalnych objawów bardzo szeroki. Istnieją doniesienia o utracie węchu i smaku (co może też występować przy zakażeniu innymi wirusami) czy objawach ze strony przewodu pokarmowego. 

Duszności – jak postępować. Pierwsza pomoc w przypadku problemów z oddychaniem

Pierwsza pomoc w przypadku duszności zależy od przyczyny jej wystąpienia. W przypadku trudności w oddychaniu w przebiegu astmy oskrzelowej należy podać dodatkową dawkę leku rozszerzającego oskrzela, a w razie nieskuteczności pilnie skontaktować się z lekarzem.

U dzieci częstym powodem duszności jest połknięcie ciała obcego. Charakteryzuje się nagłym wystąpieniem kaszlu i dławienia. Jeśli dziecko jest w stanie efektywnie kaszleć, to zachęcaj je do tego i uważnie obserwuj. Jeśli stan zacznie się pogarszać (cichy lub bezgłośny kaszel, niemożność oddychania i wydawania dźwięków, sinica), to należy przejść do uderzeń w okolicę międzyłopatkową na zmianę z uciskaniem nadbrzusza (u większych dzieci) lub klatki piersiowej (u niemowląt). Małe dzieci układa się głową w dół, uderza pięciokrotnie między jego łopatkami, następnie obraca się i uciska klatkę piersiową. U starszych dzieci stosuje się rękoczyn Heimlicha (uciśnięcia nadbrzusza).

Duszność jest niepokojącym objawem i wymaga pilnego kontaktu z lekarzem i diagnostyki.

Duszności – diagnostyka

Duszność to objaw wymagający pilnej diagnostyki, najczęściej w warunkach szpitalnego oddziału ratunkowego. Konieczne jest wykluczenie stanów bezpośredniego zagrożenia życia, takich jak zawał mięśnia sercowego, zatorowość płucna, tamponada worka osierdziowego czy odma opłucnowa.

Najczęściej diagnostyka obejmuje zdjęcie RTG klatki piersiowej, dwunastoodprowadzeniowe EKG oraz badania z krwi, takie jak morfologia czy gazometria krwi tętniczej. Stopniowo rośnie rola przyłóżkowego badania USG w diagnostyce duszności - ultrasonografia pozwala na ocenę płuc (miąższu, opłucnej), serca (kurczliwości, funkcji zastawek, obecności płynu w worku osierdziowym), a także żył głębokich kończyn dolnych (weryfikacja obecności zakrzepów) 

Duszności – leczenie

Jeśli duszności towarzyszy niewydolność oddechowa, to kluczowe jest ustabilizowanie stanu pacjenta poprzez tlenoterapię bądź wentylację nieinwazyjną, a w ostateczności intubację. Leczenie duszności powinno być nakierowane na odwrócenie przyczyn duszności i niewydolności oddechowej. W przypadku astmy i POChP stosuje się leki bronchodylatacyjne (rozszerzające oskrzela) oraz sterydoterapię. Leczenie odmy opłucnowej polega na chirurgicznym drenażu jamy opłucnej. Leczenie zaostrzenia niewydolności serca polega natomiast przede wszystkim na leczeniu diuretycznym (odwadniającym), co usuwa nadmiar płynu z organizmu.

Osobnym zagadnieniem jest duszność u pacjentów leczonych paliatywnie z powodu zaawansowanej  choroby nowotworowej. Tu kluczową rolę odgrywa leczenie objawowe, obejmujące stosowanie opioidów (takich jak morfina) oraz leków o działaniu uspokajającym i przeciwlękowym (np. benzodiazepiny).

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Wirusowe zapalenie gardła – objawy i leczenie. Domowe sposoby na zapalenie gardła o podłożu wirusowym

    Wirusowe zapalenie gardła najczęściej objawia się bólem gardła w momencie przełykania, podwyższoną temperaturą ciała, mogą pojawić się również katar, kaszel, bóle głowy. Infekcje gardła o podłożu wirusowym leczy się objawowo, stosując różnego rodzaju miejscowo działające preparaty przeciwbólowe w postaci tabletek do ssania czy aerozoli, a także leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. 

  • Wielomocz (poliuria) – co oznacza i w jakich chorobach może się pojawić? Diagnostyka i leczenie poliurii

    Równowaga płynowa jest kontrolowana przez proces przyjmowania płynów, perfuzji nerek, filtracji kłębuszkowej i resorpcji wody w cewkach zbiorczych nerek. Przyjmowane płyny zwiększają objętość krążącej krwi, a to wzmaga perfuzję nerek i filtrację w kłębuszkach oraz zwiększone wydalanie moczu. Proces ten hamowany jest przez hormon antydiuretyczny (wazopresynę, ADH), wydzielany przez podwzgórze i uwalniany przez przysadkę mózgową. ADH zwiększa resorpcję (wchłanianie) wody w kanalikach zbiorczych nerek, zmniejszając ilość wydalanego moczu. Jeśli dochodzi do zaburzeń np. w wydzielaniu wazopresyny, może pojawić się wielomocz. Czym dokładnie jest poliuria? 

  • Nadmierne pragnienie (polidypsja) – co może oznaczać? Przyczyny i leczenie polidypsji

    Uczucie pragnienia jest subiektywnym odczuciem potrzeby pobierania płynów. Może być ono zmniejszone (w stanach uszkodzenia ośrodka pragnienia w podwzgórzu) lub – częściej – zwiększone. Wzmożone pragnienie (polidypsja) najczęściej idzie w parze z nadmiernym wydzielaniem moczu (poliurią). Zwiększona utrata płynów ustrojowych może odbywać się nie tylko przez nerki, ale także przez skórę (obfite poty), przewód pokarmowy (wymioty, biegunka) lub płuca (gorączka). Pragnienie bywa fizjologiczną reakcją na zwiększoną utratę wody z organizmu, jednak nadmierne jest niemal zawsze objawem chorobowym. 

  • Wypadnięcie dysku – przyczyny, objawy, leczenie, ćwiczenia

    Każdy krążek międzykręgowy kręgosłupa jest zbudowany z dwóch części: miękkiej, galaretowatej części wewnętrznej – jądra miażdżystego i twardego pierścienia włóknistego znajdującego się na zewnętrz. Uraz lub przeciążenie mogą spowodować, że wewnętrzna część krążka wysunie się poza pierścień, nazywa się to wypadnięciem dysku. Jakie objawy powoduje przepuklina krążka międzykręgowego, czyli wypadający dysk?

  • Światłowstręt – na czym polega i o czym świadczy? Co robić, gdy się pojawi?

    Światłowstręt jest objawem polegającym na odczuciu bólu i pieczenia oczu podczas patrzenia na źródła światła lub przebywania w nasłonecznionych pomieszczeniach. Światłowstręt nie jest odrębną jednostką chorobową, a objawem choroby, dlatego postępowanie zależne jest od przyczyny nadwrażliwości na światło. Wśród najczęstszych przyczyn światłowstrętu wymienia się zapalenie spojówek, migrenę oraz infekcje wirusowe.  

  • Bóle miednicy – przyczyny, diagnostyka, leczenie bólu miednicy

    Przyczyn bólu miednicy może być wiele, inne z nich będą dotyczyły kobiet, inne mężczyzn. Wśród kobiecych przyczyn zespołu bólowego miednicy mniejszej znajdują się przede wszystkim czynniki i schorzenia ginekologiczne oraz choroby układu moczowego, m.in. endometrioza, mięśniaki macicy, zapalenie pęcherza moczowego. U mężczyzn najczęstszą przyczyną dolegliwości w okolicy miednicy są natomiast choroby gruczołu krokowego oraz układu pokarmowego, np. zaparcia czy IBS. 

  • Wole tarczycy – przyczyny i leczenie powiększonej tarczycy

    Terminem wole określa się nieprawidłowe powiększenie tarczycy. Może ono oznaczać niedoczynność tarczycy, schorzenie autoimmunologiczne, takie jak choroba Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa, lecz może również świadczyć o niedoborze jodu  czy niektórych witamin i minerałów (selenu, żelaza, witaminy A). Jakie rodzaje wola tarczycy się wyróżnia? Czym jest wole guzkowe? 

  • Rumień wędrujący – jak go rozpoznać? Diagnostyka i leczenie rumienia po kleszczu

    Rumień wędrujący (łac. erythema migrans) to charakterystyczna wysypka skórna pojawiająca się jako objaw wczesnego stadium boreliozy. Rumień po ukłuciu kleszcza ma kolisty kształt, wędruje, stopniowo się powiększając (przypomina tarczę strzelniczą – pomiędzy jego centrum a okręgiem zewnętrznym pojawia się blada obręcz). Rumień wędrujący pojawia się średnio od 1 do 3 tygodni od ukąszenia u ok. 80 % chorych na boreliozę. Jak odróżnić go od reakcji alergicznej? Jak długo utrzymuje się rumień wędrujący?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij