Dlaczego nie możemy mieć dziecka?

Niepłodność stanowi obecnie ogromny problem społeczny. Światowa Organizacja Zdrowia WHO szacuje, że dotyka ona 60-80 mln małżeństw na całym świecie. Ocenia się, że w Polsce co 4-5 para w wieku reprodukcyjnym ma problemy z poczęciem dziecka.

Zaburzenia funkcji rozrodczych mogą polegać na utrudnionym czy niemożliwym zapłodnieniu i zagnieżdżeniu się komórki jajowej, co określa się mianem niepłodności lub na problemach z donoszeniem płodu i urodzeniem zdrowego dziecka. Niepłodność pierwotna dotyczy osób, które nigdy nie miały dzieci. Niepłodność wtórna występuje zaś wtedy, gdy kobieta lub mężczyzna ma już jedno dziecko, a obecnie partnerka nie zachodzi w ciążę.

 Niepłodność można rozpoznać, jeżeli po roku (według niektórych specjalistów- po 18 miesiącach) współżycia seksualnego bez stosowania środków antykoncepcyjnych nie dochodzi do poczęcia dziecka.

Jak często występuje niepłodność?

 Odsetek niepłodnych małżeństw rośnie wraz z wiekiem kobiety, w grupie wiekowej 20-29 lat wynosi 8%, następnie zwiększa się do 15% w wieku 35 lat, aż do 29% w przedziale wiekowym 40-44 lata. Również u mężczyzny zdolność reprodukcyjna wyraźnie zmniejsza się po 35 roku życia. Tak więc najwyższą płodność zarówno mężczyzna, jak i kobieta mają miedzy 20 a 25 rokiem życia. Po 30-tce czas oczekiwania na dziecko może się wydłużać, a po 40 roku życia znacząco zwiększa się liczba poronień.

Kto jest winien?

 W przybliżeniu, w 30-50% przypadków niepłodności, przyczyna leży po stronie kobiety, w około 30% - mężczyzny, w 20% nieprawidłowości stwierdza się u obojga partnerów, a 10% to niepłodność niewyjaśniona.Statystyczna para, współżyjąca bez stosowania środków antykoncepcyjnych, ma 18% szans na poczęcie dziecka w ciągu jednego cyklu miesiączkowego, tak więc na pojawienie się ciąży trzeba trochę poczekać. Zazwyczaj stosuje się kryteria niepłodności omówione powyżej, jednakże czasem istnieją okoliczności, które uzasadniają podejrzenia o trudnościach w zajściu w ciążę pomimo krótszego okresu starań.

 U kobiet czynnikami ryzyka zmniejszonej płodności są nadmierna lub skrajnie niska masa ciała, ze względu na zaburzenia syntezy hormonów płciowych związane z nadmiarem lub niedoborem tkanki tłuszczowej. Kobiety z zaburzeniami apetytu (anoreksja, bulimia) lub nieprawidłowo odżywiające się (wegetarianki) cierpią często na zaburzenia cyklu miesiączkowego oraz niedobory witamin i mikroelementów. W grupie ryzyka niepłodności znajdują się również nałogowi palacze tytoniu. U kobiet palących ponad paczkę papierosów dziennie, szansa na zajście w ciążę jest mniejsza o 20%; u mężczyzn palenie tytoniu powoduje zaburzenia w produkcji plemników. Również picie alkoholu, zażywanie narkotyków oraz niektóre leki mogą wpływać negatywnie na płodność. Kolejnym problemem może być narażenie zawodowe na związki chemiczne, promieniowanie, wysokie temperatury.

Niepłodność kobieca

 Przyczyny niepłodności kobiecej można podzielić na trzy grupy: czynniki hormonalne, czynniki anatomiczne lub mechaniczne oraz inne.

Czynniki hormonalne

 Działanie układu rozrodczego podlega licznym, skomplikowanym wpływom hormonalnym. Około 30-40% przypadków niepłodności jest wynikiem zaburzeń hormonalnych. Prowadzą one do nieprawidłowości w procesie owulacji, czyli uwalniania komórki jajowej. Najczęstszym schorzeniem z tej grupy jest zespół policystycznych jajników (PCO). U chorych kobiet występuje podwyższony poziom hormonów androgennych produkowanych przez jajniki, co powoduje zaburzenia rozwoju pęcherzyków jajowych i hamuje owulację. Objawami zespołu policystycznych jajników może być otyłość, występowanie nieprawidłowego, nadmiernego owłosienia i trądziku oraz rzadkie, nieregularne miesiączki.

 Do zaburzeń jajeczkowania prowadzi również hiperprolaktynemia, czyli zwiększony poziom we krwi hormonu stymulującego gruczoły sutkowe do wywarzania mleka. Prolaktyna jednocześnie hamuje owulację. Schorzenie to może być spowodowane guzem przysadki mózgowej, niedoczynnością tarczycy, przyjmowaniem leków psychotropowych i odchudzających. Hiperprolaktynemia objawia się mlekotokiem i zaburzeniami miesiączkowania.

 Przyczyną zaburzeń hormonalnych prowadzących do niepłodności może być również niewydolność jajników. Zaburzenia funkcji jajników dzielimy na wrodzone (zespół Turnera) lub nabyte wskutek zadziałania różnych szkodliwych czynników: chemioterapii (leczenie nowotworów), promieniowania radioaktywnego, czynników autoimmunologicznych. Kolejnym czynnikiem utrudniającym poczęcie i donoszenie dziecka może być defekt fazy lutealnej (tzw. niewydolność ciałka żółtego). Zaburzenie to polega na niedostatecznej produkcji progesteronu, koniecznego do przygotowania wyściółki macicy do zagnieżdżenia zarodka. Za defektem fazy lutealnej przemawiają następujące objawy: nasilone dolegliwości zespołu napięcia przedmiesiączkowego oraz wydłużony lub skrócony cykl miesiączkowy.

Czynniki anatomiczne i mechaniczne

 Ocenia się, ze około 50% przyczyn niepłodności u kobiet jest związane ze zmianami w jamie macicy lub jajowodach. Bardzo częstą przyczyną takich zmian w narządzie rodnym są choroby zapalne miednicy mniejszej, czyli zakażenia obejmujące macicę, jajowody i jajniki. Około 20% kobiet, które miały objawy zapalenia narządów miednicy mniejszej staje się bezpłodna. Szczególnie często schorzenie to dotyczy kobiet mających wielu partnerów seksualnych oraz nie stosujących mechanicznych środków antykoncepcyjnych. Stan zapalny może być również związany z obecnością wkładki wewnątrzmacicznej, z przebytym poronieniem septycznych lub zapaleniem wyrostka robaczkowego.

 Dominującą przyczyną nabytej niepłodności jest stan zapalny jajowodów, prowadzący do ich niedrożności. Większość zakażeń w obrębie jajowodów jest spowodowana chorobami przenoszonymi drogą płciową, czyli zakażeniem chlamydią (75% przypadków) oraz rzeżączką (25%). Zwykle objawami stanu zapalnego są bóle brzucha, gorączka i wydzielina z pochwy. Często jednak nie występują żadne symptomy. Ostre, nieleczone zapalenie przechodzi wtedy w stan przewlekły, prowadząc do powstawania ropni, blizn i niszczenia jajowodów. Zakażenia w obrębie macicy również powodują bliznowacenie i sklejanie ścian tego narządu.

 Endometrioza to kolejna przyczyna niepłodności. Choroba ta charakteryzuje się występowaniem fragmentów błony śluzowej macicy w innych narządach jamy brzusznej. Podlegają one takim samym zmianom hormonalnym w trakcie cyklu miesiączkowego, jak śluzówka macicy. Krew miesiączkowa gromadzi się tworząc skrzepy, torbiele i stan zapalny. W przypadku występowania ognisk endometriozy w jajnikach lub jajowodach dochodzi do ich uszkodzenia. Najczęstszymi objawami sugerującymi występowanie endometriozy są silne bóle miesiączkowe oraz długie, obfite krwawienia.

 Niepłodne są również kobiety, u których stwierdza się nieprawidłowa strukturę macicy, będącą wynikiem wady wrodzonej lub mięśniaków. Ocenia się, że mięśniaki występują u 25% kobiet, które ukończyły 30 rok życia. Te łagodne guzy nie zawsze mają wpływ na płodność, lecz jeśli są bardzo duże, mogą uniemożliwiać zagnieżdżenie się zarodka. Mięśniaki podśluzówkowe wywołują zmiany zanikowe w wyściółce macicy, co upośledza implantację zapłodnionej komórki jajowej. Również inne zmiany wewnątrz macicy, takie jak polipy, czy zrosty po przebytej aborcji lub poronieniu, mogą utrudniać zajście w ciążę. Wady wrodzone macicy (podwójna macica, tyłozgięcie macicy, nieprawidłowy kształt macicy) rzadko stanowią przyczynę niepłodności. Nieprawidłowości w budowie macicy objawiają się brakiem miesiączki lub jej zaburzeniami.

Inne przyczyny

 Niepłodność może wynikać również z wielu innych przyczyn. Czasem za zaburzenia płodności odpowiedzialne są tzw.czynniki szyjkowe, czyli patologiczna gęstość śluzu szyjkowego, jego brak lub nieprawidłowy skład. Wadliwy śluz szyjkowy uniemożliwia przedostanie się plemników do jamy macicy. Wiele leków stosowanych w chorobach przewlekłych (leki antydepresyjne, hormonalne) może powodować czasową niepłodność. Terapia stosowana w chorobach nowotworowych może nieodwracalnie uszkodzić komórki jajowe. Choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, choroby nerek, tarczycy, nadciśnienie tętnicze oraz zrosty po przebytych operacjach chirurgicznych również mogą być również przyczyną niepłodności.

Niepłodność męska

 Przyczyną niepłodności męskiej są zaburzenia w wytwarzaniu plemników, prowadzące do ich nieprawidłowej liczby lub upośledzonej funkcji oraz nieprawidłowości w budowie narządów rozrodczych.

Ponad 90% męskich problemów z płodnością jest związane ze zbyt małą ilością plemników w nasieniu i z ich niską jakością

 Czasami w nasieniu nie stwierdza się plemników, co jest wywołane nie wytwarzaniem ich przez jądra, np. w wyniku przebytej świnki czy ciężkiego urazu jąder lub zaburzeń hormonalnych. W niektórych przypadkach prawidłowo produkowane plemniki nie mogą opuścić jąder z powodu niedrożności dróg wyprowadzających, spowodowanej bliznami po przebytej rzeżączce, urazie lub w wyniku wady wrodzonej nasieniowodów.

 Zaburzenia produkcji i dojrzewania plemników mogą być efektem nierównowagi hormonalnej, nieprawidłowości w ukrwieniu jąder oraz przebytych zakażeń. Niektóre leki (uspokajające, przeciw nadciśnieniu, onkologiczne) oraz używki, takie jak papierosy, alkohol, narkotyki, steroidy anaboliczne, mogą zmniejszać liczbę plemników. Część tzw. czynników środowiskowych, czyli narażenie na stres, substancje toksyczne, wibracje, wysokie temperatury, również mają wpływ na jakość nasienia. Rzadko przyczynami niepłodności są wady wrodzone, takie jak zespół Klinefeltera (brak komórek produkujących testosteron), spodziectwo, brak nasieniowodu, niezstąpienie lub niedorozwój jąder. W 20% przypadków czynniki wywołujące niepłodność występują równocześnie u mężczyzny i u kobiety. Zazwyczaj jest to kombinacja przyczyn omówionych powyżej. Czasem powodem są zaburzenia immunologiczne, polegające na powstawaniu, zarówno w organizmie kobiety, jak i mężczyzny przeciwciał przeciwko plemnikom. W 10% przypadków nie udaje się znaleźć przyczyny niepłodności. Czasem istotną rolę mogą odgrywać czynniki psychiczne.

Poronienia a niepłodność

 Niepłodne kobiety są bardziej skłonne do poronień niż pozostałe. Jest to związane z przyczynami niepłodności, takimi jak zaburzenia hormonalne, nieprawidłowości w obrębie narządu rodnego oraz z metodami leczenia. Jest to tym bardziej przykre doświadczenie, iż do utraty ciąży dochodzi po wielu latach starań o dziecko, po długotrwałej diagnostyce i zabiegach terapeutycznych.
Przebyte poronienie u niepłodnej kobiety jest dowodem drożności jajowodów, prawidłowej owulacji i pełnowartościowego nasienia. Tak więc - paradoksalnie poronienie jest dowodem, że kobieta może zajść w ciążę. Jeśli zastosuje się odpowiednie leczenie, szansa na poczęcie jest bardzo duża.

Związek ciąży pozamacicznej z niepłodnością

 Ciąże pozamaciczne (ektopowe) zwiększają ryzyko niepłodności. Około 40% kobiet, które przebyły ciążę pozamaciczną nie zachodzi ponownie w ciążę, a u około 10% rozwija się kolejna ciąża ektopowa. W ciąży pozamacicznej zarodek rozwija się najczęściej w jajowodzie, czasem w jajniku lub w jamie brzusznej. Płód może rosnąć najwyżej kilka tygodni. Następnie dochodzi do pęknięcia jajowodu, objawiającego się silnym bólem oraz krwotokiem, zagrażającym życiu kobiety. W takim wypadku konieczne jest usuniecie jajowodu, w którym rozwijał się zarodek. Czynnikami ryzyka rozwoju ciąży pozamacicznej jest stosowanie spirali wewnątrzmacicznej, zrosty lub blizny po przebytych stanach zapalnych lub zabiegach chirurgicznych na jajowodach oraz występowanie ognisk endometriozy. U kobiet, które zaszły w ciążę w wyniku zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro) ciąża pozamaciczna rozwija się trzy razy częściej niż w ogólnej populacji.

Co robić, jeżeli podejrzewamy niepłodność

Przy problemach z poczęciem dziecka pierwszym krokiem powinna być wizyta kobiety u ginekologa, a mężczyzny u urologa lub androloga. Po zebraniu wywiadu i badaniu lekarz zdecyduje, jakie należy wykonać testy diagnostyczne. Może też skierować niepłodną parę do specjalistycznej poradni. Poszukiwanie przyczyn niepłodności, a następnie leczenie jej bywa procesem długotrwałym, kosztownym i bardzo stresującym.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus