Próby wątrobowe (ALAT i ASPAT) — co oznaczają podwyższone wyniki?
Anna Posmykiewicz

Próby wątrobowe (ALAT i ASPAT) — co oznaczają podwyższone wyniki?

Próby wątrobowe to enzymy, po oznaczeniu których można stwierdzić, w jakim stanie jest wątroba i czy pracuje w prawidłowy sposób. Zalicza się do nich aminotransferazy ASPAT i ALAT oraz gamma-glutamylotranspeptydazę (GGTP). ALAT i ASPAT to najczęściej oznaczane próby wątrobowe. Ich pełne nazwy to aminotransferaza alaninowa, czyli ALAT oraz aminotransferaza asparaginowa — ASPAT.

Wątroba to wielofunkcyjny gruczoł, który zbudowany jest z 4 płatów. Wyróżnia się w jej budowie płat prawy, lewy, czworoboczny oraz ogoniasty. Składa się też z 2 powierzchni: przeponowej oraz trzewnej. U ludzi znajduje się pod przeponą. Jej większa część jest zlokalizowana w prawym podżebrzu i nie powinna spod niego wystawać (wyjątkiem są małe dzieci, u których może wystawać spod łuku żebrowego na 1-2 cm). Ponadto zajmuje także część nadbrzusza oraz lewego podżebrza. Od góry i od przodu jest ograniczona przeponą, zaś od dołu i z tyłu graniczy z jelitami, a także żołądkiem.

W budowie mikroskopowej wątroby widać miąższ, który zbudowany jest z komórek — hepatocytów. Krew do wątroby jest doprowadzana na 2 sposoby. Za pośrednictwem tętnicy wątrobowej właściwej do wątroby doprowadzana jest krew utlenowana, czyli bogata w tlen, mająca funkcje odżywcze. Za pośrednictwem żyły wrotnej przepływa przez wątrobę krew odtlenowana ze śledziony, żołądka oraz jelit, bogata w różne składniki, sole mineralne, które wątroba przechwytuje i przetwarza. 

Jakie funkcje pełni wątroba?

Wątroba jest odpowiedzialna za wytwarzanie, czyli syntezę niektórych czynników krzepnięcia. Ponadto wytwarza i wydziela żółć, która emulguje tłuszcze oraz powtórnie wykorzystuje zużyte sole żółciowe. Produkuje oraz magazynuje niektóre białka, przede wszystkim albumin, protrombiny i fibrynogen. Syntetyzuje cholesterol i trójglicerydy, heparynę, niektóre enzymy, czynnik wzrostu IGF-1 oraz angiotensynogen. Odgrywa też dużą rolę w procesach metabolicznych. Przekształca puryny w kwas moczowy, węglowodany w glukozę, a nadmiar glukozy przeobraża w glikogen lub tłuszcze. Bierze też udział w metabolizmie aminokwasów oraz rozkłada zużyte krwinki czerwone (erytrocyty). Odpowiedzialna jest również za magazynowanie witamin A, D, K oraz żelaza.

Ponadto wątroba pełni funkcję detoksykacyjną, neutralizując toksyny, np. alkohol, inne używki oraz niektóre leki. Przekształca też toksyczny amoniak w mocznik i bierze udział w procesie termoregulacji. Jest bardzo ważnym narządem spełniającym szereg różnych zadań w organizmie. Dlatego w sytuacji, kiedy ten narząd zaczyna nieprawidłowo pracować, powoli także zaczyna szwankować cały organizm.

Aby ocenić czy wątroba nie jest uszkodzona, należy wykonać badanie laboratoryjne polegające na oznaczeniu w krwi aktywności enzymów wątrobowych ALAT i ASPAT (tzw. próby wątrobowe) oraz poziomu bilirubiny, która jest żółciowym barwnikiem.

Próby wątrobowe — jak wygląda badanie? 

Oznaczanie poziomu prób wątrobowych to proste badanie, które można wykonać w każdym laboratorium. Może ono pomóc w diagnostyce zarówno chorób wątroby, jak i między innymi chorób mięśni czy serca. Do jego wykonania nie należy się specjalnie przygotowywać. Zadaniem pielęgniarki jest pobranie właściwej ilości krwi do probówki. Wyniki poziomów ALAT i ASPAT zazwyczaj są dostępne już po kilku godzinach. 

Kiedy dochodzi do podwyższenia poziomu prób wątrobowych ALAT i ASPAT?

Do podwyższenia poziomu ALAT i ASPAT dochodzi w razie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B i C, lecz może także on się zwiększyć w przypadku ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu A i E. Wzrost prób wątrobowych jest również charakterystyczny dla autoimmunologicznego zapalenia wątroby. Wysokie poziomy ALAT oraz ASPAT można też zaobserwować, jeśli dojdzie do stłuszczenia wątroby, jej alkoholowej choroby, uszkodzenia przez leki i toksyny oraz w przebiegu ostrego niedokrwienia.

W sytuacji, kiedy nastąpi podwyższenie poziomu prób wątrobowych ALAT i ASPAT bardzo często lekarze wyliczają tzw. wskaźnik de Ritisa. Określa on stosunek poziomu aminotransferazy asparaginianowej ASPAT do poziomu aminotransferazy alaninowej ALAT. Gdy wskaźnik de Ritisa jest niższy od jedności (ASPAT), można podejrzewać uszkodzenie wątroby zarówno polekowe, jak i toksyczne oraz hemochromatozę. W sytuacji odwrotnej, czyli w przypadku, kiedy wskaźnik de Ritisa jest większy od jedności (ASPAT>ALAT), wątroba prawdopodobnie uległa defektowi w przebiegu marskości (niezależnie od jej przyczyny) oraz w wyniku nadużywania alkoholu. Czasami taka sytuacja ma też miejsce na skutek uszkodzenia polekowego. Wskaźnik de Ritisa może być też większy od jedności, gdy wzrost poziomu prób wątrobowych nie jest związany z usterkami wątroby — dzieje się tak w przypadku hemolizy, chorób mięśni i tarczycy. 

Próby wątrobowe ALAT i ASPAT nie są swoiste — enzymy te nie znajdują się tylko w komórkach wątroby, ale również w innych narządach, takich jak mięśnie, serce, kości czy mózg. Dlatego nie zawsze wzrost ich poziomu oznacza, że doszło do uszkodzenia wątroby.

Innym enzymem, który z kolei jest bardzo charakterystyczny dla komórek wątrobowych i stanowi jedno z najczulszych testów w diagnostyce chorób wątroby to gamma-glutamylotranspeptydaza, czyli GGTP. Jego poziom wzrasta w przypadku nadużywania alkoholu, uszkodzenia komórek wątrobowych (np. w wyniku zażywania leków, głównie przeciwpadaczkowych) oraz w nowotworach wątroby. Ponadto poziom gamma-glutamylotranspeptydazy zwiększa się w przypadku żółtaczki zastoinowej oraz cholestazy wewnątrzwątrobowej i zewnątrzwątrobowej. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Co to jest USG? Co warto wiedzieć o badaniu? Rodzaje, wskazania i przeciwskazania do badania ultrasonograficznego

    Jednym z chętniej przeprowadzanych badań z zakresu diagnostyki obrazowej jest USG. Dzięki niemu możliwe jest dokonanie oceny kształtu i wielkości narządów wewnętrznych, stwierdzenie obecności guzów, zmian nowotworowych czy innych stanów patologicznych. Z powodzeniem od wielu lat stosuje się je także w trakcie monitorowania ciąży, już od jej pierwszych tygodni. Jakie są rodzaje badania USG, jak się do niego przygotować i ile kosztuje? Odpowiedzi na te pytania znajdują się niniejszym artykule.

  • GGTP – Gamma-glutamylotranspeptydaza – badanie, normy, wskazania

    GGTP to enzym pomocny w diagnozowaniu między innymi chorób wątroby, trzustki czy nerek. Jego wysoki  poziom obserwuje się również u osób z problemem nadużywania alkoholu. Istnieje szereg objawów towarzyszących chorobom wątroby i dróg żółciowych, które powinny skłonić pacjenta do oznaczenia poziomu gamma-glutamylotranspeptydazy. Uwagę powinno przykuć chociażby żółte zabarwienie skóry i błon śluzowych, obrzęki i świąd skóry czy ból po prawej stronie brzucha. Jak się przygotować do badania GGTP, ile kosztuje to oznaczenie i czy do badania należy zgłosić się na czczo? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Tomografia komputerowa naczyń krwionośnych – kiedy wykonać badanie?

    Angio-TK jest mniej inwazyjną techniką angiografii naczyń krwionośnych. Badanie to pozwala na zobrazowanie stanu żył i tętnic praktycznie każdego obszaru naszego ciała. Zaletą angio-TK, będącego jednym z najdroższych badań obrazowych, jest z pewnością sposób podawania kontrastu. Jakie badania diagnostyczne należy wykonać przed tomografią komputerową naczyń krwionośnych, czy istnieją przeciwwskazania do przeprowadzania obrazowania i czy trzeba mieć skierowanie na angiografię tomografii komputerowej? Odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule. 

  • RTG kręgosłupa – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG kręgosłupa jest metodą obrazową, którą od wielu lat wykorzystuje się podczas diagnozowania wad postawy, zmian zapalnych czy zwyrodnieniowych, a także w przypadku urazów i bóli kręgosłupa. Co prawda interpretacja wyników prześwietlania kręgosłupa może stanowić problem dla pacjenta, niemniej samo RTG kręgosłupa nie jest badaniem bolesnym lub długotrwałym. Ile kosztuje rentgen kręgosłupa, jak należy się przygotować do badania i czy istnieją przeciwwskazania do jego wykonania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Glikemia – badanie, wskazanie, normy. Jak interpretować wyniki poziomu cukru we krwi?

    Regularne badanie poziomu cukru we krwi (glikemia) jest jednym z podstawowych oznaczeń parametrów krwi, które może pomóc wykryć choroby związane z gospodarką węglowodanową, jak np. cukrzycę i odpowiednio wcześnie wdrożyć niezbędne leczenie. Na badanie glikemii trzeba być na czczo, nie jest wskazane wykonywanie analizy bezpośrednio po jakiejkolwiek infekcji, ciężkim wysiłku fizycznym lub w trakcie zażywania niektórych leków, np. aspiryny. Kto powinien regularnie sprawdzać poziom cukru we krwi, jak dokładnie wygląda badanie glikemii na czczo i czy podlega ono refundacji przez NFZ? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Aminogram – badanie poziomu aminokwasów

    Do oceny stężenia wolnych aminokwasów służy aminogram (profil aminokwasów). Badanie jest stosowane w diagnostyce wrodzonych wad metabolicznych, ale także przy projektowaniu odpowiedniej diety uzupełniającej lub obniżającej poziom konkretnych aminokwasów. Badanie poziomu aminokwasów zaleca się także sportowcom. Wynik oznaczenia w tym przypadku pozwala na wprowadzenie właściwej suplementacji diety, od której m.in. zależy osiągnięcie założonych celów treningowych.  Czy do profilu aminokwasów trzeba być na czczo, ile kosztuje aminogram i jakie są objawy niedoboru i nadmiaru aminokwasów?

  • Holotranskobalamina – badanie wczesnych niedoborów witaminy B12

    Istnieje pula badań, które regularnie powinien wykonać każdy weganin lub wegetarianin, a także osoby, które mają wszelkie objawy niedokrwistości lub zauważają u siebie niedobory witaminy B12, do których należy, chociażby mrowienie i pieczenie skóry, drętwienie kończyn lub zaburzenia snu. Postawienie diagnozy dotyczącej groźnego niedoboru wit. B12 jest możliwe już na jego wczesnym etapie, dzięki wykonaniu oznaczenia poziomu holoTC, czyli holotranskobalaminy. Jak się przygotować do badania poziomu holoTC, czy trzeba być na czczo i jakie są objawy obniżonego poziomu witaminy B12? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Aminopeptydaza leucynowa (LAP) – badanie, normy, wskazania

    Badanie poziomu aminopeptydazy leucynowej, w wyniku oznaczanej jako LAP, zleca się najczęściej podczas prowadzenia diagnostyki uszkodzenia komórek wątroby, trzustki i dróg żółciowych. Podwyższone LAP świadczy o możliwej chorobie tych narządów, w tym także tej o podłożu onkologicznym. Oznaczenie aktywności aminopeptydazy leucynowej pozwala również na zróżnicowanie przyczyn w odpływie żółci w sytuacji, kiedy u pacjenta oznaczono także podwyższony poziom ALP, czyli fosfatazy alkalicznej. Jak się przygotować do badania LAP, ile kosztuje i czy jest refundowane? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij