Alergia czy przeziębienie – jak je odróżnić, jak rozpoznać objawy?

Katar, kichanie, uczucie zatkanego nosa czy kaszel to objawy, które mogą być wywołane zarówno przez czynniki alergiczne, jak i infekcyjne. Choć symptomy alergii oraz przeziębienia mogą wydawać się podobne, istnieje pomiędzy nimi kilka różnic. W przypadku przeziębienia objawy zwykle ustępują samoistnie, a leczenie nie zawsze jest konieczne. Jednak rozpoznanie alergii jest wskazaniem do pogłębienia diagnostyki oraz specjalistycznej opieki, ponieważ choroba może znacząco wpływać na jakość życia pacjentów, a nieleczona prowadzić do powikłań.

1. Alergia czy przeziębienie – jakie są różnice i jak rozpoznać objawy?
2. Przyczyny przeziębienia i alergii
3. Przeziębienie a alergia – czas trwania choroby
4. Jak diagnozować alergię?
5. Leczenie przeziębienia i alergii

Alergia czy przeziębienie – jakie są różnice i jak rozpoznać objawy?

Główną różnicą pomiędzy przeziębieniem a alergią jest etiologia schorzenia. Przeziębienie to choroba infekcyjna wywoływana przez wirusy, podczas gdy alergia jest efektem nadczynnego układu immunologicznego. Objawy alergii pojawiają się nagle, często sezonowo lub po kontakcie z alergenem (np. pyłkami, sierścią). Utrzymują się przez dłuższy czas – nawet tygodniami lub miesiącami. Przeziębienie rozwija się stopniowo, zazwyczaj trwa od kilku dni do maksymalnie dwóch tygodni. Charakterystycznymi objawami alergii są: wodnisty katar, uporczywe kichanie, swędzenie nosa, oczu i gardła, łzawienie. Nie występują natomiast gorączka i ból mięśni. Podczas przeziębienia katar gęstnieje w miarę trwania infekcji, a pozostałe typowe dla przeziębienia objawy to: ból gardła, kaszel, stan podgorączkowy lub gorączka oraz uczucie osłabienia. Alergia nie jest zaraźliwa, przeziębienie tak.

Przyczyny przeziębienia i alergii

Choć przeziębienie i alergia mogą dawać podobne objawy, ich przyczyny są zupełnie inne.

Za rozwój przeziębienia może być odpowiedzialnych ponad 200 typów wirusów, które obecne są w naszym środowisku. Wśród nich dominują rhinowirusy powodujące ponad 80% wirusowych infekcji górnych dróg oddechowych, jednakże chorobę mogą wywoływać także koronawirusy, wirusy paragrypy, adenowirusy czy RSV. Czynniki sprzyjające przeziębieniu to: osłabiona odporność, chłodna i wilgotna pogoda, stres i zmęczenie, przebywanie w dużych skupiskach ludzi.

Alergia to nic innego jak nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego na występujące w środowisku substancje nazywane alergenami. Organizm błędnie rozpoznaje je jako zagrożenie i wytwarza przeciwciała, co prowadzi do stanu zapalnego. Do najczęstszych alergenów należą: pyłki roślin (np. trawy, brzozy), roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt, pleśń i grzyby, niektóre pokarmy i substancje chemiczne.

Przeziębienie – charakterystyczne objawy

• Nieżyt nosa – jednym z pierwszych symptomów przeziębienia jest wodnisty katar, który z czasem może gęstnieć. Towarzyszy mu uczucie zatkanego nosa, utrudniające swobodne oddychanie.
• Ból gardła i chrypka – drapanie, suchość oraz ból gardła pojawiają się na początku infekcji. Często towarzyszy im chrypka, szczególnie gdy infekcja obejmuje krtań.
• Kaszel – początkowo suchy i drażniący, może zmienić się w kaszel mokry z odkrztuszaniem wydzieliny. Jest efektem podrażnienia błony śluzowej dróg oddechowych.
• Kichanie – to naturalna reakcja organizmu na podrażnienie błony śluzowej nosa, typowa dla infekcji wirusowych.
• Osłabienie i złe samopoczucie – zmęczenie, bóle mięśni i głowy są częstymi objawami przeziębienia. Nie są tak intensywne jak w przypadku grypy, ale mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie.
• Stan podgorączkowy – temperatura ciała rzadko przekracza 38°C. Jeśli gorączka jest wyższa, może to wskazywać na inną infekcję, np. grypę.

Objawy alergii – jak odróżnić alergię od przeziębienia?

Podobny obraz kliniczny alergii i przeziębienia może stwarzać problemy w ich różnicowaniu. Warto jednak zwrócić uwagę na charakterystyczne symptomy mogące pomóc w odróżnieniu tych dwóch jednostek chorobowych. Jak więc odróżnić alergię od przeziębienia?

Podczas przeziębienia wydzielina z nosa wraz z upływem czasu zazwyczaj staje się gęsta i żółtawa, natomiast alergia powoduje wodnisty, przezroczysty katar. Dla alergii typowe są zazwyczaj świąd i łzawienie oczu, rzadko występujące przy przeziębieniu. Z kolei gorączka i bóle mięśni, które są typowe dla infekcji wirusowych, nie występują przy alergii. Objawy alergii często nasilają się w okresie pylenia roślin lub przy kontakcie z alergenami (np. roztocza, sierść), natomiast przeziębienia występują głównie wczesną wiosną, jesienią i zimą. Przy ciężkich reakcjach alergicznych może dojść do duszności, problemów z oddychaniem, świszczącego oddechu, obrzęku oczu i warg. Mogą również pojawić się osutki skórne czy dolegliwości z przewodu pokarmowego.

Przeziębienie czy alergia u dziecka – na co zwrócić uwagę?

Objawy alergii i przeziębienia u dzieci i dorosłych są bardzo podobne, co przysparza podobnych problemów w ich rozróżnieniu. W przypadku kataru alergicznego symptomy u dziecka będą się nasilały po kontakcie z czynnikiem alergizującym, podczas gdy przy katarze infekcyjnym wystąpią dodatkowo inne cechy infekcji (np. ból gardła, osłabienie, gorączka). Jeśli chodzi o wygląd wycieku z nosa, to przy alergii występuje przezroczysty i wodnisty katar, a przy przeziębieniu jest on gęsty, o barwie żółtej lub zielonkawej i prowadzi do upośledzenia drożności nosa. Za alergią będą także przemawiały symptomy, takie jak świąd oczu i nosa, częste kichanie czy suchość jamy ustnej, które mogą prowadzić u dzieci do zaburzeń snu czy koncentracji.

Warto zwrócić uwagę, że zatkany nos i wydzielina ściekająca do gardła u niemowląt i małych dzieci mogą powodować kłopoty z oddychaniem, jedzeniem i spaniem. Dla małych alergików charakterystyczne są objawy, które nie występują u osób dorosłych:

• salut alergiczny – charakterystyczny gest dłonią w celu wytarcia nosa,
• poprzeczna bruzda na nosie – spowodowana częstym pocieraniem nosa ku górze,
• cienie pod oczami – tzw. „cienie alergiczne”,
• pojedyncze lub podwójne poziome linie na skórze dolnej powieki – fałdy Denniego i Morgana.

Przeziębienie a alergia – czas trwania choroby

Jednym z czynników odróżniających przeziębienie od alergii jest długość trwania objawów.

Przeciętna długość infekcji wirusowych to 7–10 dni, ze szczytem nasilenia w drugiej lub trzeciej dobie choroby. U części pacjentów obserwuje się występowanie tzw. kaszlu poinfekcyjnego, który może trwać nawet do kilku tygodni od zakończenia infekcji. Objawy alergii utrzymują się zdecydowanie dłużej niż przy przeziębieniu i u każdego pacjenta mogą wyglądać inaczej. Długość trwania symptomów zależy także od konkretnego alergenu – w niektórych przypadkach objawy mogą występować cały rok, natomiast przy alergenach sezonowych dolegliwości trwają od jednego do kilku miesięcy.

Jak diagnozować alergię?

W celu ostatecznego potwierdzenia alergii niezbędne jest przeprowadzenie specjalistycznej diagnostyki. Jest to konieczne, aby skutecznie zidentyfikować alergen i wdrożyć odpowiednie leczenie. Początkiem każdej diagnozy – również w przypadku alergii – jest szczegółowy wywiad lekarski. Specjalista zapyta o objawy, ich nasilenie, czas występowania oraz ewentualne czynniki wywołujące reakcję alergiczną. Następnie może zlecić wykonanie testów skórnych, które polegają na naniesieniu niewielkiej ilości alergenu na skórę i obserwacji reakcji (zaczerwienienie, bąbel). Inną metodą są badania z krwi, które mają na celu pomiar poziomu przeciwciał IgE specyficznych dla danego alergenu. Są przydatne zwłaszcza w przypadku alergii pokarmowych i u osób, które nie mogą wykonać testów skórnych. W diagnostyce alergii pokarmowych i alergii wziewnych wykonuje się również testy prowokacyjne. Polegają one na kontrolowanym podaniu alergenu i obserwacji organizmu pod ścisłym nadzorem lekarza. Sposobem na wykrycie alergenu może być również dieta eliminacyjna, która polega na czasowym wykluczeniu podejrzanego składnika i obserwacji, czy objawy ustępują. Następnie stopniowo wprowadza się go ponownie i monitoruje reakcję organizmu.

Leczenie przeziębienia i alergii

Kolejną różnicą między przeziębieniem a alergią jest inne podejście terapeutyczne. W przypadku infekcji wirusowej podstawą jest leczenie objawowe, łagodzące nieprzyjemne dolegliwości – np. stosowanie leków przeciwbólowych czy leków przeciwgorączkowych. Przydatne okazują się także preparaty na ból gardła, inhalacje z soli fizjologicznej nawilżające drogi oddechowe oraz preparaty przeciwkaszlowe. Jeśli chodzi o alergię, oprócz leczenia objawowego (np. sterydy donosowe, przeciwalergiczne krople do oczu) dostępne jest także leczenie przyczynowe. Podstawą terapii alergii jest stosowanie leków przeciwhistaminowych, które działają poprzez hamowanie stanu zapalnego i zmniejszenie przepuszczalności naczyń krwionośnych. W niektórych przypadkach pacjenci kierowani są do specjalistów celem przeprowadzania immunoterapii alergenowej, znanej potocznie jako odczulanie.