Żółtaczka – rodzaje, objawy i leczenie
Katarzyna Hildebrand

Żółtaczka – rodzaje, objawy i leczenie

Żółtaczka jest objawem chorobowym, polegającym na żółtym zabarwieniu skóry, twardówek i błon śluzowych spowodowanym odkładaniem się bilirubiny w tkankach w wyniku jej zwiększonego stężenia we krwi.

Bilirubina powstaje w wyniku rozpadu hemu, związku wchodzącego w skład hemoglobiny. Bilirubina w organizmie ludzkim występuje w dwóch postaciach: wolnej i sprzężonej. Bilirubina wolna we krwi związana jest z albuminami – ta forma bilirubiny nie jest rozpuszczalna w wodzie i nie przechodzi do moczu. Bilirubina tzw. sprzężona związana jest w komórce wątrobowej z kwasem glukuronowym, rozpuszczalnym w wodzie, a więc z łatwością przechodzącego do moczu.

Prawidłowe stężenie bilirubiny całkowitej wynosi około 1 – 1,2 mg%, z czego bilirubina wolna (czyli niezwiązana z kwasem glukuronowym) stanowi około 0,8 – 1,0 mg%.

Żółte zabarwienie najwcześniej widoczne jest na twardówkach i błonach śluzowych. Wyraźne zażółcenie skóry pojawia się przy stężeniu bilirubiny całkowitej powyżej 2,5 mg%.

Podział rodzajów żółtaczki

Z punktu widzenia diagnostycznego żółtaczki dzielimy na przedwątrobowe, wewnątrzwątrobowe (tzw. miąższowe) i pozawątrobowe (tzw. mechaniczne, zaporowe, zastoinowe). W przypadku żółtaczek przedwątrobowych obserwuje się ciemne stolce oraz prawidłową barwę moczu. Przeciwnie jest w żółtaczkach miąższowych i szczególnie w zaporowych, kiedy to stolce są jasne i odbarwione, a mocz ma ciemną barwę. Chorzy skarżą się również na uporczywy świąd skóry, nasilający się w nocy oraz po rozgrzaniu skóry.

Objawy żółtaczki – co zrobić z żółtym kolorem skóry? 

Osoba, która zauważyła u siebie objawy żółtaczki powinna niezwłocznie udać się do lekarza, ponieważ może to być sygnałem poważnej choroby. Badania, które należałoby wykonać we wstępnym etapie diagnostyki to: usg jamy brzusznej, próby wątrobowe, morfologię krwi, stężenie bilirubiny z frakcjami, badania wirusologiczne, układ krzepnięcia, badanie ogólne moczu. Wyniki tych badań oraz dokładnie przeprowadzony wywiad lekarski powinny w dużej mierze ustalić kierunek dalszej diagnostyki i ewentualnego leczenia.

Żółtaczka fizjologiczna 

Z problemem żółtaczki możemy zetknąć się już od pierwszych dni po narodzinach. Noworodki przychodzące na świat muszą przejść wiele procesów adaptacyjnych do otaczającego świata - jednym z nich jest przystosowanie wątroby do przemiany bilirubiny, która w warunkach płodowych była wspomagana przez łożysko.

W związku z tymi przemianami w drugiej dobie życia noworodków fizjologicznie dochodzi do przejściowego wzrostu stężenia bilirubiny wolnej w surowicy krwi, co u ponad połowy noworodków powoduje widoczne zażółcenie skóry, które osiąga swój szczyt w 4–5 dobie życia, a ustępuje po 7–10 dniach. U wcześniaków proces ten jest bardziej nasilony i trwa dłużej – nawet do 3 tygodni. W żółtaczce fizjologicznej za górną granicę bilirubiny u noworodków donoszonych uważa się stężenie 12 mg%, a u wcześniaków 15 mg%. Warto podkreślić, że żółtaczka fizjologiczna nie wymaga leczenia. Niebezpieczne stężenie bilirubiny to poziom 20 mg% (wg niektórych źródeł 25 mg%), które może wywoływać uszkodzenie mózgu tzw. kernicterus.

Przedłużająca się żółtaczka u noworodków sugeruje podłoże patologiczne objawu. Wczesne rozpoczęcie karmienia piersią dziecka zmniejsza nasilenie żółtaczki. Natomiast w przypadkach wymagających leczenia stosuje się najczęściej tzw. fototerapię oraz, rzadziej, leki przyspieszające aktywację enzymów wątrobowych tj. luminal.

Żółtaczka hemolityczna 

Do żółtaczek przedwątrobowych zalicza się min. żółtaczkę hemolityczną. Dochodzi wówczas do wzrostu stężenia bilirubiny wolnej w wyniku nadmiernego rozpadu czerwonych ciałek krwi (erytrocytów) lub, rzadziej, wskutek wchłaniania olbrzymich krwiaków. Żółtaczkom hemolitycznym towarzyszy często niedokrwistość, podwyższone stężenie żelaza, podwyższone stężenie LDH (dehydrogenazy mleczanowej). Tzw. próby wątrobowe (Ast, Alat, GGTP, fosfataza alkaliczna) są prawidłowe. Ten rodzaj żółtaczki najczęściej wymaga diagnostyki i leczenia u specjalisty hematologa.

Wątrobowe objawy żółtaczki 

W przypadku uszkodzenia komórek wątrobowych może dochodzić do podwyższenia stężenia bilirubiny zarówno sprzężonej jak i wolnej – wówczas mamy do czynienia z żółtaczkami miąższowymi (wewnątrzwątrobowymi). Najczęściej myślimy wówczas o tzw. żółtaczce zakaźnej, czyli o wirusowym zapaleniu wątroby, powodowanym przez wirusy typu A, B i C (istnieją jeszcze typy D i E). Ale wśród przyczyn powodujących podobne uszkodzenia są również: odczyny polekowe, obecność przerzutów w wątrobie, autoimmunologiczne zapalenia wątroby, wrodzone defekty enzymatyczne. Choroby te wymagają rozszerzonych badań z krwi, badań obrazowych np. tomografii komputerowej, a czasami nawet biopsji wątroby.

Wirusowe zapalenie wątroby a żółtaczka

Ostre wirusowe zapalenia wątroby (WZW) wywołane są najczęściej przez wirusy zapalenia wątroby typu A, B i C, których jedynym rezerwuarem jest człowiek.

Wirus typu A powoduje prawie połowę wszystkich WZW, zakażenie występuje najczęściej drogą pokarmową – dlatego ten rodzaj WZW często nazywa się „żółtaczką pokarmową”, ale możliwe jest również drogą seksualną lub przez skażone igły narkomanów. Najczęściej chorują dzieci i młodzież, a częstość zachorowań jest znacznie większa w regionach z gorszymi warunkami sanitarnymi. Objawy żółtaczki pokarmowej to między innymi: się bóle brzucha, nudności, wymioty, osłabienie, świąd skóry, czasami WZW przebiega bezobjawowo. Zwykle po kilku dniach dolegliwości ustępują, a poważne powikłania występują niezmiernie rzadko zwykle u osób starszych lub z przewlekłą chorobą wątroby. Nie stosuje się leczenia przeciwwirusowego. Pacjentom zaleca się odpoczynek, odpowiednią dietę oraz utrzymywanie higieny. Aktualnie w Polsce zarejestrowanych jest kilka szczepionek zapobiegających zakażeniu wirusem WZW typu A. W Polsce szczepienie to należy do szczepień zalecanych, a nie obowiązkowych. Preparat podaje się domięśniowo w dwóch dawkach. Skuteczność tej szczepionki wynosi od 94 do 100%.

Z kolei WZW typu B, wywołane przez wirusa HBV, przenoszone jest poprzez kontakt z zainfekowaną krwią, drogą płciową oraz w trakcie porodu. Dawniej nazywane było „żółtaczką wszczepienną”. Zakażenie ma najczęściej przebieg bezobjawowy. Jedynie około 10% zakażonych osób zgłasza osłabienie, objawy nieżytu żołądkowo – jelitowego, żółtaczkę, czasami wysypkę skórną – te osoby wymagają hospitalizacji. W tym przypadku również nie stosuje się leków przeciwwirusowych, a jedynie odpowiednią dietę oraz preparaty wspomagające czynność wątroby. U około 5 – 10% ostre zapalenie wątroby przechodzi w przewlekłe, które w określonych przypadkach jest wskazaniem do leczenia przeciwwirusowego. W Polsce dostępnych jest kilka szczepionek przeciwko WZW typu B. Szczepienie to jest obowiązkowe u noworodków i niemowląt oraz u osób narażonych na zwiększone ryzyko infekcji tj. pracownicy służby zdrowia, domów opieki, studenci i uczniowie szkół medycznych, osoby z bliskiego otoczenia osób chorych na WZW typu B lub będących nosicielami choroby. Szczepienia bezpłatne, ale nie obowiązkowe dotyczą osób przygotowywanych do zabiegów operacyjnych lub z przewlekłymi chorobami np. osób dializowanych. Szczepionkę podaje się domięśniowo w schemacie 0 – 1 – 6 miesięcy. Osoby dializowane mają podawaną podwójną dawkę szczepionki. Istnieją również szczepionki skojarzone przeciwko WZW A i B w dwóch dawkach dla dorosłych i dla dzieci.

Ostre WZW typu C wywoływane jest przez wirusa HCV, którego również jedynym rezerwuarem jest człowiek. Do zakażenia dochodzi przez skażoną krew, co często ma miejsce u narkomanów i osób dializowanych. Większość zakażeń przebiega bezobjawowo lub ma łagodny przebieg podobnie jak WZW typu A i B. Natomiast nawet w ponad 50% przypadków WZW przechodzi w zapalenie przewlekłe, które jest wskazaniem do leczenia przeciwwirusowego przy pomocy leków stosowanych w leczeniu przewlekłego WZW typu B. Dotychczas nie istnieje szczepionka przeciw wirusowi HCV, w związku z tym jedynym sposobem zapobiegania jest stosowanie ogólnych zasad zapobiegania zakażeniom przenoszonym przez krew.

W przypadkach długotrwałego przewlekłego zapalenia wątroby typu B i C może dochodzić do powikłań takich jak marskość wątroby, rak wątrobowokomórkowy.

Wirusy nie zawsze są odpowiedzialne za objawy żółtaczki

Nie zawsze przyczyna chorób wątroby, objawiających się min. żółtaczką jest znana. Źródłem tych chorób jest również zapalenie, ale nie o podłożu infekcyjnym, a np. autoimmunologicznym. Do takich chorób należą: autoimmunologiczne zapalenie wątroby, pierwotna marskość żółciowa lub pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych. Chorobom tym, oprócz żółtaczki, towarzyszy osłabienie czy uporczywy świąd skóry. Długotrwała choroba prowadzi do marskości wątroby. Leczenie tych chorób jest trudne i często nieskuteczne. W ostatnich latach alternatywą dla chorych są przeszczepy wątroby, które z powodzeniem wykonuje się w kilku wyspecjalizowanych ośrodkach w Polsce.

Trudno również nie wspomnieć o uszkodzeniu poalkoholowym wątroby, które również może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia narządu tj. do marskości.

Żółtaczki mechaniczne

Tego typu żółtaczki przebiegają z podwyższonym stężeniem bilirubiny związanej i wywołane są przez różne czynniki utrudniające odpływ żółci z wątroby. Przyczyna może być zlokalizowana w wątrobie np. kamica przewodu żółciowego wspólnego, rak przewodów żółciowych, zapalenie dróg żółciowych. Ucisk na drogi żółciowe może wynikać również ze zmian umiejscowionych w okolicznych narządach np. w obrębie trzustki lub w obrębie dwunastnicy tzw. guz brodawki Vatera. Nasilonej żółtaczce towarzyszą wówczas odbarwione stolce, świąd skóry z tzw. przeczosami (zadrapaniami). Leczenie jest zależne od przyczyny, może wymagać dodatkowych zabiegów endoskopowych mających za zadanie udrożnienie dróg żółciowych.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • RSV — objawy, przebieg, leczenie zakażenia wirusem RS

    Wirus RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to wirus nabłonka oddechowego, który należy do rodziny paramyksowirusów (łac. Paramyxoviridae). Jest głównym czynnikiem etiologicznym odpowiedzialnym za rozwój ostrego zapalenia oskrzelików u najmłodszych dzieci.

  • Jelitówka u dzieci – przyczyny, objawy, leczenie grypy żołądkowej u dziecka

    Jelitówka u dzieci to potoczna nazwa ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego objawiającego się biegunką, wymiotami oraz bólami brzucha. Dziecko cierpiące na grypę jelitową musi uzupełniać elektrolity, aby zapobiec groźnemu odwodnieniu organizmu. W jaki sposób leczyć jelitówkę u dziecka?  

  • Podgłośniowe zapalenie krtani (krup wirusowy) u niemowląt i dzieci – przyczyny, objawy i leczenie

    Krup wirusowy (podgłośniowe zapalenie krtani) to jedna z chorób górnych dróg oddechowych u dzieci, która jest przenoszona drogą kropelkową. Jej przebieg jest zwykle łagodny, lecz nasilające się objawy czy brak poprawy w leczeniu są podstawą do hospitalizacji. Co wywołuje podgłośniowe zapalenie krtani u dzieci i jakie symptomy mu towarzyszą? W jaki sposób leczy się krup wirusowy u dziecka?

  • Ulewanie u noworodka i niemowlaka – kiedy powinno zaniepokoić?

    Ulewanie u noworodka i niemowlaka to mimowolne cofanie się treści żołądkowej do jamy ustnej dziecka. Regurgitację uznaje się za zjawisko fizjologiczne, które mija samoistnie, wynika ono bowiem z niedojrzałości układu pokarmowego malucha. Jeżeli ulewanie nie prowadzi do wystąpienia trudności z karmieniem czy zaburzeń wzrastania, nie ma potrzeby włączania leczenia. Jeśli natomiast pojawiają się wyraźne sygnały ze strony dziecka, że odczuwa ono dyskomfort bądź ból, a także gdy ulewanie ma charakter chlustający i trudno odróżnić je od wymiotów, należy pilnie skonsultować się z pediatrą.

  • Wizyta patronażowa pediatry – czym jest i jak przebiega?

    Wizyta patronażowa pediatry ma miejsce między 1. a. 4 tygodniem życia dziecka. W trakcie wizyty lekarz bada najważniejsze parametry noworodka, które służą do oceny, czy dziecko prawidłowo adaptuje się do życia pozałonowego. Co warto wiedzieć o wizycie patronażowej pediatry? 

  • Przeciwciała anty SARS-CoV-2 są przekazywane dziecku wraz z mlekiem matki

    Od dawna wiadomo, że mleko matki zawiera przeciwciała chroniące niemowlę przed licznymi infekcjami. Wyniki najnowszych badań dowiodły, że nie tylko kobiety, które przeszły infekcję COVID-19, ale także te, które zaszczepiły się przeciwko wirusowi SARS-CoV-2, przekazują przeciwciała swoim dzieciom podczas karmienia ich piersią.

  • Szczepionka przeciwko COVID-19 dla dzieci w wieku od 5 do 11 lat

    Szczepionka Pfizer/BioNTech jest obecnie zatwierdzona dla dzieci, które ukończyły 12. rok życia i starszych. Producent wydał oświadczenie, że produkt jest bezpieczny i generuje silną odpowiedź immunologiczną także u dzieci w wieku od 5 do 11 lat, o czym świadczą wyniki najnowszych badań klinicznych. Kiedy ruszą szczepienia dla kolejnej grupy wiekowej?

  • Chustonoszenie okiem fizjoterapeuty – jak prawidłowo nosić dziecko w chuście?

    Chustowanie to sposób noszenia niemowląt, który polega na zamotaniu dziecka w specjalnie do tego celu przeznaczoną chustę, za pomocą odpowiednich wiązań. Istnieje kilka rodzajów chusty, najczęściej polecane, zwłaszcza dla początkujących, są chusty długie, tkane splotem skośno-krzyżowym, wykonane z bawełny. Pozwalają ona bowiem uzyskać idealną pozycję dziecka (jest to tzw. pozycja żabki), odciążającą jego kręgosłup i zapewniającą właściwe ułożenie stawów biodrowych. Kiedy można rozpocząć chustonoszenie? Jak prawidłowo zamotać chustę? Jakie istnieją rodzaje wiązań chusty do noszenia dziecka?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij