Paracetamol skuteczny, ale niebezpieczny
Ewa Pakuła

Paracetamol skuteczny, ale niebezpieczny

Paracetamol jest jednym z grupy leków, które w ostatnich latach w Polsce zrobiły zawrotną karierę stając się dostępne bez recepty i wszechobecne w kioskach, sklepach, hipermarketach czy na stacjach benzynowych. Z jednej strony łatwość dostępu do leku umożliwia nabycie go o każdej porze dnia i nocy, z drugiej strony wiąże się to z ryzykiem szkodliwego dla zdrowia przedawkowania paracetamolu, zwłaszcza w preparatach złożonych.

Paracetamol - co to za lek?

Paracetamol, czyli inaczej acetaminofen, stosowany jest na świecie od ponad stu lat. Po raz pierwszy został zsyntetyzowany i przetestowany klinicznie w XIX wieku w USA. W Polsce zyskał na znaczeniu stosunkowo późno, bo w latach 90. XX wieku, wypierając skutecznie piramidon - stosowany wówczas powszechnie lek przeciwgorączkowy. Pod względem chemicznym jest pochodną fenacetyny i wykazuje działanie przeciwgorączkowe oraz przeciwbólowe.

Jak działa paracetamol?

Działanie przeciwgorączkowe paracetamolu spowodowane jest hamowaniem syntezy prostaglandyn w centralnym układzie nerwowym, które wpływając na ośrodek termoregulacji w podwzgórzu, podwyższają ciepłotę ciała. Jednorazowa dawka paracetamolu obniża gorączkę na okres 6-8 godzin. Działanie przeciwbólowe paracetamolu jest również wynikiem działania ośrodkowego, a także zmniejszania przez ten lek wrażliwości receptorów bólowych, co podwyższa tzw. próg bólowy, przy którym odczuwamy ból. Efekt przeciwbólowy paracetamolu utrzymuje się po jednej dawce przez 4-6 godzin.

Czy paracetamol działa przeciwzapalnie?

Paracetamol nie wykazuje działania przeciwzapalnego, ponieważ nie hamuje w tkankach obwodowych syntezy prostaglandyn, które są jednym z istotnych mediatorów zapalenia. Dlatego też nie wywołuje objawów ubocznych typowych dla leków niesteroidowych przeciwzapalnych (hamujących obwodową syntezę prostaglandyn) i jest zalecany dla chorych z przeciwwskazaniami do tych leków.

Jakie są ogólne wskazania lecznicze paracetamolu?

Wskazaniami do podawania paracetamolu są:

  • gorączka,
  • bóle ostre i przewlekłe o słabym lub umiarkowanym nasileniu,
  • silniejsze bóle, przy których może być on podawany w skojarzeniu z kodeiną lub morfiną.

Paracetamol zalecany jest przez Światową Organizację Zdrowia jako jeden z podstawowych leków w leczeniu bólów w przebiegu choroby nowotworowej. Poza tym stosowany jest w przypadku: bólów głowy łącznie z migreną, bólów ucha, zębów, miesiączkowych, nerwobólów, bólów reumatycznych, mięśniowo-powięziowych, kostnych, pooperacyjnych i innych. Jako lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy zdecydowanie wyparł pyralginę, która przez długie lata była w tym zakresie lekiem nr 1.

Czy paracetamol jest bezpieczny?

Paracetamol w dawkach terapeutycznych uważany jest za lek bezpieczny o czym świadczy fakt, że jest dopuszczony do stosowania u kobiet ciężarnych od 4 miesiąca ciąży i u karmiących oraz u noworodków i niemowląt. Zalecany jest ponadto chorym z chorobą wrzodową, astmą aspirynową, zaburzeniami krzepliwości krwi lub z alergią na kwas acetylosalicylowy albo inne leki niesteroidowe przeciwzapalne.

Jak bezpiecznie dawkować paracetamol?

Bezpieczeństwo paracetamolu jako leku uzależnione jest w dużej mierze od dawki przyjętego farmaceutyku, na co mają wpływ procesy jego metabolizmu wątrobowego. Dla dorosłych bezpieczną dla zdrowia dawką dobową paracetamolu są 4 g, natomiast dawki wyższe mogą wywołać objawy zatrucia paracetamolem pod postacią ciężkiego uszkodzenia wątroby. W terapii przewlekłej natomiast nie należy przekraczać dobowej dawki 2,5 g paracetamolu.

Dlaczego paracetamol może stać się toksyczny?

Miejscem metabolizmu paracetamolu jest wątroba, gdzie 95% przyjętego leku przekształcane jest do nieaktywnych siarczanów i glukuronianów, natomiast pozostałe 5% paracetamolu ulega przemianie do wyjątkowo toksycznej dla wątroby N-acetylo-p-benzochinoiminy, która jest natychmiast przekształcana pod wpływem silnego antyutleniacza wątrobowego, zwanego glutationem, do związków nietoksycznych. Wydolność glutationu wątrobowego ma swoje ograniczenia, dlatego u osób zdrowych paracetamol może stać się toksyczny już w dawce dobowej przekraczającej 10 g na skutek gromadzenia się wspomnianej już N-acetylo-p-benzochinoiminy. Do syntezy glutationu niezbędny jest aminokwas cysteina pochodzący z pożywienia.

Kto powinien zachować szczególną ostrożność?

Dlatego na toksyczne działanie paracetamolu szczególnie wrażliwi są ludzie cierpiący z powodu przewlekłych chorób wątroby (m. in. alkoholicy) lub z innych chorób ogólnoustrojowych, a także głodzeni albo wyniszczeni, ponieważ rozwija się u nich niedobór cysteiny, a co za tym idzie spada ilość glutationu w wątrobie. Niedobór glutationu uniemożliwia natychmiastową neutralizację N-ace-tylo-p-benzochinoiminy i u osób tych przyjęcie dobowej dawki paracetamolu w ilości 6 g lub większej może doprowadzić do uszkodzenia wątroby.

Dlaczego łatwo jest przedawkować paracetamol?

Producenci prześcigają się obecnie w komponowaniu złożonych preparatów przeciwbólowych lub przeciwprzeziębieniowych łagodzących jednocześnie kilka objawów choroby w oparciu o paracetamol i inne składniki np.: kwas acetylosalicylowy, fenylefrynę, pseudoefedrynę, kofeinę, dekstrometorfan, kodeinę, terpinę, fenyraminę czy witaminę C. Tak szeroka oferta środków z paracetamolem, których nazwy w żaden sposób nie kojarzą się z tym lekiem, lecz nasuwają skojarzenia z konkretną chorobą lub objawem powoduje, że chory (np. przeziębiony lub cierpiący z powodu bólu) może zażywać w krótkim czasie kilka kupionych preparatów licząc na szybsze ustąpienie dolegliwości. Nie mając świadomości, że w każdym z nich składnikiem jest paracetamol, może przekroczyć dawkę bezpieczną paracetamolu i narazić się na zatrucie paracetamolem.

Jak zapobiegać przedawkowaniu paracetamolu?

Konieczne jest zapoznawanie się ze składami medykamentów. Jest to również na pewno pole do popisu dla farmaceuty, który rozmawiając z pacjentem o jego dolegliwościach i znając działania poszczególnych składników leków złożonych, jest w stanie polecić dla niego najlepszy specyfik, a jednocześnie ostrzec przed samodzielnym zażywaniem kilku różnych preparatów. Farmaceuta powinien również wspomnieć pacjentowi, że paracetamolu bez kontroli lekarskiej nie należy stosować dłużej niż 3 dni u dzieci i 10 dni u dorosłych. Takich informacji klient niestety nie uzyska nabywając preparaty z paracetamolem poza apteką. Wówczas pozostaje tylko uważne czytanie opakowania lub ulotki polekowej. Firmy farmaceutyczne wychodzą naprzeciw oczekiwaniom toksykologów i umieszczają na opakowaniach swoich produktów lub w reklamach informację, że zawierają one paracetamol. Dla nas pacjentów i klientów aptek najlepiej by było, gdyby takie informacje obowiązkowo umieszczał każdy producent leków i to w widocznym miejscu – na przodzie opakowania.

Jakie objawy wskazują na zatrucie paracetamolem?

Objawy przedawkowania paracetamolu zaczynają się po około 4-5 godzinach od przyjęcia leku i są to początkowo nudności i wymioty. Następnie dołączają się bóle brzucha i tkliwość w okolicy prawego podżebrza, gdzie usytuowana jest wątroba. W drugiej dobie od zatrucia występują cechy uszkodzenia wątroby pod postacią żółtaczki i skazy krwotocznej, a w trzeciej dobie rozwija się niewydolność wątroby prowadząca do śpiączki, zaburzeń wielonarządowych i zgonu.

Jak postępować w przypadku zatrucia paracetamolem?

Zatrucie paracetamolem wymaga jak najszybszej hospitalizacji i zastosowania specyficznej odtrutki, jaką jest N-acetylocysteina, znana skądinąd z półek aptecznych jako lek mukolityczny stosowany często przy zapaleniu oskrzeli. N-acetylocysteina utrzymuje prawidłowe stężenie glutationu w wątrobie i inaktywuje toksyczne metabolity paracetamolu, dzięki czemu ochrania wątrobę przed uszkodzeniem.

  • Paracetamol wykazuje działanie przeciwgorączkowe oraz przeciwbólowe, nie wykazuje natomiast działania przeciwzapalnego.
  • Efekt przeciwbólowy paracetamolu utrzymuje się po jednej dawce przez 4-6 godzin.
  • Paracetamol w dawkach terapeutycznych uważany jest za lek bezpieczny.
  • W większych dawkach paracetamol jest toksyczny dla wątroby.
  • Wiele złożonych leków o działaniu przeciwbólowym i przeciw grypie zawiera paracetamol – łatwo przedawkować!
  • Objawy przedawkowania paracetamolu występują po około 4-5 godzinach od przyjęcia leku, należą do nich: nudności i wymioty, bóle brzucha i tkliwość w okolicy prawego podżebrza. W drugiej dobie - żółtaczka, a w trzeciej dobie niewydolność wątroby, śpiączka.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Magnez łagodzi stres

    Magnez jest jednym z podstawowych makroelementów niezbędnych do życia. Makroelementy są to pierwiastki występujące w organizmie w ilościach do kilku procent jego suchej masy. Magnez wchodzi w skład wszystkich tkanek i znajduje się przede wszystkim wewnątrz komórek.

  • Bańki – sprawdzają się od lat

    Mimo olbrzymiego postępu wiedzy medycznej, stawianie baniek nadal pozostaje dość popularną metodą leczenia ostrych infekcji dróg oddechowych.

  • Jak wspomóc swoją odporność? Poznaj sposoby na wzmocnienie układu immunologicznego

    Odporność immunologiczna to zdolność organizmu do biernej oraz czynnej obrony przed patogenami, czyli czynnikami chorobotwórczymi. W jaki sposób można pobudzić swoją odporność? Jakie czynniki mają właściwości immunostymulujące? Czy poza przyjmowaniem leków w czasie trwania infekcji wirusowych lub bakteryjnych można jakoś wspomóc swój układ odpornościowy?

  • Zbliża się przesilenie wiosenne

    Porą roku, która zazwyczaj najbardziej się dłuży jest zima, a najtrudniejsze do przetrwania są jej ostatnie tygodnie. Jesteśmy wtedy zmęczeni mało ruchliwym trybem życia, niedoborem światła słonecznego i zimnem. Jest to tzw. przesilenie wiosenne.

  • Choroby wzroku

    O wzrok warto dbać szczególnie, ponieważ jest jednym z naszych najważniejszych zmysłów, umożliwiającym spostrzeganie świata i właściwe reagowanie na to, co dzieje się wokół nas. Jednocześnie chorób oczu jest bardzo wiele i niektóre z nich dają objawy szybko, a inne rozwijają się podstępnie i powoli. Dlatego warto okresowo poddawać się badaniu okulistycznemu, które niejednokrotnie umożliwia wcześniejsze wykrycie schorzenia oczu.

  • Mononukleoza zakaźna - objawy i leczenie

    Mononukleoza nazywana także chorobą pocałunków jest jedną z rzadziej rozpoznawanych chorób zakaźnych. Co za tym idzie, świadomość społeczna w tym zakresie jest niewielka i skutkuje niepotrzebnym niepokojem w momencie rozpoznania choroby przez lekarza. Czynnikiem chorobotwórczym jest wirus Epsteina-Barra (tzw. EBV), który jest wirusem wszechobecnym. Na zakażenie szczególnie narażone są dzieci i nastolatki. Wirus, który raz zaatakował pozostaje w organizmie człowieka na całe życie.

  • Alergiczne zapalenie spojówek

    Wśród różnych dolegliwości coraz powszechniejsze stają choroby alergiczne, czyli uczuleniowe. Ich objawy zaczynają się często od dolegliwości ze strony oczu. Nierzadko skłania to pacjenta do wizyty bezpośrednio u farmaceuty w aptece po doraźną pomoc.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij