Kwasica metaboliczna – przyczyny, objawy i diagnostyka. Jak leczyć kwasicę metaboliczną?
Maksymilian Borowicz

Kwasica metaboliczna – przyczyny, objawy i diagnostyka. Jak leczyć kwasicę metaboliczną?

Kwasica metaboliczna pojawia się, gdy równowaga kwasowo-zasadowa w organizmie zostaje zachwiana w wyniku np. złej diety bądź choroby. Nie można bagatelizować jej objawów – zbyt późne podjęcie leczenia kwasicy grozi śmiercią. Jakie są symptomy kwasicy metabolicznej? W jaki sposób się ją leczy? 

Wiele słyszymy o tym, jak wielką wagę ma utrzymywanie odpowiedniego pH w jamie ustnej. Niewiele osób zdaje sobie jednak sprawę z tego, jak ważne jest utrzymywanie prawidłowego pH całego organizmu. Gdy nadmiernie spadnie, dochodzi do zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej organizmu oraz do kwasicy metabolicznej. 

Co to jest kwasica metaboliczna? 

Do niepokojącego obniżenia pH dochodzi, gdy równowaga chemiczna kwasów i zasad zostaje zaburzona. Informacji o tym dostarczy badanie gazometryczne.  

W utrzymaniu stałości kwasowo-zasadowej organizm kieruje się następującymi zasadami: 

  • zasada obojętności elektrycznej płynów ustrojowych – suma stężeń kationów (ładunków dodatnich) równa się sumie stężeń anionów (ładunków ujemnych); 
  • zasada izojonii – stężenia jonów powinny być stałe; 
  • zasada izoosmolalności – ciśnienia osmotyczne we wszystkich przestrzeniach wodnych organizmu mają taką samą wartość. 

Za utrzymanie stałej prawidłowej wartości pH są odpowiedzialne głównie płuca i nerki. W przypadku obniżenia jego wartości jako pierwsze odpowiadają płuca – liczba i głębokość oddechów się zwiększają (organizm próbuje usunąć nadmiar dwutlenku węgla), w wyniku czego traci substrat do produkcji kwasu węglowego (wartość pH, zamiast dalej spadać, ulega stabilizacji, a następnie unormowaniu).

Jeśli samo zwiększenie liczby oddechów nie wystarczy, z pomocą przychodzą nerki, które w sposób długotrwały zwiększają wydalanie kwasów z moczem, jednocześnie zwiększając odzyskiwanie substancji o charakterze zasadowym. 

Objawy kwasicy metabolicznej 

Jednym z głównych objawów kwasicy metabolicznej jest wspomniana już zwiększona liczba i głębokość oddechów, przypominająca oddech gonionego psa. W terminologii medycznej taki sposób oddychania zwany jest oddechem Kussmaula. Większość objawów występujących w kwasicy zależy od głównej przyczyny jej wystąpienia. Ból i zawroty głowy, uczucie splątania, nudności, wymioty, ból brzucha, zaburzenia równowagi, zaburzenia świadomości, a nawet śpiączka będą odpowiadać zatruciu: alkoholem etylowym, metylowym (charakterystyczne zaburzenia widzenia) lub glikolem etylenowym.

Z kolei nadmierne pragnienie, suchość w ustach, wyczuwalny zapach acetonu z ust, częste oddawanie moczu, osłabienie, zaburzenia świadomości, śpiączka będą odpowiadać kwasicy z powodu nadmiernego gromadzenia ciał ketonowych z rozpadających się zapasów tłuszczu (przy braku insuliny, np. w cukrzycy typu 1).

Objawami uniwersalnymi dla powyższych, występującymi także w przypadku przewlekłej lub ostrej niewydolności nerek i ciężkiej długotrwałej biegunki, będą zaburzenia elektrolitowe (głównie hiperkaliemia, czyli wzrost stężenia potasu we krwi) prowadzące do zaburzeń pracy serca.

Innymi symptomami towarzyszącymi kwasicy metabolicznej, jednak o mniejszym znaczeniu diagnostycznym, mogą być: zmęczenie, obniżony apetyt, ogólne złe samopoczucie, zdezorientowanie. 

Przyczyny kwasicy metabolicznej 

Przewaga substancji kwasowych w organizmie może być rezultatem źle zbilansowanej i nagle zmienionej diety. Chociaż nie tylko odżywianie stanowi tutaj problem – do zaburzenia w gospodarce kwasowo-zasadowej organizmu może dochodzić również w przebiegu chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca typu 1 (źle kontrolowana prowadzi do kwasicy ketonowej), cukrzyca typu 2 (nieprawidłowe odżywianie prowadzi do zespołu hiperglikemiczno-hiperosmolalnego), choroby cewek nerkowych i nerek (dochodzi do znacznych zaburzeń jonowych, utrudnionego wydalania substancji kwasowych i reabsorpcji – odzyskiwania – substancji zasadowych).

Inną przyczyną kwasicy metabolicznej są zatrucia: alkoholem etylowym, metylowym, a także glikolem etylenowym i salicylanami. Znacząco zwiększają one dostępność substancji kwasowych w ustroju.

U dorosłych i dzieci biegunka występująca od dłuższego czasu (spowodowana np. nadużywaniem leków przeczyszczających) może doprowadzić do utraty wodorowęglanów stabilizujących fizjologicznie kwasy w przewodzie pokarmowym.

Ważną przyczyną kwasicy metabolicznej są stany niedotlenienia, uwalniany kwas moczowy w dużej ilości znacznie zakwasza organizm. Znaczne wytworzenie tej substancji może mieć miejsce np. podczas dużego wysiłku fizycznego, niewydolności serca, zatrzymania akcji serca bądź infekcji.  

Rozpoznanie kwasicy metabolicznej – badania

W jaki sposób się dowiedzieć, czy występujące objawy wiązać z kwasicą metaboliczną? Niezbędne w tej sytuacji będzie badanie laboratoryjne zwane gazometrią. Najdokładniejszych wyników dostarcza wykonywana z krwi tętniczej (krew pobrana z ręki lub uda), nieco mniej dokładne uzyskuje się przy pobraniu z naczyń włośniczkowych (palca bądź płatka ucha).

Gazometria umożliwia ocenę m.in. pH krwi, ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla, stężenia wodorowęglanów w osoczu, dzięki którym lekarz, biorąc pod uwagę całość obrazu klinicznego oraz dalsze badania różnicujące, np. badanie ogólne moczu, badanie poziomu cukru we krwi, będzie mógł określić przyczynę powstania zaburzeń i bez zwłoki rozpocząć odpowiednie leczenie.  

Leczenie kwasicy metabolicznej 

Niestety, kwasicy metabolicznej nie leczy się łatwo. Diety będą pomocne w przypadku chorych na cukrzycę lub z występującymi biegunkami. Warto ograniczyć produkty, które mogą mieć niekorzystny wpływ na równowagę kwasowo-zasadową: sery, jajka, słodycze, masło, ryż, kaszę jęczmienną, ziemniaki, kawę. W innych sytuacjach konieczne jest specjalistyczne leczenie i wykonanie dodatkowych badań potwierdzających konkretną przyczynę zwiększonej ilości kwasów w organizmie: pomiar glikemii, stężenie etanolu we krwi, ocena funkcji nerek. Niezbędna jest konsultacja z lekarzem. Diety w ciężkich przypadkach nie pomogą ustabilizować gospodarki kwasowo-zasadowej, ponieważ zaburzenia te często wynikają z innych chorób współistniejących i są raczej ich objawem.  

W przypadku zatruć, zaburzeń spowodowanych zwiększonym poziomem cukru we krwi czy biegunek priorytetem będzie dożylne nawodnienie. Podczas zatrucia metanolem, glikolem etylenowym bez odtrutki (w postaci dobrze dobranych proporcji alkoholu etylowego) szanse na ustabilizowanie są znikome. W ciężkich postaciach kwasicy metabolicznej, zwłaszcza wynikających z uszkodzenia nerek, niezbędne mogą okazać się dializy.  

Mimo złożoności całego tematu równowagi kwasowo-zasadowej i wynikającej z jej zaburzeń kwasicy metabolicznej w przypadku wystąpienia kilku z powyższych objawów najlepiej zgłosić się do lekarza. Jeśli byłyby one znacznie nasilone, zwłaszcza kiedy wiadomo, że osoba choruje na cukrzycę, choroby nerek bądź spożywała większe ilości alkoholu niewiadomego pochodzenia, należy natychmiast udać się na Szpitalny Oddział Ratunkowy lub wezwać pomoc medyczną. Bagatelizowanie objawów prowadzące do opóźnienia leczenia może się okazać śmiertelne w skutkach. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Haluksy – przyczyny, objawy, leczenie palucha koślawego. Ćwiczenia na haluksy

    Haluksy, inaczej paluch koślawy, to schorzenie, którego objawem jest deformacja stopy polegająca na znacznym odchyleniu palucha na zewnątrz oraz jednoczesnym odchyleniu I kości śródstopia w kierunku wewnętrznej krawędzi stopy. Haluksy to nie tylko defekt kosmetyczny, ale również problem zdrowotny. Haluksy mogą powodować silny ból, ograniczenie ruchomości palców stopy, mogą się również przyczyniać do powstawania zmian zwyrodnieniowych w obrębie innych stawów kończyn dolnych. Jak leczy się haluksy?

  • Liszajec zakaźny – przyczyny, objawy, leczenie. Jak można zapobiec zarażeniu?

    Liszajec zakaźny jest bakteryjną chorobą skóry wywoływaną przez zakażenie paciorkowcami lub gronkowcami. Cechuje się wysoką zakaźnością dla otoczenia. Charakterystycznym objawem liszajca zakaźnego jest obecność pęcherzyków oraz żółtawych, miodowych strupów. Jak się go leczy? 

  • Czy „latające kleszcze” mogą zagrażać ludziom? W jaki sposób się przed nimi chronić?

    Strzyżaki sarnie obecne w polskich lasach, potocznie zwane „latającymi kleszczami”, to pasożyty, które żerują głównie na dzikich zwierzętach, ale zdarza się, że tymczasowo, także ludziach. Podobnie jak kleszcze, żywią się krwią, nie są jednak pajęczakami. Ukąszenia strzyżyków są wyjątkowo bolesne i mogą być niebezpieczne dla alergików. Te stawonogi mogą być wektorem, który przenosi różne chorobotwórcze drobnoustroje.

  • Cytyzyna – pogromca nałogu nikotynowego ukryty w tabletkach na rzucenie palenia? Jak działa, skutki uboczne, przeciwwskazania

    Cytyzyna to alkaloid (ma pochodzenie roślinne) pobudzający układ nerwowy w sposób podobny do nikotyny. Występuję w nasionach łac. Laburnum anagyroides, czyli złotokapu. Od wielu lat jest wykorzystywana jako substancja czynna w preparatach na rzucenie palenia. Działa podobnie jak nikotyna, niemniej tworzy silniejsze niż ona połączenia z receptorami nikotynowymi w mózgu. Liczne badania kliniczne nad cytyzyną potwierdziły, że pomaga ona rzucić palenie osobom decydującym się na ten krok, którym towarzyszy również wysoki poziom motywacji. Czy kobiety w ciąży i mamy karmiące mogą brać tabletki na rzucenie palenia z cytyzyną, czy terapię można zakończyć wcześniej i czy cytyzyna jest bardziej skuteczna od żywicy nikotynowej? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Masaż – rodzaje, wskazania, przeciwwskazania, techniki masażu stosowanego w fizjoterapii

    Masaż jest jedną z najstarszych terapii leczniczych. Termin ten jest używany do opisania szerokiej gamy zabiegów fizjoterapeutycznych, które mają odmienne wskazania, przeciwwskazania, różnią się rodzajem stosowanego ucisku i intensywnością zabiegu. Także efekty masażu, w zależności od jego rodzaju, mogą być odmienne. Część terapii służy wyłącznie relaksowi i głębokiemu odprężeniu (masaż relaksacyjny), część stosuje się natomiast w leczeniu schorzeń układu ruchu czy układu nerwowego (masaż leczniczy). 

  • Nowa metoda oceny wieku biologicznego. Skaner oczu odczyta, jak szybko się starzejesz

    U każdego człowieka proces starzenia się przebiega w indywidualnym tempie. Do tej pory nie powstała uniwersalna metody śledzenia wieku biologicznego. Naukowcy z Bostonu stworzyli nieinwazyjną technologię skanowania oczu, a dokładniej białek soczewki, która zapewnia szybki i obiektywny pomiar molekularnego starzenia się organizmu, co w przyszłości może mieć istotne znaczenie dla medycyny klinicznej.

  • Coraz bliżej powstania skutecznej „pigułki na cukrzycę”. Naukowcy opracowali system doustnego dostarczania leków insulinowych

    Dla osób zmagających się z cukrzycą podstawowym mechanizmem aplikacji insuliny jest jej wstrzyknięcie podskórne. Wiele osób w obawie przed bólem opóźnia rozpoczęcie terapii, średnio o dwa lata. Technologia opracowana w ramach Trabolsi Research Group w NYU Abu Dhabi (NYUAD) może poprawić sytuację pacjentów z cukrzycą, uwolnić ich od dyskomfortu i skutków ubocznych częstych iniekcji. Na czym polega innowacja? Czym są nCOF? Dlaczego doustna metoda podawania leku może być skuteczniejsza?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij