Jakie podstawowe badania krwi wykonywać i jak często je powtarzać?
Karolina Twardowska-Zgorzałek

Jakie podstawowe badania krwi wykonywać i jak często je powtarzać?

Na podstawie badania krwi można ocenić stan ogólny i rozpoznać zaburzenia pracy wielu narządów. Jakie badanie wykonać i kiedy to zrobić? Oto nasz poradnik.

Podstawowe badania krwi to bardzo prosty sposób, by ocenić funkcjonowanie organizmu, monitorować postęp choroby lub przebieg leczenia. Pobranie krwi jest prostym zabiegiem, a wyniki można otrzymać średnio już po kilku dniach. Większość badań powinno wykonywać się mniej więcej co roku, chyba że lekarz rodzinny zaleci inaczej.

1. Morfologia – podstawowe badanie krwi

Morfologia to jedno z najbardziej podstawowych badań krwi, pomaga w ocenie stanu zdrowia. Określa m.in. liczbę czerwonych i białych krwinek, płytek krwi, a także stężenie hemoglobiny zawartej w erytrocytach (to ona transportuje tlen do komórek organizmu). W badaniu sprawdzana jest również objętość erytrocytów czy średnie stężenie hemoglobiny wewnątrz czerwonych krwinek.

Odchylenia od normy któregoś z parametrów może być istotną wskazówką podczas poszukiwania przyczyn choroby lub uciążliwych objawów. Na przykład na podstawie zmian liczby i wielkości czerwonych krwinek oraz stężenia hemoglobiny podejrzewa się niedobory witaminy B12, kwasu foliowego bądź żelaza. Liczba białych krwinek to bardzo istotna informacja w procesie diagnostycznym. Wzrost niekiedy świadczy m.in. o infekcji, stanie zapalnym lub dużym wysiłku fizycznym przed badaniem. Z kolei zwiększenie liczby płytek krwi wskazuje na przewlekłe zakażenie, a obniżenie na zaburzenie pracy szpiku kostnego.

2. Glikemia, czyli poziom glukozy we krwi

Kolejne badanie to pomiar poziomu glukozy we krwi. Może być wykonywany na czczo, po doustnym obciążeniu glukozą (wtedy glikemię mierzy się po 60 i po 120 minutach od wypicia 75 g glukozy rozpuszczonej w 250-300 ml wody) lub w dowolnym momencie dnia (glikemia przygodna). Oczywiście dla każdej z tych sytuacji obowiązują inne normy poziomu glukozy.

Na badanie warto przyjść przed treningiem, ponieważ wysiłek fizyczny wpływa na gospodarkę węglowodanową, co mogłoby zaburzyć wyniki. Glikemię należy badać regularnie, ponieważ jest podstawą w rozpoznaniu cukrzycy, a także pomaga w kontroli jej leczenia.

3. Profil lipidowy

Lipidogram obrazuje poziom cholesterolu (całkowitego, HDL, LDL) oraz trójglicerydów w organizmie. Bardzo ważne jest przeanalizowanie poziomu poszczególnych frakcji, a nie tylko cholesterolu całkowitego. Dzięki temu jesteśmy w stanie określić rzeczywisty stan gospodarki lipidowej i ocenić ryzyko miażdżycy oraz jej powikłań (udar mózgu, zawał mięśnia sercowego). Choć takie powikłania wydają się odległe, bo zwykle dotyczą starszych osób, to pierwszy lipidogram powinno się zrobić około 20 roku życia.

Zmiany miażdżycowe rozwijają się już od okresu dzieciństwa, dlatego warto mieć lipidy pod kontrolą. Podwyższony cholesterol wynika zwykle z uwarunkowań genetycznych, przyjmowanych leków, chorób metabolicznych oraz niezdrowego stylu życia. Badanie wykonuje się na czczo (najlepiej rano), gdy od ostatniego posiłku minęło minimum 8 godzin. Należy pamiętać, by nie wykonywać intensywnych ćwiczeń fizycznych, nie spożywać alkoholu przez minimum 24 godziny i nie modyfikować diety na kilka dni przed badaniem.

W przypadku mężczyzn po 45 i kobiet po 50 roku życia profil lipidowy musi być wykonywany co roku. U osób młodszych, jeżeli parametry są w normie, kolejne badanie można wykonać po mniej więcej pięciu latach. Nie trzeba powtarzać go co roku, chyba że lekarz zaleci inaczej.

4. Próby wątrobowe – badanie oceniające stan wątroby

Kolejnym podstawowym badaniem są próby wątrobowe (oznaczenie enzymów wątrobowych), które pozwalają ocenić wątrobę i jej stan. Odchylenia od normy mogą świadczyć o zaburzeniach gospodarki tłuszczowej, cukrzycy, wirusowym zapaleniu wątroby typu B i C. Podwyższone poziomy enzymów występują m.in. po uszkodzeniu wątroby lekami, toksynami czy w przypadku nadużywania alkoholu. To również bardzo istotne badanie w diagnostyce kamicy pęcherzykowej lub przewodowej i mechanicznego uszkodzenia narządu.

Jakie objawy powinny skłaniać do oceny poziomu enzymów wątrobowych? Przede wszystkim zażółcenie skóry i oczu, ogólne osłabienie i zmęczenie, świąd, nudności, wymioty oraz zaburzenia miesiączkowania u kobiet. Nieprawidłowy poziom enzymów pojawia się znacznie wcześniej niż objawy, dlatego warto wykonywać badanie co roku. Wyniki zawsze należy konsultować z lekarzem, ponieważ normy różnią się w zależności od wieku i płci pacjenta.

5. Koagulogram, inaczej badanie krzepliwości krwi

Jedno z ważniejszych badań laboratoryjnych, szczególnie w diagnostyce obfitych miesiączek lub krwawienia z układu pokarmowego. Koagulogram to zestaw badań służących do oceny liczby płytek krwi, czasu kaolinowo-kefalinowego (APTT), czasu protrombinowego (PT) czy poziomu fibrynogenu. Mówiąc najprościej, są to testy oceniające, jak szybko zachodzi proces krzepnięcia krwi i czy występują wszystkie potrzebne do tego elementy.

Zaburzenie jednego z parametrów wskazuje, na którym etapie procesu krzepnięcia pojawił się problem. Badanie należy wykonać przed operacjami i jeżeli pojawiają się częste krwawienia z nosa, wybroczyny na skórze oraz siniaki. W diagnostyce używa się jednego, dwóch lub kilku parametrów, a o tym, które badanie wykonać, decyduje lekarz.

6. Hormony tarczycy

Badanie poziomu TSH (tyreotropina) to badanie przesiewowe, wykorzystywane na początku diagnostyki. Jeżeli poziom TSH jest zbyt wysoki lub zbyt niski, w kolejnych etapach należy zbadać FT3 i FT4 (trójjodotyronina, tyroksyna). Oznaczenie poziomu tych hormonów zaleca się kobietom będącym w ciąży lub planującym, a także osobom narażonym na silny stres, które odczuwają duże zmęczenie, senność bądź mają problemy z zasypianiem.

Zaburzenia funkcjonowania tarczycy wpływają na pracę układu pokarmowego, krwionośnego czy gospodarkę hormonalną organizmu. Zarówno pierwsze, jak i kolejne badanie poziomu TSH najlepiej wykonać w godzinach porannych – tyreotropina wydziela się pulsacyjnie, dlatego wynik może różnić się w zależności od pory dnia. Rezultat warto omówić z lekarzem. Poziom hormonów odbiegający od normy wynika nie tylko z choroby tarczycy, ale np. ze stosowania niektórych leków.

7. Odczyn Biernackiego i białko C-reaktywne

OB polega na pomiarze szybkości opadania czerwonych krwinek, a CRP określa poziom białka ostrej fazy w osoczu. Oba parametry wykorzystuje się w diagnostyce stanów zapalnych różnego pochodzenia. Co prawda nie wskazują na przyczynę, ale mogą potwierdzić obecność stanu zapalnego w organizmie.

OB i CRP są również bardzo dobrym narzędziem do oceny nasilenia choroby i zastosowanego leczenia. Na przykład obniżenie CRP po zastosowaniu antybiotykoterapii w przypadku infekcji bakteryjnej świadczy o wdrożeniu prawidłowego leczenia i zmniejszeniu stanu zapalnego. Co może wpłynąć na podwyższenie CRP oprócz zakażenia bakteryjnego? Infekcje wirusowe, grzybicze, pasożytnicze, choroby autoimmunologiczne, choroby układu krążenia, niektóre nowotwory, a także leki.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Progesteron – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania. Progesteron a ciąża

    Badanie poziomu progesteronu jest jednym z oznaczeń, któremu najczęściej towarzyszy ocena poziomu FSH, LH, testosteronu i prolaktyny, podczas prowadzenia procesu diagnostycznego PCOS, czyli zespół policystycznych jajników lub zaburzeń miesiączkowania. Niski poziom progesteronu jest bardzo niekorzystny dla kobiet, które pragną zajść w ciążę, ponieważ hormon ten umożliwia zagnieżdżenie i utrzymanie się zarodka w błonie śluzowej macicy. Z kolei podwyższony poziom progesteronu może świadczyć o wystąpieniu torbieli, a nawet raku jajników, guzach nadnerczy i niewydolności wątroby. Jak należy się przygotować do badania hormonu progesteronowego, czy na pobranie krwi trzeba być na czczo i  ile kosztuje oznaczenie stężenia progesteronu we krwi? Odpowiedzi na te i i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Erytropoetyna (EPO) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie erytropoetyny (EPO) jest wskazane podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób krwi i nerek. Dzięki analizie poziomu erytropoetyny, możliwe jest kontrolowanie odpowiedzi na wdrożone leczenie anemii, nadkrwistości i niedokrwistości. Wysoki poziom EPO jest charakterystyczny dla sportowców, którzy swoje treningi odbywają w terenach górskich, ale także, co ciekawe, dla osób palących papierosy. Badanie poziomu erytropoetyny często towarzyszy analizie morfologii krwi i  hematokrytowi. Jaka jest norma EPO we krwi, czy do badania erytropoetyny należy zgłosić się na czczo i czy stosowanie EPO przez sportowców jest równoznaczne ze stosowaniem dopingu? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Estrogen – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania krwi

    Badanie poziomu estrogenów jest jednym z głównych parametrów, który jest analizowany, kiedy lekarz specjalista (endokrynolog, ginekolog czy dermatolog) próbuje ustalić przyczynę długotrwałego braku miesiączki, zaburzeń dojrzewania płciowego, funkcji jajników, niekontrolowanych zmian masy ciała, a także niepokojących objawów natury dermatologicznej, takich jak np. trądzik. Poziom estrogenów kobiety w ciąży różni się od zakresów referencyjnych dla nieciężarnych pacjentek. Jak należy się przygotować do pobrania krwi, jakie są objawy nadmiaru i niedoboru estrogenów i czy badanie poziomu tych hormonów jest refundowane? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Estriol – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania. Estriol wolny w ciąży

    Estriol to hormon produkowany głównie podczas ciąży przez łożysko i nadnercza płodu. Norma estriolu w organizmie kobiety ciężarnej może być nawet 1000 razy wyższa niż ta w organizmie pacjentki niebędącej w ciąży, u której stężenie tego hormonu jest znikome. Razem z badaniem estriolu należy wykonać oznaczenie innych parametrów krwi, takich jak wolny estriol, (β-hCG) i AFP. Obniżony poziom estriolu w wyniku badań może świadczyć o wystąpieniu u płodu wad chromosomalnych w postaci zespołu Downa, Edwardsa oraz wad morfologicznych cewy nerwowej prawidłowej. Jak należy przygotować się do pobrania krwi, jak interpretować wynik badania estriolu w pierwszym, drugim i trzecim trymestrze ciąży i ile kosztuje oznaczenie stężenia hormonu we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • anty-TPO – norma, wysokie, niskie. Kiedy należy wykonać oznaczenie aTPO? Cena i skierowanie na badanie

    Badanie poziomu anty-TPO, czyli autoprzeciwciał skierowanych przeciwko peroksydazie tarczycowej, najczęściej zleca się pacjentkom, u których podejrzewa się chorobę autoimmunologiczną tarczycy, jaką jest np. Hashimoto. W celu sprawdzenia tego parametru należy w laboratoryjnym punkcie pobrań oddać krew o dowolnej porze dnia, bez konieczności bycia na czczo. Najczęściej anty-TPO oznacza się wraz z określeniem poziomu innych parametrów hormonalnych należących do tzw. panelu tarczycowego, czyli TSH, FT3 i FT4, anty-TG i TG. Ile kosztuje badanie anty-TPO i jakie są jego normy? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Rezonans magnetyczny (MRI) nadgarstka – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena i skierowanie na prześwietlenie

    Rezonans magnetyczny nadgarstka to bezbolesne i nieinwazyjne badanie obrazowe, które wykonuje się najczęsciej wówczas, kiedy dojdzie do urazu tego obszaru. Dotyczy to zarówno kości, jak i ścięgien nadgarstka. MRI może zostać przeprowadzone z wykorzystaniem kontrastu lub bez środka cieniującego. Do wykonania rezonansu magnetycznego konieczne jest posiadanie skierowania lekarskiego, a samo prześwietlenie może być refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Jak wygląda MR nadgarstka, ile kosztuje i czy do badania przystępuje się na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • FT4 – normy, za wysokie, za niskie. Jak interpretować wyniki badania?

    Badanie poziomu FT4 (tyroksyny) jest oznaczeniem hormonalnym, które pozwala ocenić, czy tarczyca działa prawidłowo. Aby właściwie zinterpretować wyniki FT4, należy dokonać porównania jego wartości z FT3 – trójjodotyroniną i TSH – hormon tyreotropowy. Tyroksyna jest jednym z tzw. hormonów aktywności życiowej, ponieważ dociera do każdej komórki ciała, przez co wpływa na szereg procesów fizjologicznych determinujących stan zdrowia. Czy do badania FT4 trzeba być na czczo i które niepokojące objawy wynikające z zaburzeń pracy tarczycy powinny zostać poddane ocenie, poprzez badanie poziomu tyroksyny? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • FT3 – badanie, za wysokie, poniżej normy. Jakie są wskazania do oznaczenia i jak interpretrować wyniki?

    Badanie poziomu FT3 jest jednym z podstawowych oznaczeń hormonalnych krwi, które należy wykonać przy podejrzeniu choroby tarczycy. Nie ma znaczenia, czy objawy wskazują na nadczynność gruczołu czy też na jego niedoczynność, ponieważ w obu przypadkach wskazane jest wykonanie analizy tego stężenia. Badanie najczęściej towarzyszy ocenie innych hormonów oraz obliczeniu stosunku FT3 do FT4 (tzw. konwersji trójjodotryoniny do tyroksyny) i porównaniu tychże do poziomu TSH. Jak należy się przygotować do badania, czy do pobrania krwi trzeba być na czczo oraz na co wskazuje podwyższony i obniżony poziom FT3? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij