Próby wątrobowe (ALAT i ASPAT) — co oznaczają podwyższone wyniki?
Anna Posmykiewicz

Próby wątrobowe (ALAT i ASPAT) — co oznaczają podwyższone wyniki?

Próby wątrobowe to enzymy, po oznaczeniu których można stwierdzić, w jakim stanie jest wątroba i czy pracuje w prawidłowy sposób. Zalicza się do nich aminotransferazy ASPAT i ALAT oraz gamma-glutamylotranspeptydazę (GGTP). ALAT i ASPAT to najczęściej oznaczane próby wątrobowe. Ich pełne nazwy to aminotransferaza alaninowa, czyli ALAT oraz aminotransferaza asparaginowa — ASPAT.

Wątroba to wielofunkcyjny gruczoł, który zbudowany jest z 4 płatów. Wyróżnia się w jej budowie płat prawy, lewy, czworoboczny oraz ogoniasty. Składa się też z 2 powierzchni: przeponowej oraz trzewnej. U ludzi znajduje się pod przeponą. Jej większa część jest zlokalizowana w prawym podżebrzu i nie powinna spod niego wystawać (wyjątkiem są małe dzieci, u których może wystawać spod łuku żebrowego na 1-2 cm). Ponadto zajmuje także część nadbrzusza oraz lewego podżebrza. Od góry i od przodu jest ograniczona przeponą, zaś od dołu i z tyłu graniczy z jelitami, a także żołądkiem.

W budowie mikroskopowej wątroby widać miąższ, który zbudowany jest z komórek — hepatocytów. Krew do wątroby jest doprowadzana na 2 sposoby. Za pośrednictwem tętnicy wątrobowej właściwej do wątroby doprowadzana jest krew utlenowana, czyli bogata w tlen, mająca funkcje odżywcze. Za pośrednictwem żyły wrotnej przepływa przez wątrobę krew odtlenowana ze śledziony, żołądka oraz jelit, bogata w różne składniki, sole mineralne, które wątroba przechwytuje i przetwarza. 

Jakie funkcje pełni wątroba?

Wątroba jest odpowiedzialna za wytwarzanie, czyli syntezę niektórych czynników krzepnięcia. Ponadto wytwarza i wydziela żółć, która emulguje tłuszcze oraz powtórnie wykorzystuje zużyte sole żółciowe. Produkuje oraz magazynuje niektóre białka, przede wszystkim albumin, protrombiny i fibrynogen. Syntetyzuje cholesterol i trójglicerydy, heparynę, niektóre enzymy, czynnik wzrostu IGF-1 oraz angiotensynogen. Odgrywa też dużą rolę w procesach metabolicznych. Przekształca puryny w kwas moczowy, węglowodany w glukozę, a nadmiar glukozy przeobraża w glikogen lub tłuszcze. Bierze też udział w metabolizmie aminokwasów oraz rozkłada zużyte krwinki czerwone (erytrocyty). Odpowiedzialna jest również za magazynowanie witamin A, D, K oraz żelaza.

Ponadto wątroba pełni funkcję detoksykacyjną, neutralizując toksyny, np. alkohol, inne używki oraz niektóre leki. Przekształca też toksyczny amoniak w mocznik i bierze udział w procesie termoregulacji. Jest bardzo ważnym narządem spełniającym szereg różnych zadań w organizmie. Dlatego w sytuacji, kiedy ten narząd zaczyna nieprawidłowo pracować, powoli także zaczyna szwankować cały organizm.

Aby ocenić czy wątroba nie jest uszkodzona, należy wykonać badanie laboratoryjne polegające na oznaczeniu w krwi aktywności enzymów wątrobowych ALAT i ASPAT (tzw. próby wątrobowe) oraz poziomu bilirubiny, która jest żółciowym barwnikiem.

Próby wątrobowe — jak wygląda badanie? 

Oznaczanie poziomu prób wątrobowych to proste badanie, które można wykonać w każdym laboratorium. Może ono pomóc w diagnostyce zarówno chorób wątroby, jak i między innymi chorób mięśni czy serca. Do jego wykonania nie należy się specjalnie przygotowywać. Zadaniem pielęgniarki jest pobranie właściwej ilości krwi do probówki. Wyniki poziomów ALAT i ASPAT zazwyczaj są dostępne już po kilku godzinach. 

Kiedy dochodzi do podwyższenia poziomu prób wątrobowych ALAT i ASPAT?

Do podwyższenia poziomu ALAT i ASPAT dochodzi w razie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B i C, lecz może także on się zwiększyć w przypadku ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu A i E. Wzrost prób wątrobowych jest również charakterystyczny dla autoimmunologicznego zapalenia wątroby. Wysokie poziomy ALAT oraz ASPAT można też zaobserwować, jeśli dojdzie do stłuszczenia wątroby, jej alkoholowej choroby, uszkodzenia przez leki i toksyny oraz w przebiegu ostrego niedokrwienia.

W sytuacji, kiedy nastąpi podwyższenie poziomu prób wątrobowych ALAT i ASPAT bardzo często lekarze wyliczają tzw. wskaźnik de Ritisa. Określa on stosunek poziomu aminotransferazy asparaginianowej ASPAT do poziomu aminotransferazy alaninowej ALAT. Gdy wskaźnik de Ritisa jest niższy od jedności (ASPAT), można podejrzewać uszkodzenie wątroby zarówno polekowe, jak i toksyczne oraz hemochromatozę. W sytuacji odwrotnej, czyli w przypadku, kiedy wskaźnik de Ritisa jest większy od jedności (ASPAT>ALAT), wątroba prawdopodobnie uległa defektowi w przebiegu marskości (niezależnie od jej przyczyny) oraz w wyniku nadużywania alkoholu. Czasami taka sytuacja ma też miejsce na skutek uszkodzenia polekowego. Wskaźnik de Ritisa może być też większy od jedności, gdy wzrost poziomu prób wątrobowych nie jest związany z usterkami wątroby — dzieje się tak w przypadku hemolizy, chorób mięśni i tarczycy. 

Próby wątrobowe ALAT i ASPAT nie są swoiste — enzymy te nie znajdują się tylko w komórkach wątroby, ale również w innych narządach, takich jak mięśnie, serce, kości czy mózg. Dlatego nie zawsze wzrost ich poziomu oznacza, że doszło do uszkodzenia wątroby.

Innym enzymem, który z kolei jest bardzo charakterystyczny dla komórek wątrobowych i stanowi jedno z najczulszych testów w diagnostyce chorób wątroby to gamma-glutamylotranspeptydaza, czyli GGTP. Jego poziom wzrasta w przypadku nadużywania alkoholu, uszkodzenia komórek wątrobowych (np. w wyniku zażywania leków, głównie przeciwpadaczkowych) oraz w nowotworach wątroby. Ponadto poziom gamma-glutamylotranspeptydazy zwiększa się w przypadku żółtaczki zastoinowej oraz cholestazy wewnątrzwątrobowej i zewnątrzwątrobowej. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Spirometria – na czym polega i kiedy wykonuje się badanie spirometryczne? Spirometria podczas pandemii SARS-CoV-2

    Spirometria jest standardowym testem sprawności płuc. Dowiedz się, kiedy jest zalecana i jak przebiega badanie spirometryczne. Czy w obliczu panującej pandemii i przy ograniczonym dostępie do świadczeń medycznych procedurę można przeprowadzić w domu?

  • Rezonans magnetyczny (MRI) stawu skokowego – badanie, wskazania, cena i skierowanie na prześwietlenie

    Rezonans magnetyczny stawu skokowego jest metodą diagnostyczną, która pozwala na ocenę najgłębiej położonych elementów tego obszaru. Większość badań z wykorzystaniem tomografii rezonansu magnetycznego wykonywana jest z podaniem kontrastu. Dzięki MRI możliwe jest zobrazowanie zarówno uszkodzeń chrząstki stawowej, więzadeł, jak i zmian zwyrodnieniowych i nowotworowych. Czy do wykonania rezonansu magnetycznego stawu skokowego niezbędne jest posiadanie skierowania lekarskiego, ile kosztuje MR kostki, jakie badania krwi należy wykonać przed prześwietleniem stawu skokowego z wykorzystaniem kontrastu? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Progesteron – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania. Progesteron a ciąża

    Badanie poziomu progesteronu jest jednym z oznaczeń, któremu najczęściej towarzyszy ocena poziomu FSH, LH, testosteronu i prolaktyny, podczas prowadzenia procesu diagnostycznego PCOS, czyli zespół policystycznych jajników lub zaburzeń miesiączkowania. Niski poziom progesteronu jest bardzo niekorzystny dla kobiet, które pragną zajść w ciążę, ponieważ hormon ten umożliwia zagnieżdżenie i utrzymanie się zarodka w błonie śluzowej macicy. Z kolei podwyższony poziom progesteronu może świadczyć o wystąpieniu torbieli, a nawet raku jajników, guzach nadnerczy i niewydolności wątroby. Jak należy się przygotować do badania hormonu progesteronowego, czy na pobranie krwi trzeba być na czczo i  ile kosztuje oznaczenie stężenia progesteronu we krwi? Odpowiedzi na te i i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Erytropoetyna (EPO) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie erytropoetyny (EPO) jest wskazane podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób krwi i nerek. Dzięki analizie poziomu erytropoetyny, możliwe jest kontrolowanie odpowiedzi na wdrożone leczenie anemii, nadkrwistości i niedokrwistości. Wysoki poziom EPO jest charakterystyczny dla sportowców, którzy swoje treningi odbywają w terenach górskich, ale także, co ciekawe, dla osób palących papierosy. Badanie poziomu erytropoetyny często towarzyszy analizie morfologii krwi i  hematokrytowi. Jaka jest norma EPO we krwi, czy do badania erytropoetyny należy zgłosić się na czczo i czy stosowanie EPO przez sportowców jest równoznaczne ze stosowaniem dopingu? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Estrogen – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania krwi

    Badanie poziomu estrogenów jest jednym z głównych parametrów, który jest analizowany, kiedy lekarz specjalista (endokrynolog, ginekolog czy dermatolog) próbuje ustalić przyczynę długotrwałego braku miesiączki, zaburzeń dojrzewania płciowego, funkcji jajników, niekontrolowanych zmian masy ciała, a także niepokojących objawów natury dermatologicznej, takich jak np. trądzik. Poziom estrogenów kobiety w ciąży różni się od zakresów referencyjnych dla nieciężarnych pacjentek. Jak należy się przygotować do pobrania krwi, jakie są objawy nadmiaru i niedoboru estrogenów i czy badanie poziomu tych hormonów jest refundowane? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Estriol – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania. Estriol wolny w ciąży

    Estriol to hormon produkowany głównie podczas ciąży przez łożysko i nadnercza płodu. Norma estriolu w organizmie kobiety ciężarnej może być nawet 1000 razy wyższa niż ta w organizmie pacjentki niebędącej w ciąży, u której stężenie tego hormonu jest znikome. Razem z badaniem estriolu należy wykonać oznaczenie innych parametrów krwi, takich jak wolny estriol, (β-hCG) i AFP. Obniżony poziom estriolu w wyniku badań może świadczyć o wystąpieniu u płodu wad chromosomalnych w postaci zespołu Downa, Edwardsa oraz wad morfologicznych cewy nerwowej prawidłowej. Jak należy przygotować się do pobrania krwi, jak interpretować wynik badania estriolu w pierwszym, drugim i trzecim trymestrze ciąży i ile kosztuje oznaczenie stężenia hormonu we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • anty-TPO – norma, wysokie, niskie. Kiedy należy wykonać oznaczenie aTPO? Cena i skierowanie na badanie

    Badanie poziomu anty-TPO, czyli autoprzeciwciał skierowanych przeciwko peroksydazie tarczycowej, najczęściej zleca się pacjentkom, u których podejrzewa się chorobę autoimmunologiczną tarczycy, jaką jest np. Hashimoto. W celu sprawdzenia tego parametru należy w laboratoryjnym punkcie pobrań oddać krew o dowolnej porze dnia, bez konieczności bycia na czczo. Najczęściej anty-TPO oznacza się wraz z określeniem poziomu innych parametrów hormonalnych należących do tzw. panelu tarczycowego, czyli TSH, FT3 i FT4, anty-TG i TG. Ile kosztuje badanie anty-TPO i jakie są jego normy? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij