Leki w ciąży – klasyfikacje leków stosowanych u kobiet ciężarnych - portal DOZ.pl
Leki w ciąży – klasyfikacje leków stosowanych u kobiet ciężarnych
Marta Pietroń

Leki w ciąży – klasyfikacje leków stosowanych u kobiet ciężarnych

Ciąża to czas szczególnego dbania o zdrowie przez przyszłą mamę. Przewlekłe choroby, infekcje oraz przemiany zachodzące w organizmie kobiety ciężarnej często wiążą się z koniecznością przyjmowania leków. Ich działanie wpływa nie tylko na organizm matki, bowiem przenikając przez łożysko, docierają również do płodu. Zatem, które z nich są bezpieczne zarówno dla przyszłej mamy, jak i dziecka?

Leki w ciąży – dlaczego wiedza na temat wpływu leków na płód jest ograniczona?

Pomimo prowadzonych licznych badań klinicznych nad nowymi lekami lub innowacyjnymi terapiami, wiedza na temat stosowania leków w trakcie ciąży i ich wpływu na płód jest bardzo ograniczona. Dlaczego tak jest? 

Przez dziewięć miesięcy trwania ciąży w organizmie kobiety zachodzą liczne zmiany, które uzależnione są od wzrostu i rozwoju płodu. Zmiany dotyczą również losów leku w organizmie, czyli jego wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji, dlatego też znane do tej pory schematy leczenia osoby dorosłej nie mogą być wdrażane u kobiety ciężarnej. 

Przed wprowadzeniem leku na rynek musi on przejść rygorystyczne badania pod kątem toksyczności, bezpieczeństwa i skuteczności. Aby zbadać wpływ działania leku na matkę i dziecko, należałoby przeprowadzić badania kliniczne na kobietach w ciąży, co ze względów etycznych, kulturowych lub praktycznych jest niemożliwe. Głównym powodem jest trudność w podjęciu decyzji o podawaniu leku kobiecie ciężarnej, nie mając pewności czy nie wpłynie on negatywnie na rozwijający się płód. Dane o wpływie leków na rozrodczość oraz przebieg pochodzą z badań in vitro w hodowlach komórkowych oraz in vivo na zwierzętach. Należy mieć na uwadze, że badania dotyczące zwierząt nie oddają w pełni tego, jak konkretny lek wpływa na ludzki płód.  

Według obowiązujących zasad podawania leków u kobiet w ciąży ich stosowanie jest uzasadnione, gdy korzyści przewyższają ryzyko.  

Leki w ciąży – klasyfikacja FDA

Literowa klasyfikacja leków stosowanych w ciąży została sporządzona przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) w 1979 r. Leki zostały podzielone na 5 kategorii – A, B, C, D, X, co miało ułatwiać ocenę bezpieczeństwa stosowania leku u ciężarnej. Są one uporządkowane hierarchicznie – w kategorii A znajdują się leki, przy których możliwość uszkodzenia płodu wydaje się mało prawdopodobna, natomiast w kategorii X – leki, które mają niekorzystne działanie na płód i ryzyko wynikające z ich stosowania zdecydowanie przewyższa korzyści. Z powodu wielu wątpliwości oraz błędnych interpretacji danych, wprowadzono zmiany w obowiązującej klasyfikacji. Obecnie nowy podział składa się z trzech opisowych podrozdziałów: 

  1. Ciąża
  2. Laktacja 
  3. Kobiety i mężczyźni w wieku rozrodczym.

W czasie ciąży istotne jest rozsądne stosowanie leków, aby nie ryzykować zarówno zdrowiem przyszłej mamy, jak i rozwijającego się płodu, dlatego przyjmowanie jakiegokolwiek preparatu w tym czasie powinno być konsultowane z lekarzem prowadzącym ciążę. 

Polecane dla Ciebie

Leki w ciąży – klasyfikacja EMA

Opisowa klasyfikacja leków stosowanych w ciąży została sporządzona przez Europejską Agencję Leków (EMA). Zawiera 9 kategorii leków (grupowanych hierarchicznie), do których przyporządkowywane są charakterystyki produktów leczniczych. Kategoria 9. to leki, które mogą być stosowane przez ciężarne, kategoria 1. to preparaty mające szkodliwe działanie na przebieg ciąży lub rozwój dziecka. Z klasyfikacji EMA korzysta Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). 

Leki w ciąży – klasyfikacja ADEC

Australijska klasyfikacja leków stworzona przez Australian Drug Evaluation Committee (ADEC) wyróżnia 7 kategorii stosowania leków w okresie ciąży, przy czym nie są one hierarchiczne – A, B1, B2, B3, C, D, X. Oznacza to, że leki z kategorii B nie mają większego bezpieczeństwa niż leki przypisane do kategorii C. 

Leki w ciąży – jakie preparaty można stosować w ciąży?

Stosowanie leków w ciąży powinno być ograniczone do minimum. U kobiety ciężarnej w przypadku wystąpienia dolegliwości wymagających podania leku, należy każdorazowo przeanalizować czy korzyść stosowania środka farmakologicznego znacznie przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu i matki. Nie zaleca się samodzielnego przyjmowania leków bez wiedzy i zgody lekarza prowadzącego.

Leczenie bólu w ciąży 

Za najbezpieczniejszy i najlepiej przebadany lek przeciwbólowy uważa się paracetamol. W ciąży powinien być stosowany doraźnie w przypadku wystąpienia bólu o lekkim i średnim nasileniu, w najmniejszej skutecznej dawce – jednorazowo 500-1000 mg. Dobowa dawka paracetamolu nie powinna przekroczyć 4g. Ze względu na przenikanie leku przez barierę łożyskową oraz do pokarmu matki, jego stosowanie powinno być skonsultowane z lekarzem prowadzącym. 

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen, diklofenak, naprokdem, ketoprofen, kwas acetylosalicylowy itd.) nie powinny być stosowane w I oraz III trymestrze ciąży, ze względu na ryzyko nieprawidłowego zagnieżdżenia się zarodka, poronienia, a także przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego (przewodu Botalla). 

W trakcie ciąży w leczeniu bólu nie należy stosować metamizolu oraz leków opioidowych (np. kodeina występująca w preparatach złożonych wraz z paracetamolem). 

Leczenie przeziębienia w ciąży 

Leczenie przeziębienia w ciąży polega na łagodzeniu objawów i wzmacnianiu odporności. Wystąpienie gorączki wymaga podania leków przeciwbólowych, które jednocześnie wykazują działanie przeciwgorączkowe. Najbezpieczniejszym lekiem dla ciężarnej jest paracetamol, podawany w odstępie 6 godzinnym, zaś przeciwskazane jest przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego. W leczeniu kataru u kobiety w ciąży zaleca się stosowanie hipertonicznego roztworu soli morskiej do nosa lub preparatów z mannitolem. Nie zaleca się stosowania popularnych kropli lub aerozoli do nosa obkurczających naczynia krwionośne.

Ból gardła w ciąży można zwalczać za pomocą preparatów do stosowania miejscowego – tabletki do ssania lub aerozole. W swoim składzie mogą zawierać: wyciąg z porostu islandzkiego, propolis, chlorek benzydaminy, chlorek chlorheksydyny, chlorek benzalkoniowy lub chlorek cetylopirydyniowy. W czasie przeziębienia należy przyjmować większą niż zazwyczaj ilość płynów, przygotowywać zdrowe i zbilansowane posiłki oraz zapewnić organizmowi dostateczną ilość snu.

Leczenie zgagi w ciąży

Zgaga w ciąży jest dosyć częstą i uciążliwą dolegliwością, która może się nasilać wraz z kolejnymi miesiącami. Jeżeli domowe sposoby są niewystarczające, należy sięgnąć po apteczne preparaty. Dla kobiety ciężarnej cierpiącej na zgagę bezpieczne jest stosowanie leków zobojętniających kwas żołądkowy, zawierających w swoim składzie sole magnezu, sodu lub wapnia oraz preparaty z alginianami, które tworzą żelową warstwę ochraniająca żołądek.    

