Po jakim czasie działa paracetamol? Dawkowanie i właściwości paracetamolu

Paracetamol to jeden z popularniejszych leków sprzedawanych bez recepty (OTC). Jest stosowany między innymi w ostrych, umiarkowanych i przewlekłych bólach głowy, gardła i zębów, a także w bólach miesiączkowych i migrenach. Cechuje go względne bezpieczeństwo stosowania. W przypadku silnego bólu można go łączyć z innymi substancjami, np. z morfiną. Jak wygląda właściwy sposób dawkowania paracetamolu, jaka jest maksymalna i bezpieczna dawka dzienna oraz czy kobiety w ciąży mogą zażywać ten lek? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

1. Po jakim czasie działa paracetamol?
2. Paracetamol – co to za lek?
3. Kiedy stosuje się paracetamol?
4. Skuteczność paracetamolu
5. Czy paracetamol jest bezpieczny?
6. Dawkowanie paracetamolu
7. Czy paracetamol może stać się toksyczny?
8. Jak zapobiegać przedawkowaniu paracetamolu?
9. Zatrucie paracetamolem – objawy
10. Paracetamol – najczęściej zadawane pytania

Po jakim czasie działa paracetamol?

– odpowiada Sylwia Figurska, magister farmacji.

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest paracetamol i kiedy się go stosuje,
• czy paracetamol jest bezpieczny,
• jak bezpiecznie dawkować paracetamol.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, że paracetamol w zalecanych dawkach terapeutycznych to skuteczny i bezpieczny preparat przeciwbólowy i przeciwgorączkowy. Dobrze sprawdza się w bólach o małym i średnim natężeniu. Paracetamol występuje w wielu produktach przeciwbólowych, jest także składnikiem licznych „saszetek na przeziębienie”. Z tego powodu należy zachować ostrożność, jeśli przyjmujemy wiele produktów leczniczych jednocześnie, aby nie doprowadzić do przedawkowania, które może stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta.

Paracetamol – co to za lek?

Paracetamol (N-(4-hydroksyfenylo)acetamid, acetaminofen) jest organicznym związkiem chemicznym, będącym pochodną acetanilidu. Stosowany jest w lecznictwie ze względu na właściwości przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. W przeciwieństwie do leków przeciwbólowych z grupy NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) paracetamol nie wykazuje aktywności przeciwzapalnej oraz nie wpływa na proces krzepnięcia krwi.

Paracetamol jest składnikiem wielu leków przeciwbólowych zarówno z kategorii OTC (bez recepty), jak również wydawanych wyłącznie z przepisu lekarza (RX). Występuje także w większości leków do rozpuszczania na objawy przeziębienia i grypy.

Jak działa paracetamol?

Mechanizm działania paracetamolu opiera się na blokowaniu aktywności enzymu cyklooksygenazy w mózgu i rdzeniu kręgowym. W ten sposób następuje hamowanie syntezy prostaglandyn w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN), dzięki czemu zmniejsza się wrażliwość receptorów bólowych na działanie kinin (polipeptydy wpływające na mięśnie gładkie i zakończenia nerwowe) i serotoniny (neuroprzekaźnik w OUN), a tym samym następuje podwyższenie progu bólowego. Aktywność przeciwgorączkowa paracetamolu jest wynikiem zmniejszenia stężenia prostaglandyn w podwzgórzu. Dodatkowo paracetamol nie wpływa na czas krzepnięcia krwi oraz nie hamuje agregacji płytek.

Kiedy stosuje się paracetamol?

Paracetamol przyjmowany jest głównie w celu uśmierzenia bólu – zwłaszcza w bólach ostrych i przewlekłych o słabym lub umiarkowanym nasileniu. W łagodzeniu silniejszych objawów bólowych może być łączony z tramadolem, morfiną lub kodeiną. Paracetamol jest rekomendowany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO, ang. World Health Organization) jako jeden ze standardowych leków przeciwbólowych w terapii bólu towarzyszącego chorobie nowotworowej.

Paracetamol można zażywać w przypadku następujących dolegliwości:

• ból głowy,
• ból gardła,
• ból zębów,
• bóle kostno-stawowe,
• bóle mięśniowe,
• bóle miesiączkowe,
• bóle migrenowe.

Skuteczność paracetamolu

Paracetamol wykazuje wysoką skuteczność przy jednoczesnym niskim ryzyku wystąpienia działań niepożądanych. Po podaniu doustnym dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, a stężenie maksymalne we krwi osiągane jest po około 30–60 minutach od przyjęcia leku w postaci tabletek.

Dużo szybsze działanie paracetamolu uzyskuje się po zastosowaniu leku w formie rozpuszczalnej (saszetki) lub tabletek o przyspieszonym uwalnianiu. Wówczas efekt przeciwbólowy pojawia się już po mniej więcej 5 minutach. Działanie przeciwbólowe utrzymuje się przez 3–5 godzin, a działanie przeciwgorączkowe około 6–8 godzin.

Czy paracetamol jest bezpieczny?

Paracetamol uznawany jest za lek bezpieczny i dobrze tolerowany. Nie powoduje podrażnień śluzówki żołądka i jelit, dlatego polecany jest osobom z zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego (np. choroba wrzodowa) jako lek przeciwbólowy pierwszego wyboru.

Wskazany jest również u pacjentów chorujących na astmę aspirynową (specjalna postać astmy, którą nasila zażycie aspiryny), z zaburzeniami krzepliwości krwi, nadwrażliwością lub alergią na kwas acetylosalicylowy (aspirynę) oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen, naproksen, ketoprofen). W dawkach terapeutycznych działania niepożądane występują niezwykle rzadko.

Dawkowanie paracetamolu

W trakcie przyjmowania paracetamolu nie należy spożywać alkoholu ze względu na zwiększone ryzyko uszkodzeń wątroby. Dawkowanie paracetamolu uzależnione jest od wieku, schorzenia i stanu pacjenta.

Dla dzieci dawkę ustala się na podstawie masy ciała i według zaleceń producenta danego produktu. Leku nie należy stosować częściej niż w odstępie czterogodzinnym oraz więcej niż 4 razy na dobę.

W przypadku dzieci poniżej 2. roku życia lek może być podawany wyłącznie po konsultacji z lekarzem.

Czy paracetamol może stać się toksyczny?

Paracetamol jest metabolizowany w wątrobie, gdzie w 95% przekształcany jest do nieaktywnych glukuronianów oraz siarczanów. Pozostałe 5% metabolizowane jest do formy toksycznej dla wątroby – N-acetylo-p-benzochinoiminy (NAPQI). W normalnych warunkach związek ten pod wpływem glutationu przekształcany jest do pochodnych nietoksycznych. Jednak wydolność tego procesu ograniczona jest dawką produkowanego związku toksycznego. U osób zdrowych w przypadku przyjęcia więcej niż 10 g paracetamolu na dobę może dojść do nagromadzenia N-acetylo-p-benzochinoiminy i pojawienia się efektów toksycznych.

Kto powinien zachować szczególną ostrożność?

Paracetamolu nie należy stosować u osób uzależnionych od alkoholu oraz niedożywionych. Wskazane jest zachowanie zwiększonej ostrożności u pacjentów:

• z niewydolnością lub uszkodzeniami wątroby,
• z niewydolnością nerek,
• chorujących na astmę z nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy i inne leki z grupy NLPZ,
• ze zmniejszoną aktywnością dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej oraz reduktazy methemoglobinowej.

Należy zachować szczególną ostrożność podczas jednoczesnego przyjmowania leków z warfaryną, ponieważ już przy tygodniowym stosowaniu dobowej dawki 2,5 g paracetamolu następuje nasilenie działania warfaryny.

Jak zapobiegać przedawkowaniu paracetamolu?

Na rynku farmaceutycznym dostępnych jest wiele preparatów zawierających w swoim składzie paracetamol. Substancja ta występuje w tabletkach przeciwbólowych, przeciwgorączkowych, na ból zęba oraz w większości „saszetek na przeziębienie”.

Aby nie dopuścić do przedawkowania paracetamolu, przed przyjęciem jakiegokolwiek leku należy dokładnie przeczytać ulotkę dołączoną do opakowania i sprawdzić, jakie substancje lecznicze znajdują się w danym leku. W przypadku wątpliwości lub trudności z weryfikacją ulotki zawsze można poradzić się farmaceuty w aptece, który przeanalizuje skład przyjmowanych leków i zweryfikuje ewentualne interakcje lekowe.

Zatrucie paracetamolem – objawy

Przedawkowanie paracetamolu może doprowadzić do wystąpienia ciężkiej niewydolności wątroby, a nawet śmierci. Najbardziej narażone na zatrucie paracetamolem są osoby niedożywione oraz nadużywające alkoholu. Do uszkodzenia wątroby może dojść już po przyjęciu dwukrotnie większej maksymalnej dawki dobowej leku.

U większości pacjentów w 1. dniu po zatruciu nie pojawiają się jakiekolwiek działania niepożądane świadczące o przedawkowaniu, pomimo że proces nieodwracalnego uszkodzenia wątroby rozpoczyna się już kilka godzin po przyjęciu toksycznej dawki.

Objawy zatrucia paracetamolem:

• objawy ze strony przewodu pokarmowego (nudności, biegunka, wymioty, ból brzucha),
• brak apetytu,
• zwiększone pocenie,
• ból w okolicy prawego podżebrza (okołowątrobowo),
• żółtaczka,
• powiększenie wątroby.

Po 4 dniach od przyjęcia nadmiernej dawki leku mogą wystąpić jednoznaczne działania niepożądane wskazujące na niewydolność wątroby. Wówczas pojawiają się zazwyczaj:

• encefalopatia wątrobowa (zespół objawów neuropsychiatrycznych w wyniku zaburzonej zdolności wątroby do usuwania toksyn z organizmu),
• zaburzenia oddychania,
• obrzęk mózgu,
• śpiączka,
• krwawienia z przewodu pokarmowego,
• zaburzenia procesu krzepnięcia krwi,
• obniżenie poziomu cukru we krwi,
• kwasica metaboliczna,
• niemiarowość pracy serca,
• zapaść naczyniowa.

Postępowanie w przypadku zatrucia paracetamolem

W przypadku zatrucia paracetamolem należy niezwłocznie udać się do szpitala, ponieważ przyjęcie nadmiernej dawki tego leku może doprowadzić do ciężkich uszkodzeń wątroby, a nawet śmierci. Przedawkowanie paracetamolu jest niezwykle niebezpieczne i podstępne w diagnozowaniu, ponieważ w pierwszej dobie nie daje objawów świadczących o zatruciu, mimo że nieodwracalny proces uszkodzenia komórek wątroby już trwa. Dlatego najważniejsza jest jak najszybsza reakcja i interwencja lekarska.

Paracetamol – najczęściej zadawane pytania

Czy paracetamol działa przeciwzapalnie?

Ze względu na brak wpływu na prostaglandyny w tkankach obwodowych paracetamol nie wykazuje praktycznie żadnego działania przeciwzapalnego. W związku z tym pozbawiony jest działań niepożądanych charakterystycznych dla niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które hamują obwodową syntezę prostaglandyn. Dzięki temu paracetamol może być bezpiecznie stosowany u osób z nadwrażliwością na leki z grupy NLPZ.

Czy można stosować paracetamol w ciąży?

Paracetamol jest lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym pierwszego rzutu u kobiet w ciąży (ma kategorię B). Należy jednak pamiętać, że przed zastosowaniem paracetamolu w ciąży przyszła mama powinna skontaktować się z lekarzem prowadzącym, a następnie – jeśli lek zostanie przez niego zalecony – powinna stosować najmniejszą skuteczną terapeutycznie dawkę przez możliwie jak najkrótszy czas.

Dlaczego łatwo jest przedawkować paracetamol?

Polacy coraz częściej sięgają po preparaty przeciwbólowe dostępne bez recepty. Pacjenci często nie patrzą na skład danego leku i stosują jednocześnie kilka różnych produktów. W ten sposób mogą nie zauważyć, że w każdym przyjętym preparacie jednym ze składników jest paracetamol. Może to doprowadzić do przyjęcia nadmiernej dawki substancji leczniczej, czyli jej przedawkowania.

Dodatkowo paracetamol występuje w większości leków na przeziębienie – w tzw. saszetkach do rozpuszczania. Zazwyczaj nazwy tych produktów nie wskazują na obecność paracetamolu, a jedynie na schorzenie, w którym dany farmaceutyk może być zastosowany, np. przeziębienie i grypa.

Dlatego pacjenci, którzy leczą się bez konsultacji lekarza i nie czytają ulotek, są narażeni na ryzyko jednoczesnego przyjęcia paracetamolu w postaci kilku różnych preparatów i przedawkowania. Wówczas na pozór bezpieczny lek, jakim jest paracetamol, może doprowadzić do wystąpienia niebezpiecznych działań niepożądanych takich jak ciężkie uszkodzenie wątroby, a nawet zgon chorego.