Co powoduje cukrzycę, skąd się ona bierze i jak jej zapobiegać?

Cukrzyca w dzisiejszych czasach coraz częściej występuje wśród pacjentów, co wiąże się z powszechnie panującą nadwagą, a nawet otyłością. Co ją powoduje? Przyczyny są różne – wszystko uzależnione jest od typu cukrzycy, na jaki choruje pacjent.

Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, w której występuje podwyższony poziomem glukozy we krwi – nazywamy go hiperglikemią. Wynika to z zaburzeń produkcji lub działania insuliny. Najczęściej mówi się o dwóch rodzajach choroby: cukrzycy typu pierwszego i cukrzycy typu drugiego.

Przyczyny i objawy cukrzycy typu I

Cukrzyca typu pierwszego jest zdecydowanie częstsza u dzieci. Początek zachorowania na nią przypada zwykle na okres między 10. a 14. rokiem życia, choć oczywiście możliwe jest zachorowanie wcześniej bądź później. Ten typ cukrzycy jest spowodowany prawie całkowitym zniszczeniem komórek beta wysp trzustkowych, które w związku z tym nie będą zdolne do produkcji insuliny. W niszczeniu wysp trzustkowych znaczącą rolę odgrywają autoprzeciwciała, czyli takie przeciwciała, które produkowane są przez organizm pacjenta i niszczą własne komórki organizmu – mówimy tu o zjawisku autoagresji). Na skutek niszczenia wysp trzustkowych w organizmie pacjenta dochodzi do całkowitego braku insuliny, co z kolei powoduje wzrost glikemii i rozwój cukrzycy.  Nadal do końca nie znamy przyczyny powstawania autoprzeciwciał niszczących wyspy trzustkowe. Wiadomo natomiast, że niektórzy pacjenci mają predyspozycje do rozwoju mechanizmu autoagresji wskutek uwarunkowań genetycznych.

Objawów cukrzycy typu pierwszego właściwie nie da się przeoczyć. Pacjent zaczyna cierpieć na polidypsję, czyli wzmożone pragnienie, więc zaczyna przyjmować bardzo duże ilości płynów (do kilku litrów dziennie). Często pojawia się też polifagia – bardzo duży apetyt. Może mu towarzyszyć niezwykle szybki spadek masy ciała – do kilkunastu kilogramów w ciągu kilku tygodni.

Pacjenci zdecydowanie częściej oddają mocz w godzinach nocnych, co nazywamy nykturią. Dodajmy do tego ogólne osłabienie, apatię, senność, chroniczne zmęczenie, a otrzymamy pełen wachlarz dolegliwości związanych z występowaniem cukrzycy typu I.

Należy pamiętać, że cukrzyca o podłożu autoimmunologicznym może rozwinąć się również u dorosłych – w takim wypadku jej objawy uwidaczniają się zwykle po 35. roku życia. Mówimy wtedy o typie LADA: późno ujawniającej się cukrzycy o podłożu autoimmunologicznym u osób dorosłych.

Otyłość główną przyczyną cukrzycy typu II

Kolejnym często występującym typem choroby jest cukrzyca typu drugiego. Wyróżnia się dwie podstawowe przyczyny jej powstawania.

Pierwszą przyczyną jest uwarunkowane genetycznie upośledzenie wydzielania insuliny. Pacjent nie ma zatem żadnego wpływu na ten czynnik doprowadzający do rozwoju choroby.

Druga popularna przyczyna rozwoju cukrzycy typu drugiego to insulinooporność – a więc oporność na działanie insuliny. Wpływ na nią mogą mieć zarówno uwarunkowania genetyczne, jak i czynnik środowiskowy w postaci otyłości. Przyjmuje się, że otyłość jest czynnikiem jak najbardziej modyfikowalnym i tylko od pacjenta zależy, czy doprowadzi rozwoju otyłości, a w konsekwencji do cukrzycy, czy też nie.

Kiedyś otyłość – jako główny czynnik predysponujący do rozwoju cukrzycy – dotyczyła głównie osób starszych. Dziś, wskutek złych nawyków żywieniowych oraz małej aktywności fizycznej, zaczyna dotykać również dzieci i młodzież. Dlatego właśnie u młodych ludzi z otyłością lub znaczną nadwaga coraz częściej rozpoznaje się cukrzycę typu drugiego.

Jak zapobiegać cukrzycy typu drugiego? Znając jej najczęstszą przyczynę, jaką jest otyłość, powinniśmy przede wszystkim nie dopuścić do rozwoju nadwagi. Dlatego niezwykle istotna jest właściwa dieta – pozbawiona jedzenia typu fast food, a bogata w warzywa i owoce. Należy także dbać o regularną aktywność fizyczną. 

MODY – cukrzyca monogenowa

Na podstawie szeregu badań, wśród pacjentów cierpiących z powodu cukrzycy typu II, wyodrębniono cukrzycę typu MODY – czyli cukrzycę monogenową. Lekarz zaczyna podejrzewać u pacjenta ten typ cukrzycy, kiedy cukrzyca występuje w kolejnych pokoleniach niezależnie od płci, ze względu na autosomalny dominujący tryb dziedziczenia. Dodatkowo za występowanie tego typu choroby przemawia fakt, że cukrzyca rozpoczęła się łagodnie, a jej początek przypadł na czas pomiędzy 10. a 30. rokiem życia i nie towarzyszyła jej kwasica ketonowa. Kolejnym czynnikiem sugerującym cukrzycę typu MODY jest jej rozwój niezależny od typowych czynników charakterystycznych dla cukrzycy typu drugiego, czyli przede wszystkim otyłości.

Jak przebiega leczenie cukrzycy?

Leczenie choroby uzależnione jest przede wszystkim od jej rodzaju. Podstawową rolę w leczeniu cukrzycy typu pierwszego odgrywa właściwie dobrana insulinoterapia, którą można prowadzić zarówno za pomocą wkłuć penów z insuliną, jak i przy użyciu specjalnej pompy insulinowej.

Leczenie cukrzycy typu drugiego obejmuje natomiast metody zarówno farmakologiczne, jak i niefarmakologiczne. Do tych drugich zalicza się modyfikację trybu życia – przede wszystkim codzienną aktywność fizyczną oraz odpowiednią dietę. Jeśli chodzi natomiast o środki farmakologiczne, to na początku stosuje się doustne leki przeciwcukrzycowe – zaliczamy do nich leki z różnych grup, dobierane w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta – a na późniejszym etapie choroby zachodzi czasami konieczność dołączenia insulinoterapii.


Podziel się: