Na maliny, na jeżyny...
Joanna Typek

Na maliny, na jeżyny...

Maliny i jeżyny to jedne z cenniejszych owoców zarówno pod względem walorów smakowych, jak i leczniczych. O istnieniu malin na aptecznych półkach przypominamy sobie w sezonie przeziębień, kiedy polecamy dla najmłodszych pacjentów syropy na zbicie gorączki.

Czasy, kiedy syrop malinowySirupus Rubi idaei – był niezbędnym składnikiem recepturowym, dawno już odeszły. Dziś trudno sobie nawet wyobrazić apteczną izbę recepturową, w której aptekarz, kierując się zaleceniami farmakopealnymi, „ze świeżych dojrzałych owoców maliny pospolitej” przygotowuje tak zwany ulepek malinowy. „Ulepek”, wykonany według wskazań „Komentarza do siódmego wydania farmakopei austryjackiej” z 1895 roku powinien mieć „barwę piękną, ciemno-czerwoną”.

Syrop („ulepek”) wykorzystywany był często jako składnik polepszający smak recepturowych medykamentów, a także pełnił swoje lecznicze właściwości. Monografię świeżego owocu maliny (Fructus rubi idaei recens) odnajdujemy jeszcze w przedwojennej „Farmakopei Polskiej II”. Malina, jako roślina lecznicza, wykorzystywana była także w ziołolecznictwie ludowym.

Owoce i przetwory z nich sporządzone stosowano jako środek przeciwgorączkowy i napotny. Zalecano ją również w osłabieniu serca i omdleniach. Powszechne było także używanie herbaty z liści maliny w biegunkach, stanach zapalnych przewodu pokarmowego, a zewnętrznie – w chorobach skórnych do przemywań.

W dziele Jacka Dziarkowskiego z roku 1803, noszącym tytuł „Wybór roślin kraiowych dla okazania skutków lekarskich ku używaniu domowemu” czytamy: „Jagody te równie dla miłego zapachu iako i dla skutku lekarskiego, warte są aby ie wszędzie rozmnażać i utrzymywać: co bez żadnej czynić można trudności. Czyli to sok z nich wyciśnięty, i z miodem na syrop obrócony, czyli też powidła z nich robione, lub woda pędzona dziwnie służy w gorączkach tamując pragnienie. Ocet nalany na te iagody, z miodem na syrop gotowany, i wodą rozrzedzony, iest mocny na bóle głowy, gorączki i krwi plucia”.

Badania naukowe potwierdzają lecznicze właściwości zarówno owoców, jak i liści maliny. Owoce bogate są w witaminy z grupy B, witaminę C i prowitaminę A oraz sole mineralne: żelazo, potas, miedź, magnez. Są także źródłem pektyn, pomocnych w prawidłowym funkcjonowaniu przewodu pokarmowego. Kwasy organiczne: jabłkowy i cytrynowy, obecne w owocach, zmniejszają pragnienie podczas upałów i u chorych gorączkujących. Kwas salicylowy i jego pochodne odpowiadają za właściwości napotne i przeciwgorączkowe. Suszone liście malin zawierają: garbniki, flawonoidy i fenolokwasy. Stosowane w postaci naparów lub odwarów wykazują właściwości przeciwbakteryjne, moczopędne, przeciwbiegunkowe, a jako płukanki pomocne są w aftach i bólach gardła. Mogą być również używane jako dodatek do kąpieli oczyszczających i wzmacniających.

Podobnymi właściwościami leczniczymi wykazuje się należąca do tej samej rodziny różowatych (Rosaceae) jeżyna. Warto zapoznać się z tą rośliną, tym bardziej, że monografię liści jeżyny (Folium Rubi fruticosi) odnajdujemy w obowiązującej jeszcze kilka lat temu „Farmakopei Polskiej VI”.

Jeżynę często możemy spotkać w okolicach lasów, w zagajnikach i różnych nieużytkach. Jej owoce spożywane były już w neolicie, o czym świadczą znaleziska pestek w wykopaliskach. Starożytni lekarze greccy i rzymscy zalecali żucie liści jeżyny dla wzmocnienia zębów, a okłady – w chorobach skórnych. Napary z liści stosowano w krwawiących i ropiejących wrzodach. Pliniusz Starszy opisuje także wykorzystanie młodych pędów jeżyn w biegunce i krwawieniach. Owocom przypisywano właściwości wzmacniające zęby, dziąsła i migdałki. W puchlinie wodnej wykorzystywano korzeń jeżyny. W lecznictwie ludowym owoce i liście jeżyny, podobnie jak i maliny, stosowano jako środek czyszczący krew oraz w przeziębieniach. Według dawnych wierzeń, obfitość owoców na jeżynowym krzewie wróżyła ostrą zimę i duże śniegi!

Znany i ceniony fitoterapeuta, magister Jan Biegański, w opracowaniu „Ziołolecznictwo: nasze zioła i leczenie się nimi” z 1931 roku, tak pisał o owocach jeżyny: „działanie ich jest przeciwgorączkowe, co szczególniej uwydatnia się przy szkarlatynie u dzieci. Przy zadawaniu soku jeżynowego gorączka spada, choroba przybiera łagodny przebieg i szybciej przemija. Sok jeżynowy przygotowany tak jak się to zwykło czynić z malinami lub wiśniami, tj. przesypując cukrem, powinien być ogólnie wyrabiany, lub też znajdować się w aptekach do nabywania w razie potrzeby”.

W biednych i kryzysowych latach 30. i 40. XX wieku, popularne były tak zwane „herbaty-liściówki”. Były to napary zastępujące chińską czarną herbatę, sporządzane z liści m.in. malin, jeżyn i poziomek. Zbierane najlepiej na początku wiosny, przed kwitnięciem rośliny, miały właściwości oczyszczające i regulujące metabolizm. W celu nadania lepszego smaku, zbliżonego do tradycyjnej herbaty, liście poddawane były fermentacji.

Doktor Irena Turowska, publikująca na łamach okupacyjnych „Wiadomości Aptekarskich”, zalecała przeprowadzenie tego procesu w następujący sposób: „liście bez ogonków pozostawić przez 24-36 godzin na stosie do obwiędnięcia; następnie zwijać ręką i w chustce lub w worku lnianym trzymać nad parą 30 minut, po czym zostawić przez 12 godzin w ciepłym miejscu sprasowane między deskami pod ciężarem. Proceder ten powtórzyć dwukrotnie, w razie potrzeby powtórzyć zwijanie liści. Wysuszyć szybko i dokładnie na słońcu”. Do „liściówek” dodawano także suszone owoce malin, jeżyn i poziomek w celu poprawy smaku i właściwości leczniczych.

Korzystajmy z tych darów natury. Warto także pewną część owoców przeznaczyć na zimowe zapasy, które będą nie tylko smakołykiem, ale i lekarstwem. Możemy również samodzielnie przygotować herbatki. Wystarczy wybrać się do ogródka lub lasu. Własnoręcznie zrobiona „liściówka”, oprócz korzyści zdrowotnych, będzie także miłą pamiątką lata!

Piśmiennictwo u autorki
 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Cytryna, jakiej nie znamy

    Co wiemy o cytrynie dzisiaj? Czy potrafimy wykorzystać ją inaczej, niż tylko dodając (głównie w zimie) do herbaty? Pomijając kulinarne możliwości, przyjrzyjmy się cytrynie okiem naszych poprzedników – farmaceutów, botaników, lekarzy!

  • Zdrowotne właściwości czarnego bzu

    Już no niedługo będziemy mogli wybrać się w ekologiczne, czyste tereny w poszukiwaniu krzewów czarnego bzu, by zerwać dojrzałe owoce i móc cieszyć się ich dobroczynny m wpływem na nasze zdrowie. Czarny bez nie tylko złagodzi objawy przeziębienia, ale dzięki zawartości witamin i soli mineralnych wzmocni odporność organizmu i uczyni go mniej podatnym na różnego rodzaju infekcje. Jakie właściwości kryje w sobie czarny bez? Kiedy zbierać kwiaty i owoce oraz jak sporządzić prozdrowotne specyfiki. Dowiedz się więcej o czarnym bzie.

  • Owoce wczesnego lata

    Spożywane jako deser czy dodatek do obiadu są idealnym rozwiązaniem na upalne dni: dostarczają cennych witamin i minerałów, a jednocześnie schładzają organizm i gaszą pragnienie.

  • Ból po lewej stronie brzucha? To może być choroba trzustki – zbadaj poziom lipazy trzustkowej (ALP)

    Badanie poziomu lipazy (ALP) pozwala ocenić ewentualne choroby trzustki, które objawiają się na przykład jako ból po lewej stronie brzucha, najczęściej pół godziny po spożytym posiłku lub po wypiciu alkoholu. To proste oznaczenie polegające na analizie próbki krwi żylnej, oddanej w punkcie pobrań na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Ile kosztuje badanie lipazy trzustkowej, które parametry należy dodatkowo sprawdzić wraz z analizą enzymów trzustkowych i jakie są normy ALP? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dieta GAPS – dla kogo? Zasady, produkty, przepisy w diecie zespołu psychologiczno-jelitowego

    Dieta GAPS to program żywieniowy, który bazuje na koncepcji, iż ogólny stan zdrowia, a także choroby i zaburzenia takie jak autyzm czy depresja, ściśle związane są z kondycją naszych jelit. Podstawą diety GAPS jest domowy wywar mięsny oraz produkty fermentowane. W diecie tej wykluczeniu ulega szeroka gama produktów spożywczych, m.in. zboża, warzywa skrobiowe. Na czym dokładnie polega dieta GAPS? Jakie są zasady tej diety oraz jak wyglądają poszczególne etapy? 

  • Anty-HCV – badanie, normy. Przyczyny i objawy zakażenia HCV

    Zakażenie WZW typu C jest jednocześnie skąpoobjawowe i groźne dla zdrowia. Nieleczone zakażenie HCV może utrzymywać się nawet do kilkudziesięciu lat, prowadząc do rozwoju marskości wątroby lub raka wątrobowokomórkowego. W celu sprawdzenia, czy doszło do zakażenia wirusem HCV, na którego dotychczas nie udało się opracować skutecznej szczepionki, należy zgłosić się na badanie poziomu przeciwciał anty-HCV. Jak wygląda badanie i interpretacja wyników badania? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij