Kinaza kreatynowa (CK, CPK) – normy, za wysoka, za niska. Wskazania do badania
Barbara Sitek

Kinaza kreatynowa (CK, CPK) – normy, za wysoka, za niska. Wskazania do badania

Kinaza kreatynowa jest białkiem, którego podwyższony poziom w surowicy świadczy o tym, że doszło do uszkodzenia komórek o wysokim zapotrzebowaniu na energię. W komórkach prawidłowo prowadzących procesy metaboliczne kinaza "nie wydostaje się" poza ich obszar. Uszkodzone komórki mięśniowe umożliwiają przedostanie się określonych form tego enzymu do krwi. Szczególną uwagę na poziom CK w surowicy krwi powinny zwrócić osoby, które wyczynowo uprawiają sport lub procent ich tkanki mięśniowej jest bardzo wysoki. Jak się przygotować do badania poziomu kinazy kreatynowej, ile kosztuje badanie i kiedy jego przekroczony poziom staje się normą? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Kinaza kreatynowa (CK, CPK) jest enzymem niezbędnym do produkcji energii w komórkach. Najwyższe stężenie CK potwierdzono w tkankach i komórkach o bardzo wysokim zapotrzebowaniu energetycznym, głównie w mięśniach szkieletowych, mózgu i w siatkówce oka. Podwyższony poziom CPK w osoczu jest ważnym wskaźnikiem świadczącym o uszkodzeniu lub zapaleniu tych tkanek, co z pewnością wymaga dalszej diagnostyki i ustalenia przyczyny, która do tego stanu doprowadziła.

Co to jest kinaza kreatynowa?

Kinaza kreatynowa (CK), nazywana również kinazą fosfokreatynową (CPK), to enzym, którego główną rolą jest udział w dostarczaniu energii do tkanek charakteryzujących się wysokim zapotrzebowaniem energetycznym, takich jak mięśnie szkieletowe, mięsień sercowy i mózg, a także siatkówka oka. W mniejszym stężeniu znajduje się ona także w narządach, takich jak żołądek, okrężnica, jelito cienkie, pęcherzyk żółciowy i nerki. W organizmie człowieka CPK występuje w trzech formach różniących się budową i lokalizacją:

  • izoforma CK-BB znajduje się w tkance mózgowej,
  • izoforma CK-MM wewnątrz komórek mięśni poprzecznie prążkowych,
  • izoforma CK-MB w komórkach mięśnia sercowego.
Na całkowitą aktywność CPK w surowicy składa się suma aktywności jej wszystkich trzech izoenzymów, przy czym forma mięśniowa (CK-MM) stanowi ok. 95% całej puli.

W warunkach prawidłowych stężenie kinazy kreatynowej w osoczu jest niewielkie, rośnie ono wówczas, gdy dochodzi do uszkodzenia komórek mięśniowych, np. w wyniku urazu, wzmożonego wysiłku fizycznego czy zawału serca. Z tego względu CK jest wykorzystywana jako ważny wskaźnik w diagnostyce chorób mięśni, a oznaczenie ilości frakcji sercowej (CK-MB) także w diagnostyce zawału serca.

Kiedy należy wykonać badanie poziomu kinazy kreatynowej?

Wykonanie badania poziomu kinazy kreatynowej zalecane jest zawsze w przypadku podejrzenia choroby związanej z uszkodzeniem tkanki mięśniowej, a często także w trakcie jej leczenia lub odczuwania długotrwałego zmęczenia (bólu) mięśni po wysiłku fizycznym (problem regeneracji mięśni wśród sportowców). Za pomocą seryjnych oznaczeń CPK można monitorować przebieg choroby oraz skuteczność stosowanej terapii. Oznaczenie poziomu CPK wykonywane bywa również przy podejrzeniu zawału mięśnia sercowego (szczególnie wtedy, gdy nie ma możliwości oznaczenia poziomu troponiny sercowej, u osób przyjmujących statyny, fibraty lub neuroleptyki, ponieważ leki te mogą wpływać na podwyższenie stężenia CPK w surowicy), a także przy podejrzeniu zatrucia tlenkiem węgla (czadem), alkoholem lub obecną w trutkach na szczury strychniną. Monitorowanie poziomu CK może być również pomocne w planowaniu intensywności treningów oraz we wczesnym wykrywaniu mikrourazów tkanki mięśniowej u sportowców.

Kinaza kreatynowa – normy

Normy poziomu kinazy kreatynowej w surowicy krwi mogą się znacznie różnić pomiędzy laboratoriami, w których wykonywane jest badanie. Chociaż większość z nich zawiera się w granicach 24 – 195 IU/l dla mężczyzn i 24 – 170 IU/l dla kobiet, każdy wynik powinien być porównywany z zakresami referencyjnymi wyznaczanymi przez laboratorium diagnostyczne.

Osoby z dużą masą mięśniową lub regularnie odbywające treningi biegowe i siłowe zazwyczaj poziomem kinazy kreatynowej bardzo przekraczają powyżej wymienione wartości i jest to normalne zjawisko, które powinno skłonić badanego do czasowego zmniejszenia intensywności treningów tak, aby dać czas mięśniom na ich odpowiednią regenerację.

CPK – za wysokie

Do najczęstszych przyczyn zwiększonej aktywności CPK zalicza się choroby nerwowo-mięśniowe, a w szczególności dystrofie (genetyczne choroby mięśni), miopatie zapalne i metaboliczne. W takich przypadkach, szczególnie w dystrofii mięśniowej Duchenne’a, aktywność kinazy fosfokreatynowej może być zwiększona nawet do 50 – 100 razy powyżej zakresu referencyjnego (szczególnie na początku choroby). W przypadku bólu w klatce piersiowej oznaczenie stężenia CPK pozwala zróżnicować zawał serca od zatoru płucnego i bywa wykorzystywane jako badanie pomocnicze wraz z badaniem poziomu troponiny i pozostałych enzymów sercowych. Podwyższone wartości CPK mogą być również skutkiem zatrucia tlenkiem węgla lub strychniną, niedoczynności tarczycy, choroby Addisona, akromegalii, hiperaldosteronizmu, choroby ośrodkowego układu nerwowego, jak np. udaru lub padaczki, ponadto chorób autoimmunologicznych, w których występuje zajęcie mięśni, takich jak toczeń lub reumatoidalne zapalenie stawów czy nowotworów mięśni. Są one także najczulszym wskaźnikiem uszkodzenia mięśni wywołanego przez statyny, fibraty, atypowe neuroleptyki (klozapinę, olanzapinę) i inne leki, mogące wpływać na gospodarkę energetyczną tkanki mięśniowej. Aktywność kinazy kreatynowej wzrasta także po wysiłku fizycznym, a nasilenie tego wzrostu zależy od intensywności treningu, ilości tkanki mięśniowej i stopnia wytrenowania.

U osób aktywnych sportowo stężenie CPK może nawet 30-krotnie przekraczać górną granicy normy, w ciągu 24 – 48 godzin po odbytym treningu. W przypadku uzyskania podwyższonego wyniku warto więc powtórzyć oznaczenie po 7 dniach odpoczynku, aby przekonać się, czy taka była rzeczywista przyczyna wzrostu aktywności CPK.

CPK – za niskie

Obniżenie aktywności kinazy kreatynowej w surowicy nie ma dużego znaczenia diagnostycznego. Może ono wynikać z choroby alkoholowej wątroby, reumatoidalnego zapalenia stawów lub końcowej fazy dystrofii mięśniowej, gdy duża część tkanki mięśniowej uległa już uszkodzeniu.

Badanie CPK – przebieg, cena i refundacja

Do badania konieczne jest pobranie próbki krwi żylnej. Warto przystąpić do niego na czczo, zachowując około 8-godzinną przerwę w spożywaniu posiłków, a 2 – 3 dni wcześniej ograniczyć wzmożony wysiłek fizyczny, które może zaburzyć wynik badania CK.
Jeżeli analiza aktywności CPK jest zlecane przez lekarza, wówczas jego koszt jest refundowany w ramach NFZ. Jeżeli natomiast pacjent zdecyduje się wykonać je prywatnie, koszt oznaczenia nie powinien przekroczyć 15 – 20 zł.

Jak obniżyć podwyższony poziom kinazy keratynowej?

Aby obniżyć poziom kinazy kreatynowej, w pierwszej kolejności należy zająć się leczeniem choroby podstawowej, która do niego doprowadziła. Osoby, u których wzrost CPK nastąpił na skutek innych czynników, powinny przede wszystkim zadbać o utrzymanie prawidłowej masy ciała (CPK często wzrasta u osób z nadwagą), ograniczenie intensywności treningów oraz zadbanie o prawidłową regenerację potreningową – dostarczenie organizmowi odpowiedniej ilości węglowodanów, elektrolitów i białek,  szczególnie tych bogatych w aminokwasy rozgałęzione (BCAA), wykonanie masażu sportowego oraz wprowadzenie do harmonogramu dnia minimum 7 – 8 godzin snu.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Tomografia komputerowa (TK) barku – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja i cena

    Tomografia komputerowa barku jest badaniem obrazowym, które służy ocenie zmian pourazowych oraz zwyrodnieniowych w obrębie stawu barkowego. TK jest prześwietleniem, dzięki któremu możliwe jest uzyskanie obrazów wielowymiarowych – 2D oraz 3D. Wykonuje się je z wykorzystaniem kontrastu lub bez zastosowania środka cieniującego. Zgłaszając się na tomografię, należy posiadać ze sobą skierowanie lekarskie, przez wzgląd na wykorzystywanie podczas badania szkodliwego promieniowania jonizującego. Ile kosztuje prześwietlenie barku i czy kobiety w ciąży mogą udać się na tomografię stawu barkowego? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • LH (lutropina) – badanie, normy, za niska, za wysoka. Wskazania i interpretacja wyników hormonu luteinizującego

    Badanie poziomu LH jest wskazane w przypadku prowadzenia procesu diagnostycznego wielu zaburzeń dotyczących pracy narządów odpowiadających za płodność pacjenta. Kobiety, które wykonują oznaczenie hormonu luteinizującego, dokonując interpretacji wyników laboratoryjnych, powinny zwrócić uwagę na dzień cyklu miesiączkowego, na który przypada dzień pobrania krwi, ponieważ determinuje on wartość lutropiny. Za niski lub za wysoki poziom LH towarzyszy najczęściej schorzeniom, takim jak PCOS, zaburzenia miesiączkowania i pracy przysadki mózgowej. Jak należy przygotować się do oznaczenia stężenia lutropiny, czy przed badaniem hormonu luteinizującego trzeba być na czczo i ile kosztuje badanie LH? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Insulinomimetyki – chrom (Cr) – właściwości, wskazania i przeciwwskazania do suplementacji. Czy chrom jest skuteczny podczas odchudzania?

    Chrom jest mikroelementem, który w roli składnika suplementów diety traktowany jest jako środek wspomagający odchudzanie. Bierze udział w metabolizowaniu glukozy, białek i tłuszczy. Występuję zarówno w postaci zdrowotnej – trójwartościowej (CR III), jak i toksycznej – sześciowartościowej (Cr VI). Charakterystyczne dla chromu są także jego właściwości związane z podwyższaniem poziomu „dobrego" cholesterolu HDL przy jednoczesnym obniżaniu poziomu tego miażdżycowego, czyli „złego" cholesterolu LDL. Z którą witaminą najlepiej suplementować chrom, co należy do naturalnych źródeł tego pierwiastka śladowego oraz który chrom wybrać – organiczny, czy nieorganiczny? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Spirometria – na czym polega i kiedy wykonuje się badanie spirometryczne? Spirometria podczas pandemii SARS-CoV-2

    Spirometria jest standardowym testem sprawności płuc. Dowiedz się, kiedy jest zalecana i jak przebiega badanie spirometryczne. Czy w obliczu panującej pandemii i przy ograniczonym dostępie do świadczeń medycznych procedurę można przeprowadzić w domu?

  • Rezonans magnetyczny (MRI) stawu skokowego – badanie, wskazania, cena i skierowanie na prześwietlenie

    Rezonans magnetyczny stawu skokowego jest metodą diagnostyczną, która pozwala na ocenę najgłębiej położonych elementów tego obszaru. Większość badań z wykorzystaniem tomografii rezonansu magnetycznego wykonywana jest z podaniem kontrastu. Dzięki MRI możliwe jest zobrazowanie zarówno uszkodzeń chrząstki stawowej, więzadeł, jak i zmian zwyrodnieniowych i nowotworowych. Czy do wykonania rezonansu magnetycznego stawu skokowego niezbędne jest posiadanie skierowania lekarskiego, ile kosztuje MR kostki, jakie badania krwi należy wykonać przed prześwietleniem stawu skokowego z wykorzystaniem kontrastu? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Progesteron – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania. Progesteron a ciąża

    Badanie poziomu progesteronu jest jednym z oznaczeń, któremu najczęściej towarzyszy ocena poziomu FSH, LH, testosteronu i prolaktyny, podczas prowadzenia procesu diagnostycznego PCOS, czyli zespół policystycznych jajników lub zaburzeń miesiączkowania. Niski poziom progesteronu jest bardzo niekorzystny dla kobiet, które pragną zajść w ciążę, ponieważ hormon ten umożliwia zagnieżdżenie i utrzymanie się zarodka w błonie śluzowej macicy. Z kolei podwyższony poziom progesteronu może świadczyć o wystąpieniu torbieli, a nawet raku jajników, guzach nadnerczy i niewydolności wątroby. Jak należy się przygotować do badania hormonu progesteronowego, czy na pobranie krwi trzeba być na czczo i  ile kosztuje oznaczenie stężenia progesteronu we krwi? Odpowiedzi na te i i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Erytropoetyna – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie erytropoetyny (EPO) jest wskazane podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób krwi i nerek. Dzięki analizie poziomu erytropoetyny, możliwe jest kontrolowanie odpowiedzi na wdrożone leczenie anemii, nadkrwistości i niedokrwistości. Wysoki poziom EPO jest charakterystyczny dla sportowców, którzy swoje treningi odbywają w terenach górskich, ale także, co ciekawe, dla osób palących papierosy. Badanie poziomu erytropoetyny często towarzyszy analizie morfologii krwi i  hematokrytowi. Jaka jest norma EPO we krwi, czy do badania erytropoetyny należy zgłosić się na czczo i czy stosowanie EPO przez sportowców jest równoznaczne ze stosowaniem dopingu? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij