Chemioterapia – co to jest, na czym polega i kiedy jest konieczna?
Piotr Chilczuk

Chemioterapia – co to jest, na czym polega i kiedy jest konieczna?

Chemioterapia budzi lęk u większości pacjentów, u których zdiagnozowano nowotwór. Często strach wynika z niewystarczającej wiedzy. Chemioterapia to jedna z podstawowych metod leczenia chorób onkologicznych. Czym jest dokładnie i na czym polega?

Co to jest chemioterapia?

Podstawowym zastosowaniem chemioterapii jest leczenie chorób nowotworowych, chociaż znajduje ona także zastosowanie w leczeniu zakażeń. Przykładem tego są sulfonamidy stosowane w postaci kropel do oczu.

Jak działa chemioterapia?

Odpowiadając na pytanie, na czym polega chemioterapia, trzeba powiedzieć, czym jest komórka nowotworowa. Jest to taka komórka, która pokonała bariery immunologiczne organizmu i jest zdolna do szybkich i licznych podziałów komórkowych. Takie dzielenie komórki sprawia, że nowotwory szybko rosną i mogą dawać liczne przerzuty.

Cytostatyk, czyli lek stosowany w chemioterapii, wprowadzony do organizmu ma za zadanie zniszczyć szybko dzielące się komórki. Niestety, oprócz komórek nowotworowych oddziałuje także na zdrowe komórki, które ulegają szybkim podziałom. Znajdziemy je w przewodzie pokarmowym (w kosmkach jelitowych), w naskórku czy w komórkach szpiku kostnego. Wiąże się to z licznymi działaniami niepożądanymi, na jakie cierpią chorzy onkologicznie.

Wyróżnić możemy następujące mechanizmy działania leków cytostatycznych:

  • Leki alkilujące – wytwarzają wiązania chemiczne z cząsteczkami DNA. Podstawienie cząsteczki wodoru rodnikiem alkilowym doprowadza do zahamowania podziałów komórkowych. Związki te mogą także hamować działanie enzymów odpowiedzialnych za naprawę DNA. Przykładem takiego leku jest cisplatyna.
     
  • Inhibitory mitozy – leki, które sprawiają, że dochodzi do niszczenia  mikrotubul, czyli cząsteczek odpowiedzialnych za podział komórki. Zaliczamy do nich alkaloidy Vinca, jak np. winkrystyna. Inne leki z grupy prowadzą do nadmiernej stabilizacji mikrotubul, co utrudnia wiele procesów komórkowych i prowadzi ostatecznie do zahamowania podziałów komórkowych. Wliczamy tutaj grupę taksanów.
     
  • Inhibitory topoizomerazy – to enzymy potrzebne do replikacji DNA. Zablokowane enzymy nie są w stanie pełnić swojej funkcji i dochodzi do zatrzymania podziału komórkowego. Do takich inhibitorów zaliczamy irynotekan czy etopozyd.
     
  • Antymetabolity – związki, które zaburzają prawidłowy szlak metaboliczny. Podstawiają się za naturalny metabolit i zatrzymują tym samym cały szlak metaboliczny, uniemożliwiając podział i funkcjonowanie komórki. Przykładem jest metotreksat czy gemcytabina.
     
  • Antybiotyki cytostatyczne – to takie leki, których mechanizm działania polega na przecięciu nici DNA (bleomycyna) bądź zaburzeniu struktury DNA (antracykliny).

Jakie są rodzaje chemioterapii?

Wszystko zależy od tego, czy chemioterapia jest jedyną opcją leczenia, czy jest skojarzona z innymi metodami. Ważne jest także, na jakim etapie leczenia stosujemy terapię onkologiczną.

Jeżeli chemioterapia to jedyna opcja leczenia i jej celem jest całkowite pozbycie się zmian nowotworowych, mówimy o chemioterapii radykalnej. Często jednak mamy do czynienia z łączeniem chemioterapii z innymi metodami leczniczymi jak chirurgia, hormonoterapia czy radioterapia. U chorego z dużą masą guza nienadającego się do operacji pacjenta poddaje się chemioterapii neoadjuwantowej. Jej celem jest zmniejszenie masy nowotworowej do takiego stopnia, że możliwa staje się operacja chirurgiczna.

Chemioterapia przeprowadzana po zabiegu chirurgicznym nazywana jest adjuwantową. Ma ona na celu zniszczenie mikroprzerzutów, co poprawia wyleczalność chorego i zmniejsza ryzyko wznowy.

U pacjentów w zaawansowanym stadium choroby, z odległymi przerzutami, u których nie jest możliwe całkowite wyleczenie, wdrażane jest leczenie onkologiczne, zwane paliatywnym. Ma ono na celu zmniejszenie dolegliwości, poprawę jakości życia oraz jego wydłużenie.

 Jak podajemy chemioterapię?

To, jak działa chemioterapia, uzależnione jest od drogi jej podania. Podstawowym sposobem podania chemioterapeutyków jest droga dożylna. Często wymagany jest stały dostęp do dużych naczyń żylnych. Uzyskujemy go za pomocą tzw. cewników centralnych zakładanych do żyły szyjnej wewnętrznej, podobojczykowej lub – rzadko – do żyły udowej. Dużym ułatwieniem dla chorych są porty naczyniowe. Wszczepiane są pod skórę i umożliwiają wielokrotne podawanie leków. Prostą metodą podania leków jest droga doustna. Niestety, chemioterapeutyki mogą w ten sposób nie wchłaniać się wystarczająco, a towarzyszące często podawaniu leków nudności i wymioty utrudniają ich przyjmowanie. Droga dotętnicza wykorzystywana jest wyłącznie w leczeniu miejscowym. Cytostatyk, czyli lek chemioterapeutyczny podaje się do tętnicy zasilającej dany nowotwór. Chemioterapia dootrzewnowa to taka, która umożliwia uzyskanie większego stężenia leków w nowotworze niż po podaniu dożylnym. W tym typie chemioterapii lek podaje się bezpośrednio do jamy otrzewnowej. Ostatnią znaną metodą jest droga dokanałowa – lek dostarcza się bezpośrednio do płynu mózgowo-rdzeniowego.

Jakie są skutki chemioterapii?

Związki cytostatyczne, te stosowane w chemioterapii, działają na szybko dzielące się komórki. Niestety, nie zabijają wybiórczo tylko komórek nowotworowych, ale niszczą też te prawidłowe. Działania niepożądane związane są właśnie z niszczeniem zdrowych komórek. Uszkadzane są kosmki jelitowe w przewodzie pokarmowym, co prowadzi do biegunek, zaburzeń wchłaniania czy zapalenia błony śluzowej przewodu pokarmowego. Niszczone są mieszki włosowe, co charakteryzuje znane wszystkim wypadanie włosów. Utrata owłosienia może być częściowa lub całkowita. Pojawia się około trzeciego tygodnia od rozpoczęcia leczenia onkologicznego. Ponadto dochodzi do zahamowania czynności szpiku kostnego. Zmniejszeniu ulega także liczba białych krwinek, co prowadzi do tzw. leukopenii. Układ odpornościowy staje się niewydolny, a chory staje się bardziej podatny na zakażenia. Obniża się liczba erytrocytów, co skutkuje osłabieniem organizmu i bladą skórą. Zmniejsza się ilość płytek krwi, co prowadzi do zaburzeń jej krzepliwości. Uszkadzane są także keratynocyty, czyli komórki dzielące się w naskórku. Powoduje to, że skóra staje się sucha i nadmiernie zrogowaciała. Uciążliwym objawem są nudności i wymioty pojawiające się już od pierwszego dnia leczenia onkologicznego.

Kiedy chemioterapia jest konieczna?

Leczenie chemiczne podawane pacjentowi to ogromne obciążenie dla jego organizmu. Nie każdy kwalifikuje się do takiej terapii. Chory musi być w dość dobrym stanie ogólnym.

W skali sprawności ECOG często granicznym stopniem jest 2. Stopień ten oznacza zdolność do wykonywania czynności osobistych, ale niezdolność do pracy. Chory spędza w łóżku około połowy dnia. Przy wyższej wartości ECOG pacjent zazwyczaj poddawany jest leczeniu objawowemu.

Potrzebne jest oczywiście potwierdzenie nowotworu u chorego. Uzyskuje się je wyłącznie za pomocą badania histopatologicznego. Najczęściej materiał uzyskuje się dzięki biopsji guza lub węzła chłonnego. Należy pamiętać, że sposób leczenia zależy od umiejscowienia danego nowotworu, jego stopnia zaawansowania, histopatologii, profilu molekularnego i preferencji chorego. Nie każdy guz leczy się chemioterapią. Przy niektórych łagodnych guzach mózgu wystarczy operacja. Możliwa jest także radiochirurgia za pomocą noża Gamma. Tutaj zmiana musi być niewielka i położona z dala od tzw. narządów krytycznych, jak pień mózgu czy gałka oczna. Wiele zmian na skórze leczyć można skutecznie dzięki chirurgii. Decyzja co do formy leczenia jest zawsze podejmowana z uwzględnieniem indywidualnego podejścia do pacjenta.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jak bezpiecznie usunąć kleszcza?

    Im krótszy czas przyssania kleszcza, tym lepiej. Należy jednak pamiętać, iż nieumiejętne usuwanie powoduje oderwanie tylko odwłoku – w skórze pozostaje główka i tułów kleszcza. Może to przynieść więcej szkody niż kilkudziesięciominutowa zwłoka i usunięcie za pomocą odpowiednich akcesoriów. Jak poprawnie usunąć kleszcza? Jakich błędów unikać?

  • Zespół Pica – czym jest zespół łaknienia spaczonego? Jak go leczyć?

    O zespole łaknienia spaczonego mówi się wtedy, gdy osoba spożywa produkty, których nie można zaliczyć do żywności. Zaburzenie to może prowadzić do szeregu powikłań zagrażających życiu. Dlaczego chory odczuwa pragnienie do zjedzenia ziemi, lodu czy szkła? W jaki sposób leczy się zespół Pica? 

  • Czym jest wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja)? Jak udzielić pierwszej pomocy osobie z ciężką reakcją alergiczną?

    Badania sugerują, że częstość występowania reakcji anafilaktycznych wzrosła w ostatnich latach. Dowiedz się, czym jest anafilaksja. Jak zapobiegać oraz udzielić pomocy w nagłym przypadku ciężkiej reakcji anafilaktycznej?

  • Pilates okiem fizjoterapeuty – wskazania i efekty treningów metodą Pilatesa

    Pilates to rodzaj treningu o umiarkowanej intensywności, który koncentruje się na wzmacnianiu mięśni głębokich. Jego podstawą jest wykonywanie precyzyjnych, płynnych ruchów, świadomy oddech i maksymalne skupienie na ćwiczeniach. Efekty treningu metodą Pilatesa to wzmocnienie mięśni, poprawa równowagi i koordynacji ruchowej, wysmuklenie sylwetki, redukcja napięcia oraz rozluźnienie całego ciała. Ćwiczenia pilates mogą być częścią procesu rehabilitacji po przebytych urazach, także u zawodowych sportowców. Pilates mogą ćwiczyć również osoby starsze i kobiety w ciąży.

  • Egzema – przyczyny i objawy. Leczenie egzemy na dłoniach i twarzy. Które preparaty wybrać, a których unikać?

    Egzema, inaczej wyprysk lub atopowe wyprysk skóry, to niezakaźna choroba, którą nie można się zarazić od drugiej osoby poprzez kontakt bezpośredni lub korzystanie z tych samych kosmetyków czy ręczników i pościeli. Leczenie egzemy jest niezwykle uporczywe, ponieważ zazwyczaj ciężko jest wytypować czynnik wywołujący bolesne, swędzące, pękające i suche plamy na skórze dłoni i twarzy (czasem występujące na całym ciele). Leczenie egzemy z użyciem najlepeszych dermokosmetyków, będąc pod opieką najlepszego dermatologa lub arelgologa może być nieskuteczne, jeśli pacjent będzie miał stały kontakt z czynnikiem drażniącym.

  • Skrzywienie kręgosłupa – rodzaje, przyczyny, leczenie, rehabilitacja

    Skrzywienie kręgosłupa może być fizjologiczne, wynikające z esowatej budowy ludzkiego kręgosłupa (lordoza oraz kifoza) lub patologiczne, gdy naturalne krzywizny ulegają pogłębieniu (hiperkifozą i hiperlordozą) bądź zniesieniu (zniesienie lordozy szyjnej lub lędźwiowej). Powstałe wówczas wady kręgosłupa mogą być przyczyną dolegliwość i wymagają korekcji. Często występującą wadą postawy, zwłaszcza u dzieci, jest  również boczne skrzywienie kręgosłupa, mogące prowadzić do poważnych zniekształceń sylwetki.  

  • Kleszczowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, leczenie, szczepionka

    Kleszczowe zapalenie mózgu to odzwierzęca choroba zakaźna. Czynnikiem, który ją wywołuje jest ukąszenie kleszcza i przedostanie się do organizmu człowieka wirusa z rodzaju flawiwirusów (rzadko KZM może być spowodowane spożyciem niepasteryzowanego mleka zakażonego zwierzęcia). Objawy kleszczowego zapalenia mózgu obejmują m.in. wysoką gorączkę, silne bóle głowy, wymioty, nudności, objawy oponowe, zaburzenia świadomości, niedowłady, zaburzenia oddychania. Dowiedz się, jak wygląda leczenie KZM oraz jak mu zapobiegać.

  • Lumbago (postrzał) – co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie lumbalgii

    Lumbago, inaczej postrzał lub heksenszus, to zespół bólowy dotyczący odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa. Ból w dole pleców pojawiający się w przebiegu lumbalgii jest spowodowany przeciążeniem struktur kręgosłupa, do którego może dojść np. na skutek dźwigania ciężkich przedmiotów, braku aktywności fizycznej, długotrwałego przyjmowania pozycji siedzącej lub stojącej, nadwagi i otyłości. Czynnikiem zwiększonego ryzyka wystąpienia lumbago są także zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Jakie są domowe sposoby walki z lumbago?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij