Jak działa paracetamol? Skuteczny czy niebezpieczny? Działanie, właściwości - portal DOZ.pl
Jak dawkować paracetamol osobom dorosłym, dzieciom i kobietom w ciąży?
Alicja Świątek

Jak dawkować paracetamol osobom dorosłym, dzieciom i kobietom w ciąży?

Paracetamol jest jednym z bardziej popularnych leków sprzedawanych  bez recepty (OTC). Stosowany między innymi w ostrych, umiarkowanych i przewlekłych bólach głowy, gardła i zębów, a także bólach miesiączkowych i migrenach. Cechuje go względne bezpieczeństwo stosowania. W przypadku silnego bólu, można go łączyć z innymi substancjami, np. z morfiną. Jak wygląda właściwy sposób dawkowania paracetamolu, jaka jest maksymalna i bezpieczna dawka dzienna oraz czy kobiety w ciąży mogą zażywać ten lek? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Paracetamol – co to za lek?

Paracetamol (N-(4-hydroksyfenylo)acetamid, acetaminofen) jest organicznym związkiem chemicznym, będącym pochodną acetanilidu. Stosowany jest w lecznictwie ze względu na właściwości przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. W przeciwieństwie do leków przeciwbólowych z grupy NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne), paracetamol nie wykazuje aktywności przeciwzapalnej oraz nie wpływa na proces krzepnięcia krwi. Paracetamol jest składnikiem wielu leków przeciwbólowych zarówno z kategorii OTC (bez recepty), jak również wydawanych wyłącznie z przepisu lekarza. Występuje także w większości leków do rozpuszczania na objawy przeziębienia i grypy.

Jak działa paracetamol?

Mechanizm działania paracetamolu opiera się na blokowaniu aktywności enzymu cyklooksygenazy w mózgu i rdzeniu kręgowym. W ten sposób następuje hamowanie syntezy prostaglandyn w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN), dzięki czemu zmniejsza się wrażliwość receptorów bólowych na działanie kinin (polipeptydy wpływające na mięśnie gładkie i zakończenia nerwowe) i serotoniny (neuroprzekaźnik w OUN), a tym samym następuje podwyższenie progu bólowego. Aktywność przeciwgorączkowa paracetamolu następuje poprzez zmniejszenie stężenia prostaglandyn w podwzgórzu. Dodatkowo nie wpływa na czas krzepnięcia krwi oraz nie hamuje agregacji płytek.

Polecane dla Ciebie

Paracetamol i działania przeciwzapalne

Ze względu na brak wpływu na prostaglandyny w tkankach obwodowych paracetamol  nie wykazuje praktycznie działania przeciwzapalnego. W związku z tym pozbawiony jest działań niepożądanych charakterystycznych dla niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które hamują obwodową syntezę prostaglandyn. Dzięki temu paracetamol może być bezpiecznie stosowany u osób z nadwrażliwością na leki z grupy NLPZ.

Na co stosuje się paracetamol?

Paracetamol przyjmowany jest głównie w uśmierzeniu bólu. Zwłaszcza w bólach ostrych i przewlekłych o słabym lub umiarkowanym nasileniu. W łagodzeniu silniejszych objawów bólowych może być łączony z tramadolem, morfiną lub kodeiną. Paracetamol rekomendowany jest przez Światową Organizację Zdrowia (WHO, ang. World Health Organization) jako jeden ze standardowych leków przeciwbólowych w terapii bólu towarzyszącego chorobie nowotworowej.

Paracetamol można zażywać w przypadku następujących przypadłości:

Paracetamol może być również podawany w łagodzeniu objawów przeziębienia oraz grypy, zwłaszcza ze względu na działanie przeciwgorączkowe.

Skuteczność paracetamolu

Paracetamol wykazuje wysoką skuteczność przy jednoczesnym niskim ryzyku wystąpienia działań niepożądanych. Po podaniu doustnym dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, a stężenie maksymalne we krwi osiągane jest po około 30–60 minutach od przyjęcia leku w postaci tabletek. Dużo szybsze działanie paracetamolu uzyskuje się po zastosowaniu leku w formie rozpuszczalnej (saszetki) lub tabletek o przyspieszonym uwalnianiu. Wówczas efekt przeciwbólowy pojawia się już po mniej więcej 5. minutach. Działanie przeciwbólowe utrzymywane jest przez 3–5 godzin. Działanie przeciwgorączkowe utrzymuje się około 6–8 godzin.

Czy paracetamol jest bezpieczny?

Paracetamol uznawany jest za lek bezpieczny i dobrze tolerowany. Nie powoduje podrażnień śluzówki żołądka i jelit, dlatego polecany jest osobom z zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego (np. choroba wrzodowa) jako lek przeciwbólowy pierwszego wyboru. Wskazany jest również u pacjentów chorujących na astmę aspirynową (specjalny rodzaj astmy, który jest nasilany jej zażyciem), z zaburzeniami krzepliwości krwi, nadwrażliwością lub alergią na kwas acetylosalicylowy (aspirynę) oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen, naproksen, ketoprofen). W dawkach terapeutycznych działania niepożądane występują niezwykle rzadko. Ponadto paracetamol jest lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym pierwszego rzutu u kobiet w ciąży (posiada kategorię B). Należy jednak pamiętać, że przed zastosowaniem paracetamolu, ciężarna powinna skontaktować się z lekarzem prowadzącym, a następnie jeśli lek zostanie przez niego zalecony, powinna stosować najmniejszą skuteczną terapeutycznie dawkę przez najkrótszy możliwy okres czasu.

Jak bezpiecznie dawkować paracetamol?

W trakcie przyjmowania paracetamolu nie należy spożywać alkoholu ze względu na zwiększone ryzyko uszkodzeń wątroby. Dawkowanie paracetamolu uzależnione jest od wieku, schorzenia i stanu pacjenta. Standardowo u  pacjentów dorosłych nie należy przekraczać dawki 4 g na dobę, a u dzieci w wieku 6–12 lat 2 g dziennie. Dla dzieci dawkę ustala się na podstawie masy ciała stosując się do zaleceń producenta danego produktu. Leku nie należy stosować częściej niż w odstępie czterogodzinnym oraz  więcej niż 4 razy na dobę. W przypadku dzieci do 2. roku życia lek może być podawany wyłącznie po konsultacji z lekarzem.

Dlaczego paracetamol może stać się toksyczny?

Paracetamol metabolizowany jest  w wątrobie, gdzie w 95% przekształcany jest do nieaktywnych glukuronianów oraz siarczanów. Pozostałe 5% metabolizowane jest do formy toksycznej dla wątroby – N-acetylo-p-benzochinoiminy (NAPQI). W normalnych warunkach związek ten pod wpływem glutationu przekształcany jest do pochodnych nietoksycznych. Jednak wydolność tego procesu ograniczona jest dawką produkowanego związku toksycznego. U osób zdrowych w przypadku przyjęcia więcej niż 10g paracetamolu na dobę, może dojść do nagromadzenia N-acetylo-p-benzochinoiminy i pojawienia się efektów toksycznych. Natomiast u osób z chorobami wątroby, niedożywionych lub nadużywających alkohol nagromadzenie toksycznego metabolitu NAPQI i objawy przedawkowania mogą pojawić się już przy znacznie niższej dawce dobowej.

Kto powinien zachować szczególną ostrożność?

Paracetamolu nie należy stosować u osób uzależnionych od alkoholu oraz niedożywionych. Wskazane jest zachowanie zwiększonej ostrożności u pacjentów z: niewydolnością lub uszkodzeniami wątroby, niewydolnością nerek, chorujących na astmę z nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy i inne leki z grupy NLPZ, ze zmniejszoną aktywnością dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej oraz reduktazy methemoglobinowej. Należy zachować szczególną ostrożność, przyjmując jednocześnie leki z warfaryną, ponieważ już przy tygodniowym stosowaniu dobowej dawki 2,5 g paracetamolu następuje nasilenie działania warfaryny.

Dlaczego łatwo jest przedawkować paracetamol?

Polacy coraz częściej sięgają po preparaty przeciwbólowe dostępne bez recepty. Często nie patrząc na skład danego leku, pacjenci stosują jednocześnie kilka różnych produktów. W ten sposób mogą nie zauważyć, że w każdym przyjętym preparacie jednym ze składników jest paracetamol. Może to doprowadzić do przyjęcia nadmiernej dawki substancji leczniczej, czyli jej przedawkowania. Dodatkowo w większości leków na przeziębienie, tzw. saszetek do rozpuszczania, występuje paracetamol. Zazwyczaj nazwy tych produktów nie wskazują na obecność paracetamolu, a jedynie na schorzenie w którym dany farmaceutyk może być zastosowany, jak np. przeziębienie i grypa. Dlatego pacjenci, którzy leczą się bez konsultacji lekarza i nie czytają ulotki są narażeni na ryzyko jednoczesnego przyjęcia paracetamolu w postaci kilku różnych preparatów i przedawkowania. Wówczas na pozór bezpieczny lek, jakim jest paracetamol, może doprowadzić do wystąpienia niebezpiecznych działań niepożądanych, takich jak ciężkie uszkodzenie wątroby, a nawet doprowadzić do zgonu chorego.  

Jak zapobiegać przedawkowaniu paracetamolu?

Na rynku farmaceutycznym dostępnych jest ogrom preparatów zawierających w swoim składzie paracetamol. Substancja ta występuje w tabletkach przeciwbólowych, przeciwgorączkowych, na ból zęba oraz w większości  „saszetek na przeziębienie”. Aby nie dopuścić do przedawkowania paracetamolu przed przyjęciem jakiegokolwiek leku należy dokładnie przeczytać ulotkę dołączoną do opakowania i sprawdzić, jakie substancje lecznicze znajdują się danym leku. W przypadku wątpliwości lub trudności z weryfikacją ulotki zawsze można poradzić się farmaceuty w aptece, który przeanalizuje skład przyjmowanych leków i zweryfikuje ewentualne interakcje lekowe.

Zatrucie paracetamolem – objawy

Przedawkowanie paracetamolu może doprowadzić do wystąpienia ciężkiej niewydolności wątroby, a nawet śmierci. Najbardziej narażone na zatrucie paracetamolem są osoby niedożywione oraz nadużywające alkoholu. Uszkodzenie wątroby może spowodować przyjęcie już dwukrotnie większej maksymalnej dawki dobowej leku. U większości pacjentów w 1 dniu po zatruciu nie pojawiają się jakiekolwiek działania niepożądane świadczące o przedawkowaniu, pomimo, że proces nieodwracalnego uszkodzenia wątroby rozpoczyna się już kilka godzin po przyjęciu toksycznej dawki. Zatrucie paracetamolem objawia się zazwyczaj dopiero 2–4 dni po przedawkowaniu.

Objawy zatrucia paracetamolem:

  • objawy ze strony przewodu pokarmowego (nudności, biegunka, wymioty, ból brzucha),
  • brak apetytu,
  • zwiększone pocenie,
  • ból w okolicy prawego podżebrza (okołowątrobowo),
  • żółtaczka,
  • powiększenie wątroby.

Po 4 dniach od przyjęcia nadmiernej dawki leku mogą wystąpić jednoznaczne działania niepożądane, wskazujące na niewydolność wątroby. Wówczas pojawiają się zazwyczaj: encefalopatia wątrobowa (zespół objawów neuropsychiatrycznych w wyniku zaburzonej zdolności wątroby do usuwania toksyn z organizmu), zaburzenia oddychania, obrzęk mózgu, śpiączka, krwawienia z przewodu pokarmowego oraz zaburzenia procesu krzepnięcia krwi, obniżenie poziomu cukru we krwi, kwasica metaboliczna, niemiarowość pracy serca, zapaść naczyniowa.

Postępowanie w przypadku zatrucia paracetamolem

W przypadku zatrucia paracetamolem należy niezwłocznie udać się do szpitala, ponieważ przyjęcie nadmiernej dawki tego leku może doprowadzić do ciężkich uszkodzeń wątroby, a nawet śmierci. Przedawkowanie paracetamolu jest niezwykle niebezpieczne i podstępne w diagnozowaniu, ponieważ w pierwszej dobie nie daje objawów świadczących o zatruciu, pomimo, że nieodwracalny proces uszkodzenia komórek wątroby już trwa. Dlatego najważniejsza jest jak najszybsza reakcja i interwencja lekarska. Przedawkowanie paracetamolu bezwzględnie wymaga hospitalizacji, podczas której podaje się antidotum w postaci N-acetylocysteiny.

  1. Praca zbiorowa, Paracetamol. Nowości terapeutyczne., „journals.viamedica.pl” [online], https://journals.viamedica.pl/advances_in_palliative_medicine/article/viewFile/29647/24397, [dostęp:] 09.12.2021.
  2. Krzyżak-Jankowicz M. i in., Metamizol i paracetamol — leki podobne, ale nie takie same, „ppm.umed.wroc.pl”  [online], https://ppm.umed.wroc.pl/info/article/UMW196b841f206748b792a4cce5c51e08d2/, [dostęp:] 09.12.2021.
  3. B. Wolska-Kuśnierz, Paracetamol – nie wszystko jeszcze wiemy, „forumpediatrii.pl”  [online],  https://forumpediatrii.pl/artykul/paracetamol-nie-wszystko-jeszcze-wiemy, [dostęp:] 09.12.2021.
  4. Natalia Hinz-Brylew, Ostre zatrucie paracetamolem — opis trzech przypadków, „docplayer.pl” [online],  https://docplayer.pl/17207151-Ostre-zatrucie-paracetamolem-opis-trzech-przypadkow.html, [dostęp:] 09.12.2021.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jak działają glikokortykosteroidy? Czy są bezpieczne?

    Kortykosteroidy są to hormony kory nadnerczy wytwarzane w sposób naturalny w naszym organizmie i warunkujące wiele procesów życiowych. Hormony te wykazują bardzo silne i różnorodne działania (np. przeciwzapalne, przeciwobrzękowe, przeciwalergiczne, immunosupresyjne, regulujące przemiany węglowodanów, białek i tłuszczów), które można z powodzeniem wykorzystywać w leczeniu rozmaitych chorób. Era kortykosteroidoterapii rozpoczęła się w 1951 roku, kiedy to amerykański biochemik i farmakolog Robert Burns Woodward zsyntetyzował hormon kory nadnerczy – kortyzon.

  • Fakty i mity o kacu

    Niezależnie od wyników badań dotyczących odżywczych właściwości alkoholu i jego pozytywnego działania na nasz organizm, ogólnie wiadomo, że alkohol spożywany w nadmiarze jest szkodliwy. Najlepszym sposobem uniknięcia nieprzyjemnych skutków alkoholowych ekscesów (czyli tzw. kaca) jest spożywanie drinków w odpowiednich ilościach.

  • Sposoby na kaca – jak radzić sobie z syndromem dnia poprzedniego?

    „Ach, co to była za noc!” – wspominamy z rozmarzeniem Sylwestra. Często temu rozmarzeniu towarzyszą jednak przykre pamiątki w postaci tępego bólu głowy, nudności, wzmożonego pragnienia i ogólnego złego samopoczucia. Każdy z nas może doświadczać zupełnie innego wachlarza objawów związanego z odchorowywaniem naszych wcześniejszych szaleństw.

  • Domowe sposoby na hemoroidy – jak wyleczyć hemoroidy? Poznaj naturalne metody na pozbycie się żylaków odbytu

    Domowe sposoby na hemoroidy są skuteczne, pod warunkiem jednak, że zastosujemy je odpowiednio wcześnie – w momencie pojawienia się pierwszych objawów hemoroidów (zazwyczaj jest to świąd i pieczenie odbytu). Wśród naturalnych metod walki z żylakami odbytu znajdują się zimne okłady z lodu, nasiadówki, ciepłe kąpiele z dodatkiem olejków, a także maści i czopki dostępne w aptece bez recepty.

  • Siemię lniane – właściwości i zastosowanie ziaren lnu. Jak przygotować siemię lniane?

    Siemię lniane, czyli nasiona lnu pospolitego, to niewielkie ziarenka o brązowej lub lekko złotej barwie. Z powodu wielu właściwości prozdrowotnych zaliczane są do superfoods – wykorzystywane są we wspomagającym leczeniu wielu schorzeń, np. układu pokarmowego czy sercowo–naczyniowego, mają także pozytywne działanie na włosy oraz skórę. Jakie są właściwości siemienia lnianego? Jak przygotować siemię lniane?

  • Żele do dezynfekcji – jakie wybrać? Czy wszystkie ochronią przed koronawirusem?

    Mydło, płyny antybakteryjne i żele do dezynfekcji na stałe zagościły w naszym życiu. Choć oferta rynkowa jest ogromna, to nie wszystkie dostępne produkty skutecznie usuwają koronawirusa z powierzchni użytkowych, a przede wszystkim z naszych dłoni. Jak wybrać mądrze? Jakimi kryteriami się kierować?

  • Zioła na uchyłki jelita grubego

    Zła dieta, która jest oparta na produktach wysokoprzetworzonych i o niskiej zawartości błonnika pokarmowego, może doprowadzić do wystąpienia uchyłkowatości jelit, będącej chorobą cywilizacyjną. Uważa się również, że pewne znaczenie w pojawianiu się uchyłków jelit mają predyspozycje genetyczne, co udowodniło zidentyfikowanie genów odpowiedzialnych za powstawanie uchyłkowatości. Jakie zioła będą najlepsze dla prawidłowej pracy jelit i dlaczego przy siemieniu lnianym należy pić dużą ilość wody?

  • Domowe sposoby na zatoki – skuteczne naturalne metody walki z chorymi zatokami

    Okres jesienno-zimowy dla wielu osób jest czasem zmagania się z zapaleniem zatok. Kiedy pojawia się ból i uczucie rozpierania w okolicy zatok, a w nosie zalega wydzielina, którą ciężko jest usunąć, każdy szuka ratunku w domowej apteczce. Oprócz leków dostępnych w aptece, istnieje wiele domowych metod na bolące zatoki, które przyniosą ulgę i przywrócą radość ze swobodnego oddychania. Co będzie najlepsze na zatoki?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij