Uczulenie na słońce (fotodermatoza) – przyczyny. Jak złagodzić objawy wysypki od słońca?

Promienie słoneczne wykorzystywane są do produkowania witaminy D, która jest niezbędna do prawidłowego rozwoju kości oraz wzmacniania układu odpornościowego. Niestety zbyt długa bądź zbyt intensywna ekspozycja na słońce może powodować występowanie alergii. Uczulenie na słońce może dotknąć każdego z nas, dlatego też warto wiedzieć, jak postępować, gdy na ciele pojawi się wysypka od słońca.

1. Czym jest uczulenie na słońce? Jak się objawia alergia?
2. Jakie są objawy uczulenia na słońce?
3. Uczulenie na słońce – jakie są przyczyny?
4. Fotodermatoza – jak złagodzić objawy nadwrażliwości na słońce?
5. Uczulenie na słońce – zapobieganie. Kremy z filtrem i suplementy

Czym jest uczulenie na słońce? Jak się objawia alergia?

Uczulenie na słońce, czyli fotodermatoza, jest nieprawidłową reakcją na promieniowanie słoneczne i może występować nawet u dzieci. Z medycznego punktu widzenia najbardziej trafnym określeniem jest nadwrażliwość skóry na słońce, co wynika z mechanizmu powstawania uczulenia. Alergia jest zaostrzoną reakcją organizmu z udziałem układu immunologicznego na czynnik, który u innych nie będzie wywoływał żadnej odpowiedzi. Natomiast fotodermatoza (nazywana potocznie alergią na słońce) jest efektem nieprawidłowych zmian zachodzących w skórze pod wpływem działania promieniowania UV.

Skóra jako najbardziej zewnętrzna warstwa naszego ciała za pomocą specjalnych fotoakceptorów, zwanych chromoforami, pochłania energię promieniowania słonecznego. Dalej zostaje ona przekierowana jako nieszkodliwe promieniowanie lub jest wykorzystywana w reakcjach, które – aby zajść – muszą mieć dostarczaną energię z zewnątrz.

Wśród nadwrażliwości na słońce wyróżnia się:

• fotodermatozę idiopatyczną – reakcja nadwrażliwości o nieznanym podłożu: pokrzywka słoneczna, osutki świetlne, przewlekłe posłoneczne zapalenie skóry;
• fotodermatozę endogenną – wywoływana jest przez czynniki wewnętrzne: niedobór witaminy PP czy innych witamin z grupy B (pelagra) lub gromadzenie się produktów niewłaściwego rozkładu hemu (porfiria);
• fotodermatozę egzogenną – do jej wystąpienia, oprócz promieniowania słonecznego, konieczny jest również czynnik dodatkowy, np. lek, kosmetyk;
• choroby ulegające zaostrzeniu pod wpływem światła – toczeń rumieniowaty, zapalenie skórno-mięśniowe;
• genodermatozy – ich występowanie uwarunkowane jest defektami genetycznymi: skóra pergaminowata i barwnikowa.

Pomimo dużego zróżnicowania nadwrażliwości na słońce wszystkie rodzaje łączy pojawienie się objawów na skutek oddziaływania promieniowania słonecznego. O nadwrażliwości mówimy więc wtedy, kiedy organizm reaguje nieprawidłowo na dawkę promieniowania słonecznego, która u innej osoby nie wywoła żadnej reakcji.

Jakie są objawy uczulenia na słońce?

Objawy uczulenia na słońce mogą pojawić się w przeciągu kilku minut lub godzin po ekspozycji na promieniowanie słoneczne, jednak w większości przypadków jest to dłuższy czas, dochodzący nawet do 48 godzin. Miejsce ich występowania może obejmować zarówno obszary skóry, które były eksponowane na światło słoneczne, jak i te całkowicie osłonięte przed bezpośrednią ekspozycją.

Alergia na słońce – jak wygląda?

Do objawów alergii na słońce zalicza się:

• wielopostaciowe osutki świetlne, głównie w obrębie kończyn górnych oraz klatki piersiowej (swędzące zaczerwienione plamy, pęcherzyki z wysiękiem),
• pokrzywkę słoneczną (występuje natychmiastowo po ekspozycji na promieniowanie słoneczne, przypomina poparzenie pokrzywą),
• wyprysk słoneczny,
• zaczerwienienie skóry,
• pieczenie skóry,
• opuchliznę.

Dodatkowo mogą im towarzyszyć: gorączka, ból głowy, zaczerwienienie spojówek czy złe samopoczucie. Objawy zazwyczaj znikają samoistnie i nie pozostawiają po sobie śladu, pod warunkiem zaprzestania eksponowania skóry na promieniowanie słoneczne. Jeśli jednak alergię na słońce wywołały zastosowane kosmetyki, zioła lub leki, istnieje dość duże ryzyko wystąpienia przebarwień na skórze, które mogą być trudne do usunięcia.

Uczulenie na słońce – jakie są przyczyny?

Warto znać i rozróżniać dwa pojęcia związane z fotodermatozą: reakcja fototoksyczna oraz reakcja fotoalergiczna. Czym się różnią? Reakcja fototoksyczna występuje o wiele częściej, a jej podłoże nie ma charakteru immunologicznego. Za zmiany skórne odpowiadają substancje chemiczne, które weszły w reakcję z promieniowaniem słonecznym. Natomiast reakcja fotoalergiczna występuje o wiele rzadziej i związana jest z odpowiedzią układu odpornościowego na kontakt z substancją, która pod wpływem ekspozycji na słońce przekształciła się w alergen.

Alergia słoneczna może być wywoływana przez:

• leki: sulfonamidy, leki przeciwcukrzycowe, hydrochlorotiazyd, tetracykliny, pochodne fenotiazyny oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne podawane miejscowo (głównie ketoprofen);
• zioła: nawłoć pospolita, arnika górska, dziurawiec zwyczajny, selery zwyczajne, ruta zwyczajna, figa pospolita, pietruszka zwyczajna, pasternak zwyczajny, chryzantema, dalia, słonecznik zwyczajny, rumianek pospolity, stokrotka pospolita, nagietek lekarski, wrotycz, bylica pospolita, cykoria;
• olejki eteryczne: bergamotowy, cedrowy, sandałowy, cytrusowy;
• konserwanty: bitionol, diglukonian chlorheksydyny;
• substancje zapachowe: piżmo ambretowe, aldehyd cynamonowy;
• składniki filtrów przeciwsłonecznych: dibenzylometany, benzofenony, pochodne kwasu paraaminobenzoesowego (PABA).

Uczulenie po opalaniu może wystąpić natychmiast po ekspozycji na promieniowanie słoneczne, efektem czego jest niepożądana reakcja skórna, która nie pojawi się u osoby zdrowej. W takiej sytuacji należy unikać ekspozycji na promieniowanie słoneczne.

Fotodermatoza – jak złagodzić objawy nadwrażliwości na słońce?

Dodatkowo ulgę w objawach mogą zapewnić preparaty dostępne w aptece bez recepty (OTC), takie jak:

• krem z hydrokortyzonem do stosowania miejscowego, który zniweluje towarzyszący alergii świąd (bez konsultacji z lekarzem nie może być stosowany poniżej 12. roku życia),
• preparaty natłuszczające, np. maści lub kremy z pantenolem i alantoiną,
• doustne preparaty przeciwalergiczne (antyhistaminowe),
• preparaty odkażające na bazie oktenidyny w celu odkażenia rany powstałej na skutek wysięku.

Zazwyczaj alergia na słońce ustaje po wyeliminowaniu czynnika wywołującego uczulenie (leki, zioła czy kosmetyki). Można jej zapobiegać poprzez unikanie zbyt długiego przebywania na słońcu bez jakiejkolwiek ochrony. Jeśli jednak po kilku dniach, pomimo stosowania preparatów łagodzących objawy alergii na słońce, nie dochodzi do poprawy albo odczyn alergiczny ulega nasileniu, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Uczulenie na słońce – zapobieganie. Kremy z filtrem i suplementy

Skóra jest wysoce wyspecjalizowaną barierą ochronną, która w pierwszej kolejności narażona jest na oddziaływanie promieniowania słonecznego i związane z tym niepożądane reakcje skórne. Aby zminimalizować skutki skórnych objawów nadwrażliwości na słońce, należy zastosować odpowiednią ochronę przeciwsłoneczną, do której zaliczają się kremy z filtrem.

Wybierając odpowiedni dla siebie preparat, należy kierować się informacjami podawanymi przez producenta na opakowaniu, czyli współczynnikami wysokości ochrony przeciwsłonecznej zwanej faktorami. Dla promieniowania UVB jest to znany każdemu SPF, pozwalający na oszacowanie czasu, jaki można spędzić na słońcu bez wystąpienia zaczerwienienia na skórze. Z kolei w przypadku ochrony przed promieniowaniem UVA są to współczynniki PPD i IPD, określające widoczny efekt opalenizny natychmiastowej lub trwałej po ekspozycji na słońce bez ochrony i z zastosowaniem kosmetyków z filtrem anty-UVA. Im większe wartości wszystkich faktorów, tym większa będzie ochrona skóry przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych.

Warto również wzbogacić swoją codzienną dietę o składniki spożywcze bogate w karotenoidy (żółte, pomarańczowe, zielone owoce i warzywa) oraz flawonoidy (warzywa, owoce, rośliny strączkowe, gorzka czekolada, zielona i czarna herbata), które co prawda nie będą blokować dostępu skóry do światła słonecznego, ale skutecznie zniwelują skutki jego działania na organizm.