Leki w ciąży – czy w ciąży można stosować preparaty ziołowe? 

W czasie ciąży wiele kobiet zastępuje leki syntetyczne naturalnymi preparatami, uważając je za bezpieczniejsze.

Nic bardziej mylnego. Jedynie część ziołowych preparatów uważana jest za nieszkodliwe dla kobiety w ciąży i może być stosowana w postaci naparów (zalecane ze względu na zmniejszone stężenie substancji aktywnych) lub tabletek.

Do bezpiecznych preparatów ziołowych w ciąży zaliczamy:

  • rumianek pospolity,
  • miętę pieprzową,
  • imbir,
  • żurawinę, 
  • liść pokrzywy. 

W ciąży przeciwskazane są preparaty ziołowe stymulujące mięśnie gładkie macicy, wpływające na gospodarkę hormonalną, działające przeczyszczająco oraz zawierające alkaloidy lub olejki eteryczne. Stosowanie ich wiąże się z ryzykiem poronienia, przedwczesnego porodu bądź wystąpienia wad rozwojowych u dziecka. Należy unikać ziół, takich jak: senes, kruszyna pospolita, korzeń pokrzywy, żeń-szeń, chmiel, podbiał pospolity, jałowiec, rozmaryn, krwawnik pospolity czy serdecznik pospolity. 

  1. P. K. Tuszyński (red.), Leki i ciąża. Bezpieczna farmakoterapia i suplementacja kobiety ciężarnej, Vademecum Farmaceutyczne, Kraków 2020.
  2. E. Szałek, E. Grześkowiak, Bezpieczeństwo farmakoterapii w okresie ciąży, „Farmacja Współczesna” 2008, nr 1, s. 109-115.
  3. I. Grzechowiak, Wybrane aspekty farmakoterapii w okresie ciąży – bezpieczeństwo stosowania leków OTC i Rx, https://www.woia.pl/dat/attach/237_praca-specjalizacyjna-mgr-izabela_grzechowiak.pdf, [dostęp:] 18.04.2021.
  4. A. Maciejczyk, T. Ukhaliuk, Leki a ciąża, „Biuletyn bezpieczeństwa produktów leczniczych” 2019, vol. 14, nr 4, s. 20-24.
  5. K. Friese, K. Mörike, G. Neumann, A. Windorfer, Leki w ciąży i laktacji. Przewodnik dla lekarzy i farmaceutów, MedPharm Polska, Wrocław 2010.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Nacinanie krocza – kontrowersje wokół rutynowego nacinania krocza podczas porodu

    Wątpliwości narastające wokół tematu rutynowych nacięć krocza w trakcie porodu towarzyszą środowisku medycznemu już od wielu dekad. Niesłabnąca od lat argumentacja zarówno zwolenników, jak i przeciwników tego zabiegu sprawiła, że również w Polsce toczy się spór o zasadność episiotomii w kontekście wielu sytuacji położniczych. Co zatem sprawia, że pomimo upływu wielu lat doświadczenia i praktyki temat nacięcia krocza jest nadal równie kontrowersyjny, jak niemal dwie dekady temu, a wizja porodu siłami natury budzi coraz większy lęk wśród pacjentek? 

  • Nadciśnienie w ciąży – przyczyny, leczenie, powikłania

    Nadciśnienie tętnicze jest jedną z wielu chorób, które mogą towarzyszyć ciężarnej. Choć zwykle początkowo nie daje ono żadnych objawów, to brak wdrożenia odpowiedniego postępowania i leczenia może doprowadzić do poważnych komplikacji, które stanowią zagrożenie życia zarówno dla matki, jak i jej nienarodzonego dziecka. 

  • Duszności w ciąży – przyczyny. Kiedy trudności z oddychaniem w ciąży powinny zaniepokoić?

    Duszność jest subiektywnym objawem występującym w przypadku wielu schorzeń, przede wszystkim u osób z ostrymi i przewlekłymi chorobami układu oddechowego i krążenia. Jest również dolegliwością, na którą dość często skarżą się kobiety ciężarne, nawet już w I trymestrze ciąży. Subiektywność objawu polega na tym, że nie jesteśmy w stanie ocenić jego nasilenia za pomocą badań obrazowych czy laboratoryjnych, tak jak np. nasilenie niedokrwistości za pomocą wartości hemoglobiny i hematokrytu. Jakie mogą być przyczyny duszności w ciąży?

  • Poronienie – najczęstsze przyczyny. Jakie są objawy poronienia?

    Poronienie jest problemem, który dotyczy coraz większej ilości kobiet. Jest to samoistne zakończenie ciąży przed 22. tygodniem, a więc momentem, w którym płód uzyskuje zdolność do przeżycia poza łonem matki. Do utraty ciąży może dojść na różnych etapach jej rozwoju, również przyczyny poronienia mogą być różne – mogą to być czynniki anatomiczne, hormonalne czy środowiskowe. 

  • Połóg – ile trwa? Jakie zmiany zachodzą w organizmie kobiety po porodzie?

    Połóg to wyjątkowy moment w życiu każdej kobiety, która urodziła dziecko. To szereg procesów fizjologicznych, dzięki którym organizm młodej mamy wraca do stanu sprzed ciąży. Połogowi mogą towarzyszyć dolegliwości bólowe związane z inwolucją narządów oraz tzw. odchody połogowe, które są źródłem bakterii. Rany powstałe po nacięciu krocza lub w wyniku cięcia cesarskiego należy starannie pielęgnować i odkażać. Jak to robić i o czym jeszcze pamiętać podczas połogu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Ciąża pozamaciczna – objawy i postępowanie po rozpoznaniu ciąży ektopowej

    Ciąża pozamaciczna, inaczej ektopowa, polega na zagnieżdżeniu się zapłodnionej komórki jajowej w każdej innej lokalizacji oprócz błony śluzowej trzony macicy. Szczególnie niebezpieczna jest ciąża brzuszna zlokalizowana w jamie otrzewnej, gdyż niesie 17-krotnie wyższe ryzyko śmierci w porównaniu z pozostałym lokalizacjami. Jak wygląda diagnostyka ciąży pozamacicznej, jakie są jej przyczyny i sposoby leczenia?

  • Stan przedrzucawkowy — przyczyny i leczenie preeklampsji

    Stan przedrzucawkowy może wywołać wiele niebezpiecznych powikłań, na które najbardziej narażone są kobiety powyżej 35. roku życia oraz matki chorujące przewlekle na nadciśnienie tętnicze wykryte jeszcze przed ciążą. Podstawowymi wartościami, które powinny zaniepokoić pacjentkę w ciąży i połogu, ale także lekarzy podczas porodu jest przede wszystkim jej wysokie ciśnienie krwi. Jak wyglądają objawy stanu przedrzucawkowego i jak zapobiegac PE?

  • Czy upławy w ciąży są niebezpieczne? Jak wygląda wydzielina z pochwy i czy jest niebezpieczna dla płodu?

    Większość upławów w trakcie ciąży, niezależnie od trymestru, nie powinno budzić niepokoju. Zagęszczenie śluzu ma na celu ochronić drogi rodne kobiety, ale także zapewnić bezpieczeństwo rozwijającemu się dziecku. Konsultacja z lekarzem ginekologiem jest wskazana tylko w przypadku wystąpienia określonych objawów, którymi z pewnością nie jest gęsta, przezroczysta lub biała wydzielina z pochwy. Które upławy powinny zwrócić uwagę przyszłej mamy i czy są bardzo niebezpieczne, a także jak wygląda leczenie infekcji intymnej w ciąży?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij