Chemioterapia – co to jest, na czym polega i kiedy jest konieczna? - portal DOZ.pl
Chemioterapia – co to jest, na czym polega i kiedy jest konieczna?
Piotr Chilczuk

Chemioterapia – co to jest, na czym polega i kiedy jest konieczna?

Chemioterapia budzi lęk u większości pacjentów, u których zdiagnozowano nowotwór. Często strach wynika z niewystarczającej wiedzy. Chemioterapia to jedna z podstawowych metod leczenia chorób onkologicznych. Czym jest dokładnie i na czym polega?

Co to jest chemioterapia?

Podstawowym zastosowaniem chemioterapii jest leczenie chorób nowotworowych, chociaż znajduje ona także zastosowanie w leczeniu zakażeń. Przykładem tego są sulfonamidy stosowane w postaci kropel do oczu.

Jak działa chemioterapia?

Odpowiadając na pytanie, na czym polega chemioterapia, trzeba powiedzieć, czym jest komórka nowotworowa. Jest to taka komórka, która pokonała bariery immunologiczne organizmu i jest zdolna do szybkich i licznych podziałów komórkowych. Takie dzielenie komórki sprawia, że nowotwory szybko rosną i mogą dawać liczne przerzuty.

Cytostatyk, czyli lek stosowany w chemioterapii, wprowadzony do organizmu ma za zadanie zniszczyć szybko dzielące się komórki. Niestety, oprócz komórek nowotworowych oddziałuje także na zdrowe komórki, które ulegają szybkim podziałom. Znajdziemy je w przewodzie pokarmowym (w kosmkach jelitowych), w naskórku czy w komórkach szpiku kostnego. Wiąże się to z licznymi działaniami niepożądanymi, na jakie cierpią chorzy onkologicznie.

Wyróżnić możemy następujące mechanizmy działania leków cytostatycznych:

  • Leki alkilujące – wytwarzają wiązania chemiczne z cząsteczkami DNA. Podstawienie cząsteczki wodoru rodnikiem alkilowym doprowadza do zahamowania podziałów komórkowych. Związki te mogą także hamować działanie enzymów odpowiedzialnych za naprawę DNA. Przykładem takiego leku jest cisplatyna.
     
  • Inhibitory mitozy – leki, które sprawiają, że dochodzi do niszczenia  mikrotubul, czyli cząsteczek odpowiedzialnych za podział komórki. Zaliczamy do nich alkaloidy Vinca, jak np. winkrystyna. Inne leki z grupy prowadzą do nadmiernej stabilizacji mikrotubul, co utrudnia wiele procesów komórkowych i prowadzi ostatecznie do zahamowania podziałów komórkowych. Wliczamy tutaj grupę taksanów.
     
  • Inhibitory topoizomerazy – to enzymy potrzebne do replikacji DNA. Zablokowane enzymy nie są w stanie pełnić swojej funkcji i dochodzi do zatrzymania podziału komórkowego. Do takich inhibitorów zaliczamy irynotekan czy etopozyd.
     
  • Antymetabolity – związki, które zaburzają prawidłowy szlak metaboliczny. Podstawiają się za naturalny metabolit i zatrzymują tym samym cały szlak metaboliczny, uniemożliwiając podział i funkcjonowanie komórki. Przykładem jest metotreksat czy gemcytabina.
     
  • Antybiotyki cytostatyczne – to takie leki, których mechanizm działania polega na przecięciu nici DNA (bleomycyna) bądź zaburzeniu struktury DNA (antracykliny).

Polecane dla Ciebie

Jakie są rodzaje chemioterapii?

Wszystko zależy od tego, czy chemioterapia jest jedyną opcją leczenia, czy jest skojarzona z innymi metodami. Ważne jest także, na jakim etapie leczenia stosujemy terapię onkologiczną.

Jeżeli chemioterapia to jedyna opcja leczenia i jej celem jest całkowite pozbycie się zmian nowotworowych, mówimy o chemioterapii radykalnej. Często jednak mamy do czynienia z łączeniem chemioterapii z innymi metodami leczniczymi jak chirurgia, hormonoterapia czy radioterapia. U chorego z dużą masą guza nienadającego się do operacji pacjenta poddaje się chemioterapii neoadjuwantowej. Jej celem jest zmniejszenie masy nowotworowej do takiego stopnia, że możliwa staje się operacja chirurgiczna.

Chemioterapia przeprowadzana po zabiegu chirurgicznym nazywana jest adjuwantową. Ma ona na celu zniszczenie mikroprzerzutów, co poprawia wyleczalność chorego i zmniejsza ryzyko wznowy.

U pacjentów w zaawansowanym stadium choroby, z odległymi przerzutami, u których nie jest możliwe całkowite wyleczenie, wdrażane jest leczenie onkologiczne, zwane paliatywnym. Ma ono na celu zmniejszenie dolegliwości, poprawę jakości życia oraz jego wydłużenie.

 Jak podajemy chemioterapię?

To, jak działa chemioterapia, uzależnione jest od drogi jej podania. Podstawowym sposobem podania chemioterapeutyków jest droga dożylna. Często wymagany jest stały dostęp do dużych naczyń żylnych. Uzyskujemy go za pomocą tzw. cewników centralnych zakładanych do żyły szyjnej wewnętrznej, podobojczykowej lub – rzadko – do żyły udowej. Dużym ułatwieniem dla chorych są porty naczyniowe. Wszczepiane są pod skórę i umożliwiają wielokrotne podawanie leków. Prostą metodą podania leków jest droga doustna. Niestety, chemioterapeutyki mogą w ten sposób nie wchłaniać się wystarczająco, a towarzyszące często podawaniu leków nudności i wymioty utrudniają ich przyjmowanie. Droga dotętnicza wykorzystywana jest wyłącznie w leczeniu miejscowym. Cytostatyk, czyli lek chemioterapeutyczny podaje się do tętnicy zasilającej dany nowotwór. Chemioterapia dootrzewnowa to taka, która umożliwia uzyskanie większego stężenia leków w nowotworze niż po podaniu dożylnym. W tym typie chemioterapii lek podaje się bezpośrednio do jamy otrzewnowej. Ostatnią znaną metodą jest droga dokanałowa – lek dostarcza się bezpośrednio do płynu mózgowo-rdzeniowego.

Jakie są skutki chemioterapii?

Związki cytostatyczne, te stosowane w chemioterapii, działają na szybko dzielące się komórki. Niestety, nie zabijają wybiórczo tylko komórek nowotworowych, ale niszczą też te prawidłowe. Działania niepożądane związane są właśnie z niszczeniem zdrowych komórek. Uszkadzane są kosmki jelitowe w przewodzie pokarmowym, co prowadzi do biegunek, zaburzeń wchłaniania czy zapalenia błony śluzowej przewodu pokarmowego. Niszczone są mieszki włosowe, co charakteryzuje znane wszystkim wypadanie włosów. Utrata owłosienia może być częściowa lub całkowita. Pojawia się około trzeciego tygodnia od rozpoczęcia leczenia onkologicznego. Ponadto dochodzi do zahamowania czynności szpiku kostnego. Zmniejszeniu ulega także liczba białych krwinek, co prowadzi do tzw. leukopenii. Układ odpornościowy staje się niewydolny, a chory staje się bardziej podatny na zakażenia. Obniża się liczba erytrocytów, co skutkuje osłabieniem organizmu i bladą skórą. Zmniejsza się ilość płytek krwi, co prowadzi do zaburzeń jej krzepliwości. Uszkadzane są także keratynocyty, czyli komórki dzielące się w naskórku. Powoduje to, że skóra staje się sucha i nadmiernie zrogowaciała. Uciążliwym objawem są nudności i wymioty pojawiające się już od pierwszego dnia leczenia onkologicznego.

Kiedy chemioterapia jest konieczna?

Leczenie chemiczne podawane pacjentowi to ogromne obciążenie dla jego organizmu. Nie każdy kwalifikuje się do takiej terapii. Chory musi być w dość dobrym stanie ogólnym.

W skali sprawności ECOG często granicznym stopniem jest 2. Stopień ten oznacza zdolność do wykonywania czynności osobistych, ale niezdolność do pracy. Chory spędza w łóżku około połowy dnia. Przy wyższej wartości ECOG pacjent zazwyczaj poddawany jest leczeniu objawowemu.

Potrzebne jest oczywiście potwierdzenie nowotworu u chorego. Uzyskuje się je wyłącznie za pomocą badania histopatologicznego. Najczęściej materiał uzyskuje się dzięki biopsji guza lub węzła chłonnego. Należy pamiętać, że sposób leczenia zależy od umiejscowienia danego nowotworu, jego stopnia zaawansowania, histopatologii, profilu molekularnego i preferencji chorego. Nie każdy guz leczy się chemioterapią. Przy niektórych łagodnych guzach mózgu wystarczy operacja. Możliwa jest także radiochirurgia za pomocą noża Gamma. Tutaj zmiana musi być niewielka i położona z dala od tzw. narządów krytycznych, jak pień mózgu czy gałka oczna. Wiele zmian na skórze leczyć można skutecznie dzięki chirurgii. Decyzja co do formy leczenia jest zawsze podejmowana z uwzględnieniem indywidualnego podejścia do pacjenta.

  1. How chemotherapy drugs work, American Cancer Society [online], https://www.cancer.org/treatment/treatments-and-side-effects/treatment-types/chemotherapy/how-chemotherapy-drugs-work.html, [dostęp:] 02.07.2019.
  2. How chemotherapy works, Cancer Research UK [online], https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/chemotherapy/how-chemotherapy-works, [dostęp:] 02.07.2019.
  3. How is chemotherapy used to treat cancer?, American Cancer Society [online],  https://www.cancer.org/treatment/treatments-and-side-effects/treatment-types/chemotherapy/how-is-chemotherapy-used-to-treat-cancer.html, [dostęp:] 02.07.2019.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba lokomocyjna – jak pomóc dzieciom i dorosłym?

    Choroba lokomocyjna (kinetoza) to przypadłość, która dotyka zarówno dzieci, jak i dorosłych podczas podróżowania różnymi środkami transportu. Kiedy do niej dochodzi? Jak się objawia i co robić, aby zapobiec jej nieprzyjemnym dolegliwościom? Podpowiadamy. 

  • Guzy, stłuczenia i siniaki – co na nie stosować?

    Guzy, stłuczenia, siniaki i obrzęki – jakie środki warto mieć pod ręką, aby urazy goiły się szybciej? Podpowiadamy.

  • Ból pleców – domowe sposoby i leki z apteki

    Ból pleców może dotyczyć każdego odcinka kręgosłupa, jednak zazwyczaj występuje ból krzyża, który pojawia się w odcinku lędźwiowo-krzyżowym. Zakłada się, że w populacji do 40 roku życia ponad 70% osób cierpiało na ból krzyża, natomiast drugiego najczęściej występującego bólu pleców – w odcinku szyjnym doświadczyła minimum połowa populacji. Jak poradzić sobie z bólem pleców, jakie leki wybrać i które z domowych sposobów mogą uśmierzyć ból?

  • Co na alergię? Skuteczne leki i domowe sposoby na alergię

    Alergia może dotyczyć niemowlaka, dziecka i osoby dorosłej. Niestety problem ten doskwiera coraz większej ilości osób na całym świecie. Lekceważenie objawów alergii może doprowadzić do groźnych komplikacji, takich jak np. przewlekła obturacyjna choroba płuc. Wsparcie w leczeniu alergii mogą stanowić metody naturalne oraz wypracowanie schematu zachowań ograniczających kontakt z alergenami. Dostępne są również leki i preparaty na alergię, które można kupić w aptece także bez recepty. Stosowane właściwie, czyli konsekwentnie i zgodnie z zaleceniami, mogą pomóc zwalczyć dokuczliwe objawy alergii.

  • Testy z apteki na wykrycie zakażenia H. pylori – skuteczność, interpretacja wyników

    Zakażenie Helicobacter pylori jest często diagnozowaną infekcją przewodu pokarmowego, która jednak w niewielkim procencie przypadków daje objawy, takie jak ból nadbrzusza, nudności czy wymioty. Diagnozę stawia się najczęściej na podstawie wyniku testu ureazowego, dla którego alternatywą od pewnego czasu są domowe testy na obecność zakażenia h. pylori z krwi lub kału. Czy są one wiarygodne, jak je przeprowadzić i jak interpretować ich wynik?

  • Borówka czernica (czarna jagoda) – właściwości, wskazania i przeciwwskazania do stosowania

    Borówka czernica (łac. Vaccinium myrtillus) to krzewinka rosnąca w lasach (najczęściej sosnowych i świerkowych). Jest owocem bogatym w antocyjany, garbniki katechinowe, witaminy i minerały. Nazywana przez niektórych także borówką czarną, czarną jagodą lub borówką europejską. Przypisuje się jej szereg właściwości leczniczych, w tym te moczopędne, ściągające, przeciwzapalne, przeciwnowotworowe i przeciwcukrzycowe. Jakie jeszcze właściwości ma czarna jagoda i jak przygotować odwar przeciwbiegunkowy z borówki czernicy?

  • Eugenol – charakterystyka, właściwości, zastosowanie, szkodliwość

    Jakie właściwości eugenolu sprawiają, że jest ceniony przez dentystów? Dlaczego dodawany jest do kosmetyków? Czy może wywoływać reakcje alergiczne? Czy jest szkodliwy? Gdzie kupić eugenol? Podpowiadamy!

  • Dzięgiel chiński – właściwości, zastosowanie, stosowanie Dong Quai

    Dzięgiel chiński, znany także jako Dong Quai, jest rośliną, która wykorzystywana jest od wieków przez praktyków wschodniej medycyny ludowej. Nazywany jest „kobiecym żeń-szeniem”. Jakie ma właściwości? Która część rośliny jest wykorzystywana w celach leczniczych? Czy preparaty z dzięglem chińskim są bezpieczne dla każdego? Podpowiadamy.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij