Chemioterapia – co to jest, na czym polega i kiedy jest konieczna?
Piotr Chilczuk

Chemioterapia – co to jest, na czym polega i kiedy jest konieczna?

Chemioterapia budzi lęk u większości pacjentów, u których zdiagnozowano nowotwór. Często strach wynika z niewystarczającej wiedzy. Chemioterapia to jedna z podstawowych metod leczenia chorób onkologicznych. Czym jest dokładnie i na czym polega?

Co to jest chemioterapia?

Podstawowym zastosowaniem chemioterapii jest leczenie chorób nowotworowych, chociaż znajduje ona także zastosowanie w leczeniu zakażeń. Przykładem tego są sulfonamidy stosowane w postaci kropel do oczu.

Jak działa chemioterapia?

Odpowiadając na pytanie, na czym polega chemioterapia, trzeba powiedzieć, czym jest komórka nowotworowa. Jest to taka komórka, która pokonała bariery immunologiczne organizmu i jest zdolna do szybkich i licznych podziałów komórkowych. Takie dzielenie komórki sprawia, że nowotwory szybko rosną i mogą dawać liczne przerzuty.

Cytostatyk, czyli lek stosowany w chemioterapii, wprowadzony do organizmu ma za zadanie zniszczyć szybko dzielące się komórki. Niestety, oprócz komórek nowotworowych oddziałuje także na zdrowe komórki, które ulegają szybkim podziałom. Znajdziemy je w przewodzie pokarmowym (w kosmkach jelitowych), w naskórku czy w komórkach szpiku kostnego. Wiąże się to z licznymi działaniami niepożądanymi, na jakie cierpią chorzy onkologicznie.

Wyróżnić możemy następujące mechanizmy działania leków cytostatycznych:

  • Leki alkilujące – wytwarzają wiązania chemiczne z cząsteczkami DNA. Podstawienie cząsteczki wodoru rodnikiem alkilowym doprowadza do zahamowania podziałów komórkowych. Związki te mogą także hamować działanie enzymów odpowiedzialnych za naprawę DNA. Przykładem takiego leku jest cisplatyna.
     
  • Inhibitory mitozy – leki, które sprawiają, że dochodzi do niszczenia  mikrotubul, czyli cząsteczek odpowiedzialnych za podział komórki. Zaliczamy do nich alkaloidy Vinca, jak np. winkrystyna. Inne leki z grupy prowadzą do nadmiernej stabilizacji mikrotubul, co utrudnia wiele procesów komórkowych i prowadzi ostatecznie do zahamowania podziałów komórkowych. Wliczamy tutaj grupę taksanów.
     
  • Inhibitory topoizomerazy – to enzymy potrzebne do replikacji DNA. Zablokowane enzymy nie są w stanie pełnić swojej funkcji i dochodzi do zatrzymania podziału komórkowego. Do takich inhibitorów zaliczamy irynotekan czy etopozyd.
     
  • Antymetabolity – związki, które zaburzają prawidłowy szlak metaboliczny. Podstawiają się za naturalny metabolit i zatrzymują tym samym cały szlak metaboliczny, uniemożliwiając podział i funkcjonowanie komórki. Przykładem jest metotreksat czy gemcytabina.
     
  • Antybiotyki cytostatyczne – to takie leki, których mechanizm działania polega na przecięciu nici DNA (bleomycyna) bądź zaburzeniu struktury DNA (antracykliny).

Powiązane produkty

Jakie są rodzaje chemioterapii?

Wszystko zależy od tego, czy chemioterapia jest jedyną opcją leczenia, czy jest skojarzona z innymi metodami. Ważne jest także, na jakim etapie leczenia stosujemy terapię onkologiczną.

Jeżeli chemioterapia to jedyna opcja leczenia i jej celem jest całkowite pozbycie się zmian nowotworowych, mówimy o chemioterapii radykalnej. Często jednak mamy do czynienia z łączeniem chemioterapii z innymi metodami leczniczymi jak chirurgia, hormonoterapia czy radioterapia. U chorego z dużą masą guza nienadającego się do operacji pacjenta poddaje się chemioterapii neoadjuwantowej. Jej celem jest zmniejszenie masy nowotworowej do takiego stopnia, że możliwa staje się operacja chirurgiczna.

Chemioterapia przeprowadzana po zabiegu chirurgicznym nazywana jest adjuwantową. Ma ona na celu zniszczenie mikroprzerzutów, co poprawia wyleczalność chorego i zmniejsza ryzyko wznowy.

U pacjentów w zaawansowanym stadium choroby, z odległymi przerzutami, u których nie jest możliwe całkowite wyleczenie, wdrażane jest leczenie onkologiczne, zwane paliatywnym. Ma ono na celu zmniejszenie dolegliwości, poprawę jakości życia oraz jego wydłużenie.

 Jak podajemy chemioterapię?

To, jak działa chemioterapia, uzależnione jest od drogi jej podania. Podstawowym sposobem podania chemioterapeutyków jest droga dożylna. Często wymagany jest stały dostęp do dużych naczyń żylnych. Uzyskujemy go za pomocą tzw. cewników centralnych zakładanych do żyły szyjnej wewnętrznej, podobojczykowej lub – rzadko – do żyły udowej. Dużym ułatwieniem dla chorych są porty naczyniowe. Wszczepiane są pod skórę i umożliwiają wielokrotne podawanie leków. Prostą metodą podania leków jest droga doustna. Niestety, chemioterapeutyki mogą w ten sposób nie wchłaniać się wystarczająco, a towarzyszące często podawaniu leków nudności i wymioty utrudniają ich przyjmowanie. Droga dotętnicza wykorzystywana jest wyłącznie w leczeniu miejscowym. Cytostatyk, czyli lek chemioterapeutyczny podaje się do tętnicy zasilającej dany nowotwór. Chemioterapia dootrzewnowa to taka, która umożliwia uzyskanie większego stężenia leków w nowotworze niż po podaniu dożylnym. W tym typie chemioterapii lek podaje się bezpośrednio do jamy otrzewnowej. Ostatnią znaną metodą jest droga dokanałowa – lek dostarcza się bezpośrednio do płynu mózgowo-rdzeniowego.

Jakie są skutki chemioterapii?

Związki cytostatyczne, te stosowane w chemioterapii, działają na szybko dzielące się komórki. Niestety, nie zabijają wybiórczo tylko komórek nowotworowych, ale niszczą też te prawidłowe. Działania niepożądane związane są właśnie z niszczeniem zdrowych komórek. Uszkadzane są kosmki jelitowe w przewodzie pokarmowym, co prowadzi do biegunek, zaburzeń wchłaniania czy zapalenia błony śluzowej przewodu pokarmowego. Niszczone są mieszki włosowe, co charakteryzuje znane wszystkim wypadanie włosów. Utrata owłosienia może być częściowa lub całkowita. Pojawia się około trzeciego tygodnia od rozpoczęcia leczenia onkologicznego. Ponadto dochodzi do zahamowania czynności szpiku kostnego. Zmniejszeniu ulega także liczba białych krwinek, co prowadzi do tzw. leukopenii. Układ odpornościowy staje się niewydolny, a chory staje się bardziej podatny na zakażenia. Obniża się liczba erytrocytów, co skutkuje osłabieniem organizmu i bladą skórą. Zmniejsza się ilość płytek krwi, co prowadzi do zaburzeń jej krzepliwości. Uszkadzane są także keratynocyty, czyli komórki dzielące się w naskórku. Powoduje to, że skóra staje się sucha i nadmiernie zrogowaciała. Uciążliwym objawem są nudności i wymioty pojawiające się już od pierwszego dnia leczenia onkologicznego.

Kiedy chemioterapia jest konieczna?

Leczenie chemiczne podawane pacjentowi to ogromne obciążenie dla jego organizmu. Nie każdy kwalifikuje się do takiej terapii. Chory musi być w dość dobrym stanie ogólnym.

W skali sprawności ECOG często granicznym stopniem jest 2. Stopień ten oznacza zdolność do wykonywania czynności osobistych, ale niezdolność do pracy. Chory spędza w łóżku około połowy dnia. Przy wyższej wartości ECOG pacjent zazwyczaj poddawany jest leczeniu objawowemu.

Potrzebne jest oczywiście potwierdzenie nowotworu u chorego. Uzyskuje się je wyłącznie za pomocą badania histopatologicznego. Najczęściej materiał uzyskuje się dzięki biopsji guza lub węzła chłonnego. Należy pamiętać, że sposób leczenia zależy od umiejscowienia danego nowotworu, jego stopnia zaawansowania, histopatologii, profilu molekularnego i preferencji chorego. Nie każdy guz leczy się chemioterapią. Przy niektórych łagodnych guzach mózgu wystarczy operacja. Możliwa jest także radiochirurgia za pomocą noża Gamma. Tutaj zmiana musi być niewielka i położona z dala od tzw. narządów krytycznych, jak pień mózgu czy gałka oczna. Wiele zmian na skórze leczyć można skutecznie dzięki chirurgii. Decyzja co do formy leczenia jest zawsze podejmowana z uwzględnieniem indywidualnego podejścia do pacjenta.

  1. How chemotherapy drugs work, American Cancer Society [online], https://www.cancer.org/treatment/treatments-and-side-effects/treatment-types/chemotherapy/how-chemotherapy-drugs-work.html, [dostęp:] 02.07.2019.
  2. How chemotherapy works, Cancer Research UK [online], https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/chemotherapy/how-chemotherapy-works, [dostęp:] 02.07.2019.
  3. How is chemotherapy used to treat cancer?, American Cancer Society [online],  https://www.cancer.org/treatment/treatments-and-side-effects/treatment-types/chemotherapy/how-is-chemotherapy-used-to-treat-cancer.html, [dostęp:] 02.07.2019.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) – co to jest? Skutki uboczne

    Menopauza jest jednym z przełomowych etapów w życiu kobiety. Charakterystyczne dla tego okresu jest pojawienie się wczesnych łagodnych objawów oraz tych bardziej poważnych, mogących skutkować zmianami w funkcjonowaniu układu krwionośnego, nerwowego oraz kostnego. Jednym ze sposobów spokojnego przejścia przez okres menopauzy jest hormonalna terapia zastępcza (HTZ). Jakie są najlepsze metody hormonalnej terapii zastępczej? Czy HTZ może powodować tycie oraz czy terapia może zwiększyć ryzyko zachorowania na raka piersi? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • SPF i PPD – co określają te współczynniki? Jak prawidłowo stosować kremy z filtrami przeciwsłonecznymi?

    Latem powinniśmy korzystać z preparatów zawierających filtry UV, które chronią przed oparzeniami słonecznymi, zapobiegają wczesnym oznakom starzenia się i zmniejszają ryzyko zachorowania na raka skóry. Jak one właściwie działają? Jak wybrać odpowiedni filtr przeciwsłoneczny? Co oznaczają symbole na etykietach?

  • Suplementacja przy insulinooporności

    Insulinooporność jest zaburzeniem metabolizmu, które może zamienić się w poważną chorobę, która obecnie może dotyczyć nawet 2 milionów Polaków. Przyczynia się do tego przede wszystkim siedzący tryb życia, przetworzona, wysokoenergetyczna żywność, a także przewlekły stres wpływający na nasze zachowania żywieniowe – „zajadanie” problemów. Insulinooporność nie musi być leczona, niemniej jeśli na czas nie zareagujemy zmianą dotychczasowego stylu życia, może przerodzić się w pełnoobjawowe schorzenie – cukrzycę. Cennym elementem uzupełniającym dietoterapię może być racjonalna, przemyślana suplementacja. Jakie składniki szczególnie wspierają zdrowie metaboliczne?

  • Suplementacja w Hashimoto – jak wpływają na to nutraceutyki?

    Hashimoto, a raczej autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, jest coraz powszechniej diagnozowanym schorzeniem. Mówimy o nim wtedy, gdy nasz układ odpornościowy atakuje tarczycę. W chorobie tej może dojść zarówno do podwyższonej czynności gruczołu, jak i normalnej lub obniżonej czynności. Hashimoto dotyka znacznie częściej kobiety niż mężczyzn. Wsparciem działania tarczycy, jak i całej terapii, może być racjonalna suplementacja w oparciu o składniki, których skuteczność potwierdzają wyniki badań naukowych.

  • Smart drugs – jak działają? Czy nootropy są bezpieczne?

    Ostatnio coraz głośniej o tzw. smart drugs. Są to leki nootropowe, stanowiące grupę niejednorodnych substancji pobudzających ośrodkowy układ nerwowy. Są one stosowane w leczeniu takich zaburzeń i chorób, jak ADHD, narkolepsja czy otępienie. Dzięki temu, że nootropy poprawiają zdolności poznawcze, m.in. pamięć i koncentrację, coraz więcej osób zaczęło stosować je bez wskazań medycznych. Czy to bezpieczna praktyka?

  • Zasady refundacji pieluchomajtek – aktualne wytyczne

    Nietrzymanie moczu lub kału dotyka wielu chorych, głównie osób starszych, z niepełnosprawnościami oraz chorobami nowotworowymi. Opieka nad pacjentem z tymi dolegliwościami generuje wysokie koszty. Dlatego warto znać zasady refundacji pieluchomajtek i innych wyrobów chłonnych: komu przysługuje, jak pozyskać zlecenie i gdzie je zrealizować. W artykule przedstawiamy najnowsze wytyczne.

  • Kolagen na stawy dla sportowców – jak wybrać najlepszy?

    Kolagen to białko budulcowe organizmu. Odgrywa ważną rolę w kontekście zdrowia naszych stawów. Sportowcy odbywający regularne i nierzadko niezwykle intensywne treningi powinni dbać o odpowiednią suplementację wspierającą regenerację organizmu. Kolagen jest jednym ze składników, które warto włączyć do regularnego spożycia. Jak działa kolagen na stawy? Ile kolagenu przyjmować, by wzmocnić stawy? Po jakim czasie suplementacji sportowcy zauważają wymierne efekty? Odpowiadamy!

  • Dlaczego warto się szczepić?

    Szczepienia są jednym z najważniejszych osiągnięć medycyny, które przyczyniły się do znacznego zmniejszenia liczby zachorowań i zgonów spowodowanych chorobami zakaźnymi. W dobie rozwijających się teorii spiskowych i dezinformacji warto zrozumieć, czym są szczepienia, jak działają i dlaczego są niezbędne dla zdrowia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij