Leki w ciąży – klasyfikacje leków stosowanych u kobiet ciężarnych
Marta Pietroń

Leki w ciąży – klasyfikacje leków stosowanych u kobiet ciężarnych

Ciąża to czas szczególnego dbania o zdrowie przez przyszłą mamę. Przewlekłe choroby, infekcje oraz przemiany zachodzące w organizmie kobiety ciężarnej często wiążą się z koniecznością przyjmowania leków. Ich działanie wpływa nie tylko na organizm matki, bowiem przenikając przez łożysko, docierają również do płodu. Zatem, które z nich są bezpieczne zarówno dla przyszłej mamy, jak i dziecka?

Leki w ciąży – dlaczego wiedza na temat wpływu leków na płód jest ograniczona?

Pomimo prowadzonych licznych badań klinicznych nad nowymi lekami lub innowacyjnymi terapiami, wiedza na temat stosowania leków w trakcie ciąży i ich wpływu na płód jest bardzo ograniczona. Dlaczego tak jest? 

Przez dziewięć miesięcy trwania ciąży w organizmie kobiety zachodzą liczne zmiany, które uzależnione są od wzrostu i rozwoju płodu. Zmiany dotyczą również losów leku w organizmie, czyli jego wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji, dlatego też znane do tej pory schematy leczenia osoby dorosłej nie mogą być wdrażane u kobiety ciężarnej. 

Przed wprowadzeniem leku na rynek musi on przejść rygorystyczne badania pod kątem toksyczności, bezpieczeństwa i skuteczności. Aby zbadać wpływ działania leku na matkę i dziecko, należałoby przeprowadzić badania kliniczne na kobietach w ciąży, co ze względów etycznych, kulturowych lub praktycznych jest niemożliwe. Głównym powodem jest trudność w podjęciu decyzji o podawaniu leku kobiecie ciężarnej, nie mając pewności czy nie wpłynie on negatywnie na rozwijający się płód. Dane o wpływie leków na rozrodczość oraz przebieg pochodzą z badań in vitro w hodowlach komórkowych oraz in vivo na zwierzętach. Należy mieć na uwadze, że badania dotyczące zwierząt nie oddają w pełni tego, jak konkretny lek wpływa na ludzki płód.  

Według obowiązujących zasad podawania leków u kobiet w ciąży ich stosowanie jest uzasadnione, gdy korzyści przewyższają ryzyko.  

Leki w ciąży – klasyfikacja FDA

Literowa klasyfikacja leków stosowanych w ciąży została sporządzona przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) w 1979 r. Leki zostały podzielone na 5 kategorii – A, B, C, D, X, co miało ułatwiać ocenę bezpieczeństwa stosowania leku u ciężarnej. Są one uporządkowane hierarchicznie – w kategorii A znajdują się leki, przy których możliwość uszkodzenia płodu wydaje się mało prawdopodobna, natomiast w kategorii X – leki, które mają niekorzystne działanie na płód i ryzyko wynikające z ich stosowania zdecydowanie przewyższa korzyści. Z powodu wielu wątpliwości oraz błędnych interpretacji danych, wprowadzono zmiany w obowiązującej klasyfikacji. Obecnie nowy podział składa się z trzech opisowych podrozdziałów: 

  1. Ciąża
  2. Laktacja 
  3. Kobiety i mężczyźni w wieku rozrodczym.

W czasie ciąży istotne jest rozsądne stosowanie leków, aby nie ryzykować zarówno zdrowiem przyszłej mamy, jak i rozwijającego się płodu, dlatego przyjmowanie jakiegokolwiek preparatu w tym czasie powinno być konsultowane z lekarzem prowadzącym ciążę. 

Leki w ciąży – klasyfikacja EMA

Opisowa klasyfikacja leków stosowanych w ciąży została sporządzona przez Europejską Agencję Leków (EMA). Zawiera 9 kategorii leków (grupowanych hierarchicznie), do których przyporządkowywane są charakterystyki produktów leczniczych. Kategoria 9. to leki, które mogą być stosowane przez ciężarne, kategoria 1. to preparaty mające szkodliwe działanie na przebieg ciąży lub rozwój dziecka. Z klasyfikacji EMA korzysta Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). 

Leki w ciąży – klasyfikacja ADEC

Australijska klasyfikacja leków stworzona przez Australian Drug Evaluation Committee (ADEC) wyróżnia 7 kategorii stosowania leków w okresie ciąży, przy czym nie są one hierarchiczne – A, B1, B2, B3, C, D, X. Oznacza to, że leki z kategorii B nie mają większego bezpieczeństwa niż leki przypisane do kategorii C. 

Leki w ciąży – jakie preparaty można stosować w ciąży?

Stosowanie leków w ciąży powinno być ograniczone do minimum. U kobiety ciężarnej w przypadku wystąpienia dolegliwości wymagających podania leku, należy każdorazowo przeanalizować czy korzyść stosowania środka farmakologicznego znacznie przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu i matki. Nie zaleca się samodzielnego przyjmowania leków bez wiedzy i zgody lekarza prowadzącego.

Leczenie bólu w ciąży 

Za najbezpieczniejszy i najlepiej przebadany lek przeciwbólowy uważa się paracetamol. W ciąży powinien być stosowany doraźnie w przypadku wystąpienia bólu o lekkim i średnim nasileniu, w najmniejszej skutecznej dawce – jednorazowo 500-1000 mg. Dobowa dawka paracetamolu nie powinna przekroczyć 4g. Ze względu na przenikanie leku przez barierę łożyskową oraz do pokarmu matki, jego stosowanie powinno być skonsultowane z lekarzem prowadzącym. 

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen, diklofenak, naprokdem, ketoprofen, kwas acetylosalicylowy itd.) nie powinny być stosowane w I oraz III trymestrze ciąży, ze względu na ryzyko nieprawidłowego zagnieżdżenia się zarodka, poronienia, a także przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego (przewodu Botalla). 

W trakcie ciąży w leczeniu bólu nie należy stosować metamizolu oraz leków opioidowych (np. kodeina występująca w preparatach złożonych wraz z paracetamolem). 

Leczenie przeziębienia w ciąży 

Leczenie przeziębienia w ciąży polega na łagodzeniu objawów i wzmacnianiu odporności. Wystąpienie gorączki wymaga podania leków przeciwbólowych, które jednocześnie wykazują działanie przeciwgorączkowe. Najbezpieczniejszym lekiem dla ciężarnej jest paracetamol, podawany w odstępie 6 godzinnym, zaś przeciwskazane jest przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego. W leczeniu kataru u kobiety w ciąży zaleca się stosowanie hipertonicznego roztworu soli morskiej do nosa lub preparatów z mannitolem. Nie zaleca się stosowania popularnych kropli lub aerozoli do nosa obkurczających naczynia krwionośne.

Ból gardła w ciąży można zwalczać za pomocą preparatów do stosowania miejscowego – tabletki do ssania lub aerozole. W swoim składzie mogą zawierać: wyciąg z porostu islandzkiego, propolis, chlorek benzydaminy, chlorek chlorheksydyny, chlorek benzalkoniowy lub chlorek cetylopirydyniowy. W czasie przeziębienia należy przyjmować większą niż zazwyczaj ilość płynów, przygotowywać zdrowe i zbilansowane posiłki oraz zapewnić organizmowi dostateczną ilość snu.

Leczenie zgagi w ciąży

Zgaga w ciąży jest dosyć częstą i uciążliwą dolegliwością, która może się nasilać wraz z kolejnymi miesiącami. Jeżeli domowe sposoby są niewystarczające, należy sięgnąć po apteczne preparaty. Dla kobiety ciężarnej cierpiącej na zgagę bezpieczne jest stosowanie leków zobojętniających kwas żołądkowy, zawierających w swoim składzie sole magnezu, sodu lub wapnia oraz preparaty z alginianami, które tworzą żelową warstwę ochraniająca żołądek.    

Leki w ciąży – czy w ciąży można stosować preparaty ziołowe? 

W czasie ciąży wiele kobiet zastępuje leki syntetyczne naturalnymi preparatami, uważając je za bezpieczniejsze.

Nic bardziej mylnego. Jedynie część ziołowych preparatów uważana jest za nieszkodliwe dla kobiety w ciąży i może być stosowana w postaci naparów (zalecane ze względu na zmniejszone stężenie substancji aktywnych) lub tabletek.

Do bezpiecznych preparatów ziołowych w ciąży zaliczamy:

  • rumianek pospolity,
  • miętę pieprzową,
  • imbir,
  • żurawinę, 
  • liść pokrzywy. 

W ciąży przeciwskazane są preparaty ziołowe stymulujące mięśnie gładkie macicy, wpływające na gospodarkę hormonalną, działające przeczyszczająco oraz zawierające alkaloidy lub olejki eteryczne. Stosowanie ich wiąże się z ryzykiem poronienia, przedwczesnego porodu bądź wystąpienia wad rozwojowych u dziecka. Należy unikać ziół, takich jak: senes, kruszyna pospolita, korzeń pokrzywy, żeń-szeń, chmiel, podbiał pospolity, jałowiec, rozmaryn, krwawnik pospolity czy serdecznik pospolity. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Święta w ciąży – co może jeść ciężarna, a czego musi unikać?

    Kobieta w ciąży powinna jeść nie za dwoje, a dla dwojga, musi starać się tak komponować swoją dietę, aby dostarczała ona maluszkowi wszystkich niezbędnych składników. Znalezienie balansu między smakiem i zdrowiem może być szczególnie trudne w święta, gdy stół wręcz ugina się pod ciężarem aromatycznych potraw. 

  • Kalendarz badań w ciąży – tydzień po tygodniu

    Dzięki przestrzeganiu harmonogramu wpisanego w ciążowy kalendarz badań, który składa się zarówno z testów obowiązkowych, jak i zalecanych, ginekolog prowadzący ma dostęp do kompleksowej historii ciąży, sprawując stałą kontrolę nad mamą i jej dzieckiem. Kalendarz badań w ciąży został przygotowany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Składa się z wielu etapów, które są ograniczane przez ramy czasowe kolejnych tygodni ciąży, a także z wielu badań – fizykalnych, obrazowych i laboratoryjnych. Które badania należy wykonać, będąc w ciąży i dlaczego skrupulatność w ich wykonywaniu jest tak bardzo istotna? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. 

  • Test PAPP-A – wskazania do wykonania testu podwójnego, wyniki, cena

    Test PAPPA to nieinwazyjne badanie prenatalne, dzięki któremu można ocenić ryzyko wystąpienia wad genetycznych u płodu (zespołu Downa, zespołu Edwardsa, zespołu Pataua). Badanie składa się z pobrania krwi matki (oznacza się białko PAPPA oraz wolną podjednostkę beta–hCG, stąd test PAPP-A nazywany jest testem podwójnym) oraz USG genetycznego płodu. Należy go wykonać przed 14. tygodniem ciąży – między 11. a 13. (13 tygodni + 6 dni).

  • Ciąża a szczepionka przeciwko COVID-19

    Czy kobiety w ciąży mogą się zaszczepić przeciwko COVID-19? Co powinna wiedzieć przyszła mama zanim podejmie decyzję o takim szczepieniu? Czy karmienie piersią jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do szczepienia?

  • Witaminy dla kobiet w ciąży – jakie witaminy powinny suplementować ciężarne?

    Okres ciąży jest czasem zwiększonego zapotrzebowania na pewne składniki odżywcze, kobiety ciężarne powinny szczególnie pamiętać o zaopatrzeniu organizmu w niezbędne składniki budulcowe, energetyczne, mikroelementy, a także witaminy. Jakie witaminy i minerały warto zażywać, gdy planujemy zajście w ciążę? Jakie suplementy powinna przyjmować kobieta ciężarna?

  • Jaka ilość kawy w ciąży jest bezpieczna? Jak kofeina wpływa na masą urodzeniową noworodka?

    Nowe badanie National Institutes of Health (NIH) sugeruje, że kofeina może przyczyniać się do tego, że dziecko będzie miało mniejszą masę urodzeniową. Czy przyszłe mamy całkowicie powinny zrezygnować z kawy?  

  • Zapalenie pęcherza w ciąży – przyczyny, objawy, leczenie, domowe sposoby na zakażenie dróg moczowych u ciężarnych

    Kobieta ciężarna jest szczególnie podatna na zakażenia dróg moczowo-płciowych, co związane jest z licznymi zmianami zachodzącymi w jej organizmie. O infekcji mogą świadczyć nieprzyjemne dolegliwości lub zdiagnozowany podczas rutynowych badań kontrolnych bezobjawowy bakteriomocz. Zapalenia pęcherza w ciąży nie należy lekceważyć, bowiem zwiększa on ryzyko przedwczesnego porodu oraz urodzenia dziecka z niską masą ciała.

  • Zgaga w ciąży – dlaczego się pojawia i co jeść, aby złagodzić nieprzyjemne dolegliwości z nią związane?

    Zgaga stanowi częstą dolegliwość u kobiet w ciąży. Ponieważ przyszła mama zwykle dysponuje ograniczoną możliwością farmakologicznego radzenia sobie z trudnościami odmiennego stanu, warto znać domowe sposoby, które poprawią samopoczucie w zakresie wybranych. Zgaga w ciąży – co jeść, a czego unikać? Jak powinna wyglądać dieta, która złagodzi pieczenie oraz kwaśne odbijanie. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij