Paracetamol skuteczny, ale niebezpieczny
Ewa Pakuła

Paracetamol skuteczny, ale niebezpieczny

Paracetamol jest jednym z grupy leków, które w ostatnich latach w Polsce zrobiły zawrotną karierę stając się dostępne bez recepty i wszechobecne w kioskach, sklepach, hipermarketach czy na stacjach benzynowych. Z jednej strony łatwość dostępu do leku umożliwia nabycie go o każdej porze dnia i nocy, z drugiej strony wiąże się to z ryzykiem szkodliwego dla zdrowia przedawkowania paracetamolu, zwłaszcza w preparatach złożonych.

Paracetamol – co to za lek?

Paracetamol, czyli inaczej acetaminofen, stosowany jest na świecie od ponad stu lat. Po raz pierwszy został zsyntetyzowany i przetestowany klinicznie w XIX wieku w USA. W Polsce zyskał na znaczeniu stosunkowo późno, bo w latach 90. XX wieku, wypierając skutecznie piramidon – stosowany wówczas powszechnie lek przeciwgorączkowy. Pod względem chemicznym jest pochodną fenacetyny i wykazuje działanie przeciwgorączkowe oraz przeciwbólowe.

Jak działa paracetamol?

Działanie przeciwgorączkowe paracetamolu spowodowane jest hamowaniem syntezy prostaglandyn w centralnym układzie nerwowym, które wpływając na ośrodek termoregulacji w podwzgórzu, podwyższają ciepłotę ciała. Jednorazowa dawka paracetamolu obniża gorączkę na okres 6–8 godzin. Działanie przeciwbólowe paracetamolu jest również wynikiem działania ośrodkowego, a także zmniejszania przez ten lek wrażliwości receptorów bólowych, co podwyższa tzw. próg bólowy, przy którym odczuwamy ból. Efekt przeciwbólowy paracetamolu utrzymuje się po jednej dawce przez 4–6 godzin.

Czy paracetamol działa przeciwzapalnie?

Paracetamol nie wykazuje działania przeciwzapalnego, ponieważ nie hamuje w tkankach obwodowych syntezy prostaglandyn, które są jednym z istotnych mediatorów zapalenia. Dlatego też nie wywołuje objawów ubocznych typowych dla leków niesteroidowych przeciwzapalnych (hamujących obwodową syntezę prostaglandyn) i jest zalecany dla chorych z przeciwwskazaniami do tych leków.

Jakie są ogólne wskazania lecznicze paracetamolu?

Wskazaniami do podawania paracetamolu są:

  • gorączka,
  • bóle ostre i przewlekłe o słabym lub umiarkowanym nasileniu,
  • silniejsze bóle, przy których może być on podawany w skojarzeniu z kodeiną lub morfiną.

Paracetamol zalecany jest przez Światową Organizację Zdrowia jako jeden z podstawowych leków w leczeniu bólów w przebiegu choroby nowotworowej. Poza tym stosowany jest w przypadku: bólów głowy łącznie z migreną, bólów ucha, zębów, miesiączkowych, nerwobólów, bólów reumatycznych, mięśniowo-powięziowych, kostnych, pooperacyjnych i innych. Jako lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy zdecydowanie wyparł pyralginę, która przez długie lata była w tym zakresie lekiem nr 1.

Czy paracetamol jest bezpieczny?

Paracetamol w dawkach terapeutycznych uważany jest za lek bezpieczny o czym świadczy fakt, że jest dopuszczony do stosowania u kobiet ciężarnych od 4 miesiąca ciąży i u karmiących oraz u noworodków i niemowląt. Zalecany jest ponadto chorym z chorobą wrzodową, astmą aspirynową, zaburzeniami krzepliwości krwi lub z alergią na kwas acetylosalicylowy albo inne leki niesteroidowe przeciwzapalne.

Jak bezpiecznie dawkować paracetamol?

Bezpieczeństwo paracetamolu jako leku uzależnione jest w dużej mierze od dawki przyjętego farmaceutyku, na co mają wpływ procesy jego metabolizmu wątrobowego. Dla dorosłych bezpieczną dla zdrowia dawką dobową paracetamolu są 4 g, natomiast dawki wyższe mogą wywołać objawy zatrucia paracetamolem pod postacią ciężkiego uszkodzenia wątroby. W terapii przewlekłej natomiast nie należy przekraczać dobowej dawki 2,5 g paracetamolu.

Dlaczego paracetamol może stać się toksyczny?

Miejscem metabolizmu paracetamolu jest wątroba, gdzie 95% przyjętego leku przekształcane jest do nieaktywnych siarczanów i glukuronianów, natomiast pozostałe 5% paracetamolu ulega przemianie do wyjątkowo toksycznej dla wątroby N-acetylo-p-benzochinoiminy, która jest natychmiast przekształcana pod wpływem silnego antyutleniacza wątrobowego, zwanego glutationem, do związków nietoksycznych. Wydolność glutationu wątrobowego ma swoje ograniczenia, dlatego u osób zdrowych paracetamol może stać się toksyczny już w dawce dobowej przekraczającej 10 g na skutek gromadzenia się wspomnianej już N-acetylo-p-benzochinoiminy. Do syntezy glutationu niezbędny jest aminokwas cysteina pochodzący z pożywienia.

Kto powinien zachować szczególną ostrożność?

Dlatego na toksyczne działanie paracetamolu szczególnie wrażliwi są ludzie cierpiący z powodu przewlekłych chorób wątroby (m. in. alkoholicy) lub z innych chorób ogólnoustrojowych, a także głodzeni albo wyniszczeni, ponieważ rozwija się u nich niedobór cysteiny, a co za tym idzie spada ilość glutationu w wątrobie. Niedobór glutationu uniemożliwia natychmiastową neutralizację N-ace-tylo-p-benzochinoiminy i u osób tych przyjęcie dobowej dawki paracetamolu w ilości 6 g lub większej może doprowadzić do uszkodzenia wątroby.

Dlaczego łatwo jest przedawkować paracetamol?

Producenci prześcigają się obecnie w komponowaniu złożonych preparatów przeciwbólowych lub przeciwprzeziębieniowych łagodzących jednocześnie kilka objawów choroby w oparciu o paracetamol i inne składniki np.: kwas acetylosalicylowy, fenylefrynę, pseudoefedrynę, kofeinę, dekstrometorfan, kodeinę, terpinę, fenyraminę czy witaminę C. Tak szeroka oferta leków z paracetamolem, których nazwy w żaden sposób nie kojarzą się z tym lekiem, lecz nasuwają skojarzenia z konkretną chorobą lub objawem powoduje, że chory (np. przeziębiony lub cierpiący z powodu bólu) może zażywać w krótkim czasie kilka kupionych preparatów, licząc na szybsze ustąpienie dolegliwości. Nie mając świadomości, że w każdym z nich składnikiem jest paracetamol, może przekroczyć dawkę bezpieczną paracetamolu i narazić się na zatrucie paracetamolem.

Jak zapobiegać przedawkowaniu paracetamolu?

Konieczne jest zapoznawanie się ze składami medykamentów. Jest to również na pewno pole do popisu dla farmaceuty, który rozmawiając z pacjentem o jego dolegliwościach i znając działania poszczególnych składników leków złożonych, jest w stanie polecić dla niego najlepszy specyfik, a jednocześnie ostrzec przed samodzielnym zażywaniem kilku różnych preparatów. Farmaceuta powinien również wspomnieć pacjentowi, że paracetamolu bez kontroli lekarskiej nie należy stosować dłużej niż 3 dni u dzieci i 10 dni u dorosłych. Takich informacji klient niestety nie uzyska nabywając preparaty z paracetamolem poza apteką. Wówczas pozostaje tylko uważne czytanie opakowania lub ulotki polekowej. Firmy farmaceutyczne wychodzą naprzeciw oczekiwaniom toksykologów i umieszczają na opakowaniach swoich produktów lub w reklamach informację, że zawierają one paracetamol. Dla nas pacjentów i klientów aptek najlepiej by było, gdyby takie informacje obowiązkowo umieszczał każdy producent leków i to w widocznym miejscu – na przodzie opakowania.

Jakie objawy wskazują na zatrucie paracetamolem?

Objawy przedawkowania paracetamolu zaczynają się po około 4–5 godzinach od przyjęcia leku i są to początkowo nudności i wymioty. Następnie dołączają się bóle brzucha i tkliwość w okolicy prawego podżebrza, gdzie usytuowana jest wątroba. W drugiej dobie od zatrucia występują cechy uszkodzenia wątroby pod postacią żółtaczki i skazy krwotocznej, a w trzeciej dobie rozwija się niewydolność wątroby prowadząca do śpiączki, zaburzeń wielonarządowych i zgonu.

Jak postępować w przypadku zatrucia paracetamolem?

Zatrucie paracetamolem wymaga jak najszybszej hospitalizacji i zastosowania specyficznej odtrutki, jaką jest N-acetylocysteina, znana skądinąd z półek aptecznych jako lek mukolityczny stosowany często przy zapaleniu oskrzeli. N-acetylocysteina utrzymuje prawidłowe stężenie glutationu w wątrobie i inaktywuje toksyczne metabolity paracetamolu, dzięki czemu ochrania wątrobę przed uszkodzeniem.

  • Paracetamol wykazuje działanie przeciwgorączkowe oraz przeciwbólowe, nie wykazuje natomiast działania przeciwzapalnego.
  • Efekt przeciwbólowy paracetamolu utrzymuje się po jednej dawce przez 4-6 godzin.
  • Paracetamol w dawkach terapeutycznych uważany jest za lek bezpieczny.
  • W większych dawkach paracetamol jest toksyczny dla wątroby.
  • Wiele złożonych leków o działaniu przeciwbólowym i przeciw grypie zawiera paracetamol – łatwo przedawkować!
  • Objawy przedawkowania paracetamolu występują po około 4–5 godzinach od przyjęcia leku, należą do nich: nudności i wymioty, bóle brzucha i tkliwość w okolicy prawego podżebrza. W drugiej dobie – żółtaczka, a w trzeciej dobie niewydolność wątroby, śpiączka.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij