lekarz trzyma w ręku model wątroby
Olaf Bąk

Zwłóknienie wątroby – przyczyny, stopnie, badania, leczenie

Zwłóknienie wątroby to proces, który spowodowany jest przewlekłym działaniem czynników uszkadzających – od leków, przez choroby wirusowe, aż po alkohol. Ma on związek z naprawczymi funkcjami komórek wątroby, których równowaga zostaje zaburzona. W początkowej fazie jest procesem odwracalnym, jednak przy znacznym uszkodzeniu dochodzi do przewlekłej choroby, jaką jest marskość wątroby. Co to jest zwłóknienie wątroby? Jakie ma objawy?

Wątroba jest wielofunkcyjnym gruczołem i zarazem częścią układu pokarmowego. U zdrowej osoby jest narządem schowanym pod prawym podżebrzem. Odpowiada za większość procesów biochemicznych, w tym neutralizację toksyn czy metabolizm leków. Wątroba stanowi cel wirusów hepatotropowych (m.in. WZW A, B oraz C), które wskutek przewlekłego zapalenia uszkadzają komórki wątroby i stopniowo prowadzą do jej nieodwracalnego uszkodzenia. Zarówno leki, toksyny, jak i wirusy prowadzą do stanu, jakim jest zwłóknienie wątroby.

Zwłóknienie wątroby – co to jest?

Gdy organizm jest w homeostazie (stan równowagi), w wątrobie równoważą się dwa stany – regeneracja uszkodzonych komórek, która przywraca ich funkcje, oraz ich degradacja, czyli zniszczenie i zastąpienie tkanką łączną (budulcową). W sytuacji, gdy wątroba narażona jest na czynniki uszkadzające lub przewlekłe zapalenie, dochodzi do zaburzenia tej równowagi. Procesy degeneracyjne wygrywają i dochodzi do przewagi niszczenia uszkodzonych komórek oraz zastępowania ich kolagenem z wytworzeniem blizny. Podobny proces obserwujemy w przypadku gojenia np. rany na skórze. Nie jest to ze strony organizmu bezzasadne i całkowicie szkodliwe, gdyż włóknienie jest mechanizmem wątroby, który ma na celu utrzymanie spójności oraz wytrzymałości narządu mimo obumierania jej komórek. Niestety wraz z syntezą kolagenu dochodzi do aktywacji odpowiedzi komórek (m.in. Kupffera, śródnabłonkowych) oraz produkcji cytokin (w tym transformującego czynnika wzrostu), które pogłębiają niszczenie komórek wątroby oraz wzmagają stan zapalny.

Włóknienie wątroby nie jest procesem stałym i ciągłym, może mieć okresy zaostrzeń i wygaszania. Ostateczna faza włóknienia prowadzi do marskości i nieodwracalnego uszkodzenia wątroby, które wymaga przeszczepienia tego narządu od zmarłego dawcy. W przypadku długo trwającej marskości może dojść do rozwoju pierwotnego raka wątroby.

Stopnie zwłóknienia wątroby

Do klasyfikacji i oceny stanu wątroby można wykorzystać skalę METAVIR. Ocenia ona aktywność, czyli stopień postępu choroby („A”), oraz stopień zwłóknienia („F”). Dotychczas była ona zarezerwowana do celów oceny biopsji wątroby. Jednak obecnie wykorzystuje się ją również do porównywania wyników elastografii (o której nieco później).

Do podstawowej klasyfikacji aktywności możemy zaliczyć:

  • A0 – brak aktywności,
  • A1 – łagodną aktywność,
  • A2 – umiarkowaną aktywność,
  • A3 – ciężką aktywność,
  • A4 – bardzo ciężką aktywność.

Wśród stopni zwłóknienia wyróżniamy:

  • F0 – brak zwłóknienia,
  • F1 – zwłóknienie wrotne bez przegród,
  • F2 – zwłóknienie wrotne z nielicznymi przegrodami,
  • F3 – zwłóknienie wrotne z licznymi przegrodami,
  • F4 – marskość wątroby.
Do niedawna uważało się, że zwłóknienie wątroby jest procesem nieodwracalnym. Jednak w większości przypadków łagodnego oraz umiarkowanego zwłóknienia ustępuje ono w momencie usunięcia czynnika sprawczego (np. spożycia alkoholu lub leków) i dzieje się to samoistnie.

Jak się okazuje, nawet bardziej zaawansowane stany mogą ulec regeneracji pod wpływem odpowiedniego leczenia, najczęściej w:

  • wirusowym zapaleniu wątroby typu B po leczeniu antywirusowym (np. lamiwudyną),
  • wirusowym zapaleniu wątroby typu C po leczeniu interferonem (najczęściej z rybawiryną),
  • chorobach autoimmunologicznych wątroby i dróg żółciowych po immunosupresantach,
  • hemochromatozie (przeładowaniu żelazem) po kilku upustach krwi,
  • zwyrodnieniu soczewkowo-wątrobowym po wdrożeniu penicylaminy,
  • chorobach pasożytniczych (np. bilharcjozie) po leczeniu przeciwpasożytniczym.
Niestety w ostatniej fazie włóknienia proces degeneracyjny jest tak rozwinięty, że nie ma możliwości odbudowy wątroby. W zaawansowanym stanie marskości jedyną szansą chorego jest przeszczep wątroby.

Polecane dla Ciebie

Przyczyny włóknienia wątroby

Wśród przyczyn włóknienia wątroby znajdziemy:

  • nadużywanie alkoholu,
  • zatrucia lekami (przewlekle stosowane leki przeciwbólowe oraz przeciwzapalne, a także leki wysokotoksyczne np. metotreksat),
  • choroby dróg żółciowych (pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych),
  • infekcje wirusowe (np. wirusowe zapalenie wątroby typu C),
  • choroby autoimmunologiczne,
  • choroby metaboliczne (hemochromatoza, choroba Wilsona),
  • stłuszczenie wątroby,
  • pasożyty.

Natomiast na samo tempo postępu włóknienia wątroby mają wpływ poniższe czynniki:

Włóknienie wątroby – diagnostyka

Chorobami wątroby zajmuje się lekarz hepatolog, jednak ze względu na brak takiej specjalizacji w Polsce w tej dziedzinie najlepiej sprawdzają się lekarze chorób zakaźnych oraz gastroenterolodzy.

Największym problemem włóknienia wątroby jest to, że w łagodnych i umiarkowanych stanach nie daje praktycznie żadnych objawów, dlatego też nie skłania osoby chorej do szukania pomocy.

Dopiero w najbardziej zaawansowanych stanach dochodzi do niewydolności wątroby i związanych z nią objawów, m.in. nudności, wymioty, brak apetytu, zwiększenie obwodu brzucha, obrzęki kończyn, osłabienie, obniżenie sprawności intelektualnej.

W ramach podstawowej oceny funkcji i sprawności wątroby możemy zastosować badania z krwi (morfologia, INR, AlAT, AspAT, ALP, GGTP, bilirubina, mocznik, amoniak), które powiedzą nam o ewentualnym uszkodzeniu komórek wątroby lub zastoju żółci oraz sprawności metabolicznej (czy wątroba jest w stanie neutralizować toksyny w naszym organizmie).

Cennym badaniem jest również USG jamy brzusznej, które w zarysie określi „gęstość” miąższu wątroby oraz ewentualną obecność zmian ogniskowych (guzów, ropni) w jej obrębie.

Jednak do stwierdzenia zwłóknienia wątroby nie wystarczą powyższe badania. Od lat złotym standardem diagnostyki wątroby jest biopsja, czyli przezskórne nakłucie wątroby z pobraniem próbki tkanek. Ma ona jednak swoje wady – jest procedurą inwazyjną, ma swoje powikłania oraz liczne przeciwwskazania (np. zaburzenia krzepnięcia). Bywa też metodą niedokładną (próbka stanowi 1:50000 całej tkanki wątroby, więc w biopsji można pobrać przypadkowo zdrową tkankę). W związku z tym udało się ustandaryzować badanie, które ma porównywalną skuteczność do biopsji, ale nie wymaga nakłucia skóry i może być wskazane u niektórych osób. Badaniem tym jest dynamiczna elastografia.

Elastografia to badanie, w którym generuje się drgania mechaniczne (fala o niskiej częstotliwości 50 Hz). Głowicę przykłada się w okolicy międzyżebrowej, nakierowując ją na miąższ wątroby. Szybkość rozchodzenia się drgań przez wątrobę zależy od jej spoistości, czyli zarazem od stopnia jej zwłóknienia. Aparat odbiera powracającą falę i podaje wynik w kilopaskalach, które przekłada na wspomnianą wyżej skalę METAVIR, zwyczajowo stosowaną przy biopsji. Ta metoda ma jednak swoje ograniczenia – jest niedokładna u pacjentów otyłych oraz z dużym wodobrzuszem, jej wyniki mogą być zaburzone przez spożyty w ciągu ostatnich 2 godzin pokarm oraz przez stany zapalne czy niewydolność krążenia.

Leczenie zwłóknienia wątroby

Najważniejsze dla wątroby jest unikanie czynników uszkadzających hepatocyty – zrezygnowanie z alkoholu oraz środków psychoaktywnych, a także ograniczenie stosowania leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych oraz hepatotoksycznych. Jest to jedyna obecnie znana metoda skutecznego wyhamowania włóknienia wątroby i zapobiegania jej marskości.

W przypadku czynników wewnętrznych (na które nie mamy wpływu) ważne jest też leczenie przyczynowe np. w przypadku WZW typu C przez leki przeciwwirusowe i tłumiące stan zapalny (m.in. interferon z rybawiryną).

Wspomagająco możemy zastosować sylimarynę (wyciąg z ostropestu plamistego), która chroni hepatocyty i poprawia mechanizmy regeneracji wątroby. Jest to preparat, który bywa wykorzystywany wspomagająco w marskości wątroby nawet w szpitalach. Ochronnie na komórki wątroby działają też cynk i witamina E.

Ponadto podstawą zdrowia wątroby są odpowiednie zalecenia dietetyczne. Pozytywnie na działanie wątroby wpłynie także aktywność fizyczna i obniżenie masy ciała.

Dodatkowo możemy wesprzeć się suplementami z:

  • karczochem,
  • mniszkiem lekarskim,
  • fosfolipidami,
  • ornityną.
Pamiętajmy jednak, żeby o wszystkie stosowane leki i suplementy zapytać naszego lekarza rodzinnego, lekarza prowadzącego lub farmaceutę. Niektóre preparaty, nawet te dostępne bez recepty, mogą wchodzić w interakcje z przyjmowanymi już lekami i stanowić zagrożenie dla naszego zdrowia.

Dieta przy włóknieniu wątroby

Zalecenia żywieniowe przy schorzeniach wątroby zakładają:

  • wykluczenie alkoholu,
  • spożywanie 5–6 mniejszych posiłków w ciągu dnia,
  • konsumpcję w spokoju, bez pośpiechu i stresu, dokładne przeżuwanie,
  • spożywanie potraw gotowanych lub pieczonych w folii,
  • ograniczenie spożycia tłuszczu do 50 gramów na dobę,
  • wykluczenie potraw ciężkostrawnych, wzdymających i ostrych przypraw,
  • spożywanie lekkostrawnych produktów – jasne pieczywo, biały ryż, chudy nabiał, oleje roślinne, gotowane ziemniaki, gotowane warzywa (wykluczone są warzywa kapustne, cebula, szczypior, rzodkiewka, fasola, papryka), zioła (koper, pietruszka, majeranek, kminek), woda niegazowana, słaba herbata.
  1. S. H. Ralston, M. W. J. Strachan, I. Penman, R. Hobson, red. wyd. pol. J. Różański, Choroby wewnętrzne Davidson t. 2, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2020.
  2. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2019/20, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  3. F. F. Ferri, red. wyd. pol. A. Steciwko, Kompendium chorób wewnętrznych, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2007.
  4. J. Górka-Dynysiewicz, J. Zuwała-Jagiełło, M. Warwas, Włóknienie wątroby – strategie leczenia, „Farmacja Polska”, nr 66 (2) 2010.
  5. P. Milkiewicz, Elastografia wątroby w codziennej praktyce klinicznej, „Gastroenterologia Kliniczna”, nr 1 2017.
  6. M. Bryl, Odwracalność włóknienia u chorych na przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C. Cechy morfologiczne i ich ewolucja, termedia.pl [online] https://www.termedia.pl/gastroenterologia/Odwracalnosc-wloknienia-u-chorych-na-przewlekle-wirusowe-zapalenie-watroby-typu-C-Cechy-morfologiczne-i-ich-ewolucja,27256.html [dostęp:] 10.11.2022.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Zespół Barlowa – przyczyny, objawy i leczenie

    Bóle w klatce piersiowej, kołatania serca i omdlenia to objawy mogące świadczyć o chorobie serca. Jedną z przyczyn takich symptomów są zaburzenia pracy zastawek serca – błoniastych przegród oddzielających komory serca od przedsionków i dużych naczyń. Ich nieprawidłowe funkcjonowanie może prowadzić do opisanych objawów, które nazwane zostały zespołem Barlowa.

  • Dogoterapia (kynoterapia) – na czym polega, skuteczność

    Mówi się, że pies jest najlepszym przyjacielem człowieka. Okazuje się, że kontakt ze zwierzęciem może mieć prozdrowotny wpływ na człowieka. W Polsce już od przeszło ćwierćwiecza psy odgrywają rolę terapeutów, a dogoterapia jest integralnym elementem procesu rehabilitacji pacjentów w każdym wieku.

  • Zespół Ehlersa-Danlosa (EDS) – objawy i leczenie

    Kolagen jest białkiem, które występuje niemal w każdym układzie organizmu ludzkiego i nadaje tkankom odporność na rozciąganie. Mutacje genetyczne prowadzące do defektu tego białka mogą powodować zespół Ehlersa-Danlosa (EDS), który objawia się najczęściej nadmierną wiotkością stawów ze współistnieniem zaburzeń w obrębie innych narządów (skóry, oczu, ścian naczyń krwionośnych).

  • Schistosomatoza (bilharcjoza) – przyczny, objawy, leczenie

    Schistosomatoza (zwana również bilharcjozą) to choroba zakaźna, która jest wywoływana przez pasożyty z rodzaju Schistosoma. Choroba ta jest powszechna w krajach tropikalnych oraz subtropikalnych i może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zapalenie wątroby i choroba nerek. Obok malarii, bilharcjoza jest najpoważniejszym w skali światowej pasożytniczym problemem zdrowotnym. Czym jest schistosomatoza? Jak ją rozpoznać?

  • Synestezja – na czym polega? Jak wyleczyć?

    Czy można widzieć dźwięki? Jaki kolor ma cisza? Czy mogę słyszeć obraz? Na to pytanie mogą odpowiedzieć osoby na co dzień doświadczający synestezji – czyli wielu wrażeń zmysłowych generowanych przez określony dźwięk czy obraz. Ta wyjątkowa zdolność postrzegania otoczenia jest opisywana od lat, zarówno w muzyce, jak i sztuce. Synestetykami jest wielu artystów, również współczesnych – Lady Gaga, Pharell Williams czy Stevie Wonder.

  • Jet lag – czym jest? Czy każdy ma jet lag?

    Dobrze znaną podróżnikom i obieżyświatom konsekwencją nagłej zmiany strefy czasowej jest wystąpienie tzw. zespołu długu czasowego, czyli jet lag’u. Planując więc daleką podróż, warto również zaplanować czas na adaptację organizmu do zmienionych godzin snu i czuwania.

  • Choroba Sanfilippo – objawy, przyczyny, leczenie

    Choroba Sanfilippo to bardzo rzadka choroba genetyczna, określana jako mukopolisacharydoza typu 3 (MPS III). Nazwa choroby pochodzi od nazwiska lekarza, który w 1963 roku po raz pierwszy opisał ten typ mukopolisacharydozy – dr Sylvestra Sanfilippo.

  • Choroba Wilsona – objawy, leczenie i przewidywana długość życia

    Choroba Wilsona to schorzenie prowadzące do nadmiernego gromadzenia się miedzi w organizmie. Przyczyną jest mutacja genetyczna, wskutek której dochodzi do defektu białka odpowiadającego za transport miedzi w organizmie. W konsekwencji miedź nie jest wydalana z organizmu, tylko gromadzi się w narządach, prowadząc do ich uszkodzenia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij