Próby wątrobowe (ALAT i ASPAT) — co oznaczają podwyższone wyniki?

Próby wątrobowe to enzymy, po oznaczeniu których można stwierdzić, w jakim stanie jest wątroba i czy pracuje w prawidłowy sposób. Zalicza się do nich aminotransferazy ASPAT i ALAT oraz gamma-glutamylotranspeptydazę (GGTP). ALAT i ASPAT to najczęściej oznaczane próby wątrobowe. Ich pełne nazwy to aminotransferaza alaninowa, czyli ALAT oraz aminotransferaza asparaginowa — ASPAT.

Wątroba to wielofunkcyjny gruczoł, który zbudowany jest z 4 płatów. Wyróżnia się w jej budowie płat prawy, lewy, czworoboczny oraz ogoniasty. Składa się też z 2 powierzchni: przeponowej oraz trzewnej. U ludzi znajduje się pod przeponą. Jej większa część jest zlokalizowana w prawym podżebrzu i nie powinna spod niego wystawać (wyjątkiem są małe dzieci, u których może wystawać spod łuku żebrowego na 1-2 cm). Ponadto zajmuje także część nadbrzusza oraz lewego podżebrza. Od góry i od przodu jest ograniczona przeponą, zaś od dołu i z tyłu graniczy z jelitami, a także żołądkiem.

W budowie mikroskopowej wątroby widać miąższ, który zbudowany jest z komórek — hepatocytów. Krew do wątroby jest doprowadzana na 2 sposoby. Za pośrednictwem tętnicy wątrobowej właściwej do wątroby doprowadzana jest krew utlenowana, czyli bogata w tlen, mająca funkcje odżywcze. Za pośrednictwem żyły wrotnej przepływa przez wątrobę krew odtlenowana ze śledziony, żołądka oraz jelit, bogata w różne składniki, sole mineralne, które wątroba przechwytuje i przetwarza. 

Jakie funkcje pełni wątroba?

Wątroba jest odpowiedzialna za wytwarzanie, czyli syntezę niektórych czynników krzepnięcia. Ponadto wytwarza i wydziela żółć, która emulguje tłuszcze oraz powtórnie wykorzystuje zużyte sole żółciowe. Produkuje oraz magazynuje niektóre białka, przede wszystkim albumin, protrombiny i fibrynogen. Syntetyzuje cholesterol i trójglicerydy, heparynę, niektóre enzymy, czynnik wzrostu IGF-1 oraz angiotensynogen. Odgrywa też dużą rolę w procesach metabolicznych. Przekształca puryny w kwas moczowy, węglowodany w glukozę, a nadmiar glukozy przeobraża w glikogen lub tłuszcze. Bierze też udział w metabolizmie aminokwasów oraz rozkłada zużyte krwinki czerwone (erytrocyty). Odpowiedzialna jest również za magazynowanie witamin A, D, K oraz żelaza.

Ponadto wątroba pełni funkcję detoksykacyjną, neutralizując toksyny, np. alkohol, inne używki oraz niektóre leki. Przekształca też toksyczny amoniak w mocznik i bierze udział w procesie termoregulacji. Jest bardzo ważnym narządem spełniającym szereg różnych zadań w organizmie. Dlatego w sytuacji, kiedy ten narząd zaczyna nieprawidłowo pracować, powoli także zaczyna szwankować cały organizm.

Aby ocenić czy wątroba nie jest uszkodzona, należy wykonać badanie laboratoryjne polegające na oznaczeniu w krwi aktywności enzymów wątrobowych ALAT i ASPAT (tzw. próby wątrobowe) oraz poziomu bilirubiny, która jest żółciowym barwnikiem.

Próby wątrobowe — jak wygląda badanie? 

Oznaczanie poziomu prób wątrobowych to proste badanie, które można wykonać w każdym laboratorium. Może ono pomóc w diagnostyce zarówno chorób wątroby, jak i między innymi chorób mięśni czy serca. Do jego wykonania nie należy się specjalnie przygotowywać. Zadaniem pielęgniarki jest pobranie właściwej ilości krwi do probówki. Wyniki poziomów ALAT i ASPAT zazwyczaj są dostępne już po kilku godzinach. 

Kiedy dochodzi do podwyższenia poziomu prób wątrobowych ALAT i ASPAT?

Do podwyższenia poziomu ALAT i ASPAT dochodzi w razie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B i C, lecz może także on się zwiększyć w przypadku ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu A i E. Wzrost prób wątrobowych jest również charakterystyczny dla autoimmunologicznego zapalenia wątroby. Wysokie poziomy ALAT oraz ASPAT można też zaobserwować, jeśli dojdzie do stłuszczenia wątroby, jej alkoholowej choroby, uszkodzenia przez leki i toksyny oraz w przebiegu ostrego niedokrwienia.

W sytuacji, kiedy nastąpi podwyższenie poziomu prób wątrobowych ALAT i ASPAT bardzo często lekarze wyliczają tzw. wskaźnik de Ritisa. Określa on stosunek poziomu aminotransferazy asparaginianowej ASPAT do poziomu aminotransferazy alaninowej ALAT. Gdy wskaźnik de Ritisa jest niższy od jedności (ASPAT), można podejrzewać uszkodzenie wątroby zarówno polekowe, jak i toksyczne oraz hemochromatozę. W sytuacji odwrotnej, czyli w przypadku, kiedy wskaźnik de Ritisa jest większy od jedności (ASPAT>ALAT), wątroba prawdopodobnie uległa defektowi w przebiegu marskości (niezależnie od jej przyczyny) oraz w wyniku nadużywania alkoholu. Czasami taka sytuacja ma też miejsce na skutek uszkodzenia polekowego. Wskaźnik de Ritisa może być też większy od jedności, gdy wzrost poziomu prób wątrobowych nie jest związany z usterkami wątroby — dzieje się tak w przypadku hemolizy, chorób mięśni i tarczycy. 

Próby wątrobowe ALAT i ASPAT nie są swoiste — enzymy te nie znajdują się tylko w komórkach wątroby, ale również w innych narządach, takich jak mięśnie, serce, kości czy mózg. Dlatego nie zawsze wzrost ich poziomu oznacza, że doszło do uszkodzenia wątroby.

Innym enzymem, który z kolei jest bardzo charakterystyczny dla komórek wątrobowych i stanowi jedno z najczulszych testów w diagnostyce chorób wątroby to gamma-glutamylotranspeptydaza, czyli GGTP. Jego poziom wzrasta w przypadku nadużywania alkoholu, uszkodzenia komórek wątrobowych (np. w wyniku zażywania leków, głównie przeciwpadaczkowych) oraz w nowotworach wątroby. Ponadto poziom gamma-glutamylotranspeptydazy zwiększa się w przypadku żółtaczki zastoinowej oraz cholestazy wewnątrzwątrobowej i zewnątrzwątrobowej. 


Podziel się: