Zwykły katar czy już zapalenie zatok?

Każdy, kto choć raz przebył zapalenie zatok, bez problemu odróżni je od zwykłego kataru. Zapalenie zatok, mimo że w początkowej fazie daje objawy podobne do nieżytu nosa, szybko pozwala odczuć, że mamy do czynienia z innym schorzeniem. Ból głowy nasilający się przy jej pochylaniu, uczucie zalegania wydzieliny w zatokach, podwyższona temperatura ciała i ogólne złe samopoczucie to najczęstsze objawy zapalenia zatok.

Czy katar i zapalenie zatok czymś się różnią?

Słowem katar potocznie określamy wydzielinę z nosa. W nomenklaturze medycznej katar to jednak stan zapalny błony śluzowej nosa. Katar może być wynikiem infekcji, nazywamy go wtedy ostrym prostym nieżytem nosa, ale może być też przewlekły – alergiczny lub niealergiczny (idiopatyczny).

Zatoki przynosowe to powietrzne jamy znajdujące się wewnątrz kości czaszki. Dzielimy je na zatoki szczękowe (znajdujące się tuż za policzkami), zatoki czołowe (zlokalizowane na wysokości czoła), zatoki sitowe i zatokę klinową (znajdują się one wewnątrz czaszki, umiejscowione są za jamą nosową). Każda zatoka połączona jest z jamą nosa, zatoki są dzięki temu wentylowane przez nos (przez wpadające do ich wnętrza przez nos powietrze). W zatokach zdrowego człowieka istnieje flora bakteryjna – tak jak w jelitach. Zmieniona flora bakteryjna wiąże się z wystąpieniem stanu zapalnego błony śluzowej wyściełającej zatoki. Powoduje to zablokowanie ujścia zatok do jamy nosowej i brak możliwości wypływania wydzieliny z zatok, co sprzyja jej gromadzeniu się.

Zapalenie zatok dzielimy ze względu na czas trwania choroby. Ostre zapalenie zatok przynosowych zaczyna się gwałtownie i trwa nie dłużej niż cztery tygodnie, podostre zapalenie zatok trwa od czterech do dwunastu tygodni. Kiedy objawy występują dłużej niż osiem tygodni lub często nawracają, mówimy o przewlekłym zapaleniu zatok przynosowych.

Ta sama przyczyna, różny przebieg kataru i zapalenia zatok

Ostry prosty nieżyt nosa, nazywany też przeziębieniem lub po prostu katarem, najczęściej wywoływany jest przez wirusy: adenowirusy, rhinowirusy, wirusy grypy i paragrypy; może też być wywołany przez bakterie, np. Streptococcus pneumoniae, Moraxella catarrhalis i Haemophilus influenzae, najczęściej jednak pojawienie się bakterii jest wynikiem nadkażenia wcześniejszej infekcji wirusowej. Przyczyną kataru może być również alergia oraz stan po przyjmowaniu niektórych leków, np. leków donosowych z grupy alfa-adrenomimetyków. Wyróżniamy również niealergiczny nieżyt nosa (niespowodowany przez wirusy i bakterie). Nie do końca wiadomo, jakie są przyczyny takiego kataru, w medycynie nazywamy go idiopatycznym.

Zapalenie zatok mogą wywołać wirusy (najczęściej rhinowirusy, koronawirusy, adenowirusy czy wirus grypy), bakterie – zazwyczaj wskutek nadkażenia bakteryjnego (najczęściej Streptococcus pneumoniae, Haemofilus influenzae i Moraxella catarrhalis) lub grzyby – tu warto zaznaczyć, że grzybicze zapalenie zatok nie jest częste, może występować u osób z upośledzoną odpornością lub chorujących na cukrzycę.

Coraz częstszą przyczyną występowania zapalenia zatok są alergie. Czasami zapalenie zatok może być spowodowane innymi czynnikami związanymi ze stanem zdrowia pacjenta (np. infekcją korzenia zębowego lub skrzywieniem przegrody nosowej). Przyczyną zapalenia zatok mogą być również czynniki fizyczne, stan zapalny może wywołać np. dym papierosowy.

Katar i zapalenie zatok – po objawach je poznacie

Objawem nieżytu nosa jest katar, któremu towarzyszy przekrwienie i obrzęknięcie śluzówki nosa. Katar na początku infekcji jest wodnisty, potem zazwyczaj gęstnieje. Pacjenci, u których występuje zapalenie śluzówki nosa, uskarżają się dodatkowo na ból głowy, czasem ból gardła. Mogą pojawić się również: kaszel, który wywołuje spływająca po gardle wydzielina z nosa oraz swędzenie, przekrwienie i nadmierne łzawienie oczu. Nieżytowi nosa rzadko towarzyszy podwyższona temperatura ciała.

Podstawowym objawem zapalenia zatok jest uczucie zatkania zatok spowodowane przez zalegającą w zatokach wydzielinę oraz obrzęk i przekrwienie śluzówki. Objawom tym towarzyszy ból głowy oraz ból u nasady nosa i po jego obu stronach. Charakterystyczne dla zapalenia zatok jest to, że ból nasila się po nachyleniu głowy; pacjent może wtedy czuć bolesne pulsowanie w zatokach. Jeśli zainfekowane są zatoki szczękowe, pacjent może mieć wrażenie bólu zębów lub nawet całej szczęki. Do objawów zapalenia zatok należy również obrzęk tkanek miękkich w okolicy oczu, pacjenci uskarżają się czasem też na pogorszenie węchu. Infekcje często przebiegają z gorączką.

Zapalenie zatok czy zwykły katar? Diagnostyka daje pewność

Pacjent z objawami stanu zapalnego śluzówki jamy nosa zostanie zdiagnozowany na podstawie wywiadu. Przy podejrzeniu kataru alergicznego zleca się wykonanie testów alergicznych.

Zapalenie zatok wymaga nieco szerszej diagnostyki. Poza wywiadem lekarz powinien przeprowadzić badanie laryngologiczne, np. rynoskopię (badanie polega na oglądaniu jamy nosa). Diagnosta ogląda też twarz pacjenta i bada ją dotykiem w celu wykrycia bolesności dotykowej. Lekarz może również wykonać endoskopię, zlecić badanie obrazowe (najczęściej tomografię komputerową) lub pobrać materiał mikrobiologiczny do badań w laboratorium.

Na zatoki antybiotyk? Niekoniecznie

Popularne powiedzenie mówi, że katar leczony trwa siedem dni, a nieleczony tydzień. Jest w tym trochę prawdy, bo leku na katar nie ma. Można jedynie stosować leczenie objawowe: sól morską do rozrzedzenia wydzieliny i nawilżenia śluzówki oraz leki przeciwhistaminowe albo glikokortykosteroidy donosowe, które łagodzą objawy. Na obrzękniętą śluzówkę można również stosować spraye, które pomogą w jej obkurczaniu, a na ogólne złe samopoczucie i ból głowy preparaty o działaniu uśmierzającym ból (na bazie paracetamolu i ibuprofenu).

Leczenie zapalenia zatok również wystarczy rozpocząć od leczenia objawowego, gdyż często jest to infekcja spowodowana przez wirusy i takie leczenie będzie wystarczające. Z pomocą lekarza rodzinnego lub farmaceuty można uzupełnić domową apteczkę o preparaty do leczenia zapalenia zatok, powinny znaleźć się w niej m.in.:

  • woda morska, która nawilży śluzówkę i ułatwi wypływanie wydzieliny;
  • płyn lub olejek do inhalacji parowej;
  • zestaw do irygacji zatok;
  • ziołowe tabletki o działaniu sekretolitycznym – ich działanie polega na rozrzedzeniu śluzu, dając efekt zmniejszający obrzęk błon śluzowych, tabletki powinny mieć w składzie korzeń goryczki, kwiat pierwiosnka z kielichem, ziele szczawiu, kwiat bzu czarnego i ziele werbeny;
  • tabletki o działaniu uśmierzającym ból – w aptekach znajdziesz takie, które przeznaczone są specjalnie do leczenia zapalenia zatok, mają w składzie ibuprofen i pseudoefedrynę, działają nie tylko przeciwbólowo, ale również przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie;
  • spray do nosa o działaniu obkurczającym śluzówkę;
  • preparaty wzmacniające odporność, np. tran lub tabletki z olejem z wątroby rekina, preparaty z czosnkiem, preparaty z wysoką zawartością witaminy C.
Jeśli leczenie okaże się nieskuteczne, objawy nie ustąpią w ciągu kilku dni albo zaczną się nasilać, należy zgłosić się do lekarza, który może zalecić antybiotykoterapię lub inny sposób leczenia – w zależności od ustalonej przyczyny choroby. Jeśli przyczyną zapalenia zatok są grzyby, lekarz najprawdopodobniej zaleci leki przeciwgrzybicze, ale może okazać się też, że konieczna będzie operacja. W przypadku zapalenia zatok o podłożu alergicznym lekarz zaleci najprawdopodobniej stosowanie glikokortykosteroidów donosowych. Nawracające przewlekłe zapalenie zatok może być wskazaniem do leczenia operacyjnego.
Różnice między katarem a zapaleniem zatok
Katar Zapalenie zatok
wydzielina spływa łatwo zatkany nos, zalegająca wydzielina
trwa kilka-kilkanaście dni trwa kilka tygodni
zazwyczaj nie ma gorączki zazwyczaj jest gorączka
może występować ból głowy ból głowy nasila się przy pochylaniu głowy
brak bólu zatok ból zatok, ból zębów, ból u nasady i po obu stronach nosa
diagnoza na podstawie wywiadu diagnostyka może zostać poszerzona o endoskopię i badania obrazowe (RTG, TK, RM) oraz posiew
leczenie objawowe często antybiotykoterapia, irygacja zatok + leczenie objawowe

 


Podziel się: