Strefa okazji
Nowości
Krótkie daty
Klirens kreatyniny (GFR) – badanie, normy, wskazania
GFR to parametr służący do oceny wydolności pracy nerek. Bez aktualnego wyniku badania wskaźnika czynności nerek nie możemy np. wykonać obrazowych badań diagnostycznych, w których niezbędne jest zastosowanie kontrastu (np. RTG) dla lepszego uwidocznienia oznaczanych struktur. Ponadto klirens kreatyniny jest niezbędnym miernikiem wydolności nerek w trakcie ich terapii. Dzięki niemu możliwa jest ocena skuteczności leczenia nefrologicznego i ewentualnej konieczności zastosowania poważniejszych kroków terapeutycznych, jak chociażby wdrożenie leczenia nerkozastępczego. Kto może skierować nas na badanie GFR, ile kosztuje i jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.
- Co to jest kreatynina?
- Czym jest klirens kreatyniny?
- Na czym polega badanie klirensu kreatyniny?
- Klirens kreatyniny – norma dla kobiet i mężczyzn
GFR, czyli wskaźnik określający zdolność nerek do filtracji kłębuszkowej, jest podstawowym badaniem umożliwiającym ocenę ich czynności. Ma on szczególne znaczenie dla pacjentów z przewlekłą niewydolnością tego podwójnego narządu, ponieważ umożliwia określenie stopnia zaawansowania choroby nerek i podjęcie wyboru o najbardziej skutecznym sposobie leczenia. U osób zdrowych pozwala natomiast ustalić, czy można im podać kontrast wykorzystywany podczas rezonansu magnetycznego, tomografii komputerowej i innych badań obrazowych, które tego wymagają.
Co to jest kreatynina?
Kreatynina jest związkiem organicznym powstającym podczas degradacji kreatyny, która zachodzi głównie w mięśniach szkieletowych. Kreatyna jest białkiem podtrzymującym odpowiedni poziom energii (ATP) niezbędnej do prawidłowej pracy oraz regeneracji mięśni i z tego powodu podlega nieustannym przemianom biochemicznym.
Każdego dnia około 1–2% kreatyny ulega rozpadowi, a jednym z produktów końcowych tego procesu jest właśnie kreatynina. Jej stężenie w organizmie zależy przede wszystkim od wieku, płci i masy mięśniowej, a także od rodzaju spożywanych pokarmów – rośnie u osób częściej jedzących czerwone mięso.
Ponieważ kreatynina nie wiąże się z białkami krwi i jest wydalana w postaci niezmienionej wraz z moczem, jej poziom w osoczu osób zdrowych nie ulega większym wahaniom. Stężenie kreatyniny rośnie wtedy, gdy nie jest ona prawidłowo usuwana wraz z moczem – odzwierciedla tym samym stan funkcjonalny nerek i umożliwia wczesne wykrycie zaburzeń w ich pracy.
Powiązane produkty
-
kapsułki, infekcja
29,69 złDo koszyka -
kapsułki
21,99 złDo koszyka -
kapsułki
50,99 złDo koszyka -
kapsułki
49,69 złDo koszyka -
sok NFC, certyfikowany ekologicznie
34,99 złDo koszyka -
kapsułki, kamica dróg moczowych
29,49 złDo koszyka -
tabletka, zapalenie pęcherza moczowego
40,99 złDo koszyka -
tabletka
17,99 złDo koszyka
Czym jest klirens kreatyniny?
Kreatynina obecna w osoczu ulega w całości swobodnemu przesączaniu w kłębuszkach nerkowych, dzięki czemu jej poziom w moczu i we krwi może być wykorzystywany jako wskaźnik filtracji kłębuszkowej, który jest jednym z najważniejszych parametrów określających stan funkcjonalny nerek. Pogorszenie ich czynności skutkuje obniżeniem ilości kreatyniny obecnej w moczu oraz podwyższeniem jej stężenia we krwi.
Obliczenie GFR powinno być dokonywane jednocześnie z każdym oznaczeniem poziomu kreatyniny we krwi. Jeżeli jednak lekarz nie zleci takiej analizy, można wyliczyć klirens samodzielnie, korzystając z dostępnych w sieci kalkulatorów zaprojektowanych do tego celu.
Kiedy należy wykonać badanie GFR?
Badanie GFR jest zalecane wszystkim pacjentom podejrzewanym o zaburzenia pracy nerek, szczególnie jeśli obserwują u siebie objawy takie jak:
- powstawanie obrzęków (zwłaszcza wokół kostek i podudzi),
- zmniejszenie lub zwiększenie ilości wydalanego moczu,
- ból i pieczenie w trakcie mikcji,
- zmiana zabarwienia powłok skórnych,
- świąd skóry,
- drżenia mięśni,
- utrata apetytu,
- nudności i wymioty,
- uczucie przewlekłego zmęczenia,
- ból w okolicy lędźwi.
W praktyce klinicznej klirens kreatyniny wykorzystywany jest także do oceny stopnia uszkodzenia nerek i szacowania konieczności leczenia nerkozastępczego oraz do monitorowania terapii lekami o potencjalnym działaniu nefrotoksycznym (preparatami leczniczymi, których efektem ubocznym może być uszkodzenie kłębuszków nerkowych). Klirens kreatyniny jest także wykonywany przed przeprowadzeniem badań diagnostycznych wymagających użycia kontrastu, aby ocenić, czy zostanie on później prawidłowo usunięty z organizmu przez nerki.
|
|
|
Na czym polega badanie klirensu kreatyniny?
Badanie klirensu może być oparte na porównaniu stężenia kreatyniny w osoczu lub surowicy z jej stężeniem w dobowej zbiórce lub pojedynczej próbce moczu. W praktyce jednak polega najczęściej na oznaczeniu zawartości kreatyniny we krwi i wyliczeniu klirensu na podstawie kilku wzorów uwzględniających m.in. wiek i płeć, a niekiedy także rasę, wagę i wzrost pacjenta.
Jeśli test wykonywany jest na zlecenie lekarza, pacjent nie ponosi dodatkowych kosztów. Możliwe jest także przeprowadzenie badania bez skierowania, a jego koszt oscyluje wtedy w zakresie 20–35 zł.
Jeżeli do testu pobierana jest próbka krwi, do badania należy zgłosić się na czczo, tj. zachować co najmniej 8-godzinną przerwę w przyjmowaniu posiłków, a na 2–3 dni wcześniej zrezygnować ze spożywania dużych ilości pokarmów mięsnych oraz z wysiłku fizycznego, ponieważ czynności te powodują zwiększenie ilości kreatyniny w osoczu.
W przypadku, gdy wymagana jest także dobowa zbiórka moczu, należy zaopatrzyć się w czysty pojemnik o objętości ok. 2,5–3 litrów, najlepiej z podziałką ilościową (pojemniki takie można zakupić m.in. w aptece) i zbierać do niego cały wydalany w ciągu 24 godzin mocz. W trakcie zbiórki należy przechowywać naczynie w ciemnym i chłodnym miejscu, a po jej zakończeniu wymieszać uzyskany mocz, zmierzyć jego całkowitą objętość i pobrać mniejszą próbkę (ok. 50–100 ml) do standardowego, jednorazowego pojemnika, który następnie dostarcza się do punktu pobrań w laboratorium. Ta metoda stosowana jest najczęściej u pacjentów w podeszłym wieku lub przy umiarkowanym zaburzeniu pracy nerek.
Klirens kreatyniny – norma dla kobiet i mężczyzn
Wartość klirensu, w zależności od wzoru użytego do jego obliczenia, może być wyrażana w kilku różnych jednostkach. Najczęściej jednak są to ml/min/m2 lub ml/min/1,73 m2 (przyjmuje się, że 1,73 m2 to standardowa powierzchnia ciała dorosłego człowieka). Wzory służące do obliczenia klirensu są przeznaczone głównie dla osób dorosłych, stąd interpretacja wyniku w przypadku dzieci jest możliwa jedynie przez lekarza zlecającego badanie. Prawidłowa wartość parametru powinna wynosić powyżej 90 ml/min/1,73 m2 – przy wyliczaniu wyniku uwzględnia się odpowiedni przelicznik dla kobiet i dla mężczyzn, dlatego norma jest identyczna dla obu płci. Za wartość wzorcową (idealną) przyjmuje się poziom powyżej 120 ml/min/1,73 m2, który jest wskaźnikiem wydajnej pracy nerek. U kobiet w ciąży, szczególnie podczas pierwszego i drugiego trymestru, klirens może niekiedy ulec podwyższeniu nawet o 20% do 50% ze względu na zwiększającą się objętość osocza.
Wynik badania GFR – za niski
Obniżony GFR poniżej zakresu normatywnego, a zwłaszcza poniżej 60 ml/min/1,73 m2, wskazuje na uszkodzenie lub nieprawidłowe działanie kłębuszków nerkowych. U chorych na przewlekłą niewydolność nerek wartość klirensu pozwala określić, w jakim stopniu rozwinęła się choroba i jakie działania terapeutyczne należy wdrożyć.
Przy nieznacznym obniżeniu GFR warto zadbać o prawidłowe nawodnienie organizmu oraz zastąpienie białka zwierzęcego białkiem roślinnym. Zaleca się zmniejszenie ilości spożywanego mięsa, jajek i produktów mlecznych na rzecz produktów bogatych w błonnik i białko roślinne, takich jak fasola, ciecierzyca, groch czy tofu. Chociaż nie istnieje ustalona górna granica normy dla GFR, a podwyższony poziom klirensu nie ma uznanej wartości diagnostycznej, tak przy GFR znacznie powyżej 120 ml/min/1,73 m2 warto omówić wynik badania z lekarzem.
Wynik badania GFR – podwyższony
Do podwyższenia GFR może bowiem dochodzić np. w cukrzycy, zwłaszcza w nierozpoznanej i nieleczonej insuliną cukrzycy młodzieńczej. Ponadto narastająca hiperfiltracja oraz wzrost klirensu nie są dla nerek korzystnym zjawiskiem i mogą prowadzić do nadciśnienia tętniczego i rozwoju niewydolności.